Bayburt

Vikipediya, azad ensiklopediya
Jump to navigation Jump to search
Bayburt
türk. Bayburt
Bayburt, 69000 Bayburt Merkez-Bayburt, Turkey - panoramio (5).jpg

40°15′16″ şm. e. 40°13′33″ ş. u.


Ölkə
Daxildir Bayburt ili
Məmur Betül Yaşar
Bələdiyyə başçısı Betül Yaşar (HDP)
Tarixi və coğrafiyası
Hündürlük
  •  Maksimal


  • 1550 m
Saat qurşağı
Əhalisi
Əhalisi
  • 66.633 nəf. (2018)
Rəqəmsal identifikatorlar
Telefon kodu +90 458
Poçt indeksi 69000
Avtomobil nömrəsi 69
Rəsmi sayt​ (türk.)
Bayburt xəritədə
Commons-logo.svg Vikianbarda əlaqəli mediafayllar

BayburtTürkiyənin Bayburt ilinin inzibati mərkəzi.

Toponim[redaktə | əsas redaktə]

Bayburt - İrəvan xanlığının Qarnibasar mahalında kənd adı olmuşdur. 1728-ci ildən məlumdur. 1949-cu ildə əhalisinin bir hissəsi Azərbaycana qovulmuşdur. Gətirilmə addır. Bayburt Anadoluda, Ərzincan yaxınlığında qədim qala adıdır.[1] V əsr erməni mənbəyində Baybert kimidir. XI əsrə aid mənbədə Baberddir. Kitabi-Dədə Qorqud eposunda və XIII əsrə aid mənbədə Bayburd kimidir.[2] Orta əsrlərdə Bayburt Anadoluda həm şəhər-qalanın, həm də Əmirhacılı və Oğulbəyli qollarından ibarət türkmənşəli tayfanın adı idi. XV əsrdə Qızılbaş tayfalarından biri Bayburtlu adlanırdı.[3] XIX əsrdə Qars əyalətinin Qars dairəsində və Tiflis quberniyasının Borçalı qəzasında Bayburt kəndləri vardı. Toponim türk dillərində bay-böyük, varlı və mənşəcə sami mənşəli akkad dilinə mənsub birtu - şah qarnizonunun yerləşdiyi qala (erməni dilindəki bert, berd qala sözü də birtu sözündəndir) sözlərindən ibarətdir.[4]

Tarixçə[redaktə | əsas redaktə]

Yaşayış məntəqəsi Bizans hakimiyyəti altında Haldia Tema sərhədləri daxilində yerləşdi və Yustinianus I (527-565) dövründə qalası möhkəmləndirildi. Bizans-Ərəb mübarizəsindən sonra Pakraduni sülaləsinin ərazisinə qoşuldu.

Səlcuqlular 1054-cü ildə basqılara məruz qalsalar da, onları ələ keçirə bilmədilər. 1072-ci ildə Saltuklu Knyazlığı tərəfindən ələ keçirildi. Birinci Səlib yürüşü, Bizans valisi Teodoros Gavras tərəfindən tutuldu, ancaq 1098-ci ildə Danişmend Qazi oğlu İsmail tərəfindən Danimarka Knyazlığı tərəfindən ələ keçirildi. Danimarka Knyazlığının yıxılmasından sonra qəsəbə Saltuklu Knyazlığının hakimiyyəti altına keçdi və 1202-ci ildə knyazlığın yıxılması ilə Anadolu Səlcuqlu Dövlətinin hakimiyyəti altına gəldi. II. Muğiseddin Tuğrulşahın qardaşı Süleyman Şah və Ərzurum Məlik, Bayburt qalasında əhəmiyyətli bir təmirə başladı. 1202 ilə 1230 arasında Erzurum Meliki olan Muğiseddin Tuğrulşah və oğullarının hakimiyyəti altında olan qəsəbə, Sultan Alaaddin Keykubat tərəfindən 1230-cu ildə yenidən Səlcuqluların nəzarəti altına alındı.

Coğrafiya[redaktə | əsas redaktə]

Bayburt sahə və əhalisi etibarilə Türkiyənin ən kiçik illərindən biridir. Şərqi Qaradəniz dağ silsiləsindən cənubda, Çorox vadisində yerləşir. Şimaldan TrabzonRizə, şərqdə Ərzurum, cənubdan Ərzincan və qərbdən Gümüşhane ilə həmsərhəddir. Vilayətin səthi sahəsi 3652 kvadrat kilometrdir.

Bayburtun möhkəm ərazilərinin geoloji quruluşu olduqca mürəkkəbdir. Şimal və şərqdəki Soğanlı dağlarının cənub hissəsindəki kiçik ərazilərdə çoxlu fosillər var. İlçənin yeraltı sərvətləri arasında gümüş, mis, qurğuşun, sink qarışığı damarları və linjit ehtiyatları var.

İlin ümumi ərazisinin 45%-i dağlardan ibarətdir. Bayburtu Qara dənizdən ayıran dağ silsilələri Zülfə (2750 m) Kəmər (2856 m) Soğanlı (2750 m), Haldizen (3000 m), Kırklar (3350 m) dağlardır. Cənubda Cavuşqıran (2850 m), Kop (2600 m), Çoşan (2963 m), Sarıxan (2400 m), Otluqbeli (2520 m) və Pulur (2300 m) dağlarıdır.

İstinadlar[redaktə | əsas redaktə]

  1. Kirzioglu F. Dede Korkut Oguznameleri, I. Istanbul, 1962.
  2. Kirzioglu M.F. Milli dastanlarimizden. Dede Korkut oguznamelerinin tarih belacsi bakiminden decerleri. Turk tarihi kurumu basimeli. Ankara, 1987.
  3. Qızılbaşlar tarixi. Bakı, 1995.
  4. Ahmet Zeki Velidi Togan. Umumturk tarihine giriş. G.I. İstanbul, 1981.

Həmçinin bax[redaktə | əsas redaktə]