Barxan

Vikipediya, açıq ensiklopediya
Jump to navigation Jump to search
Barxanlar

Barxan — səhralarda küləyin təsiri altınada sovrulan qum təpəsi.

Haqqında[redaktə | əsas redaktə]

Barxan təpəsi planda oraq və ya nal şəklində göstərilir. Küləktutan yamacı az meyilli, küləktutmayan yamacı isə dik və qısa olur. Barxan küləyin rejimindən asılı olaraq tirə, təpə formasında olur və öz yerini dəyişir. Böyük Səhrada, Liviya və Nubiya səhralarında hündürlüyü 100 metrdən çox olan barxanlar var.[1]

Ədəbiyyata gətirilməsi[redaktə | əsas redaktə]

Barxan, adını aldığı Türküstan kimi daxili hissələrdəki açıq çöl rayonlarının səciyyəvi xüsusiyyətini təşkil edir. Bu sözü 1881-ci ildə Rus təbiətşünas Alexander von Middendorun elmi ədəbiyyata gətirdiyi qəbul edilir.[2]

Barxan zənciri[redaktə | əsas redaktə]

Barxan zənciri barxanların "buynuzlar"ının birləşməsi nəticəsində yaranmış xüsusi müsbət eol relyef formasına deyilir. Barxan zənciri barxanlardan fərqli olaraq, hakim küləklərin istiqamətinə perpendikulyar yerləşərək, uzunluğu adətən 3-5km, nadir hallarda isə 15-20 km olur. Barxan zənciri tənha barxanlar üçün xarakterik elementlərə: az meylli uzun və qısa dik yamaca, barxan “buynuzları”na və s. malikdir.[3]

Barxan ehramlar[redaktə | əsas redaktə]

Barxan ehramlar piramidal dyunlar, ulduzvari dyunlardır. Piramidal formalı qum yığınları. Barxan ehramları sadə-bir mərkəzdə birləşən eyni ölçülü, dik yamaclı tirələrdən və kompleks (mürəkkəb) - bir neçə zirvəsi olan, bir çox müxtəlif ölçülü tirələrdən ibarət formaları olur. Yüksəkliyi 300 m-dək, eni 3 km-ə qədər çatır.[4]

Həmçinin bax[redaktə | əsas redaktə]

İstinadlar[redaktə | əsas redaktə]

  1. Məktəblinin coğrafiya lüğəti. Bakı,2006.
  2. Britannika Ensiklopediyası
  3. Ş.G.Həsənov, Q.Ş, Məmmədov, S.B.Məmmədov, Y.Q.Əliyev. İzahlı Ensiklopedik Coğrafiya Terminləri Lüğəti. Bakı, "Təhsil". 2005.  (azərb.)
  4. Geomorfoloji terminlərin izahlı lüğəti. Bakı, "Elm", 2012. s.26.  (azərb.)