Bu divarı sökün!

Vikipediya, açıq ensiklopediya
Jump to navigation Jump to search
"Bu divarı sökün!" nitqi
Ronald Reyqan tərəfindən Brandenburq qapısı önündə söylənilən nitq, Cümə, İyun 12, 1987. Nitqin məşhur hissəsi videonun 11:10 hissəsindədir.
Tarix 12 iyun 1987
Yeri Brandenburq qapısı (Qərbi Berlin)
Tanınır Berlin Divarı Nitqi
İştirakçılar Ronald Reyqan
Vikianbarda Commons-logo.svg əlaqəli mediafayllar

"Bu divarı sökün!"ABŞ prezidenti Ronald Reyqanın 1987-ci il 12 iyun tarixində Qərbi Berlində söylədiyi nitqin bir hissəsidir. Bu zaman o, SSRİ lideri Mixail Qorbaçova müraciət edərək 1961-ci ildən bəri Berlini qərb və şərq hissələrinə ayıran səddin aradan qaldırılmasına çağırış etmişdir.[1] Piter Robinson, Ağ evin nitq yazarı, həmçinin məkanı hazırlayan qeyd etmişdir ki, nitqin ən məşhur xətti qərbi Berlinli olan İnqeborq Elz ilə apardığı bir söhbət əsnasında ifadə edilmişdir.

Arxa plan[redaktə | əsas redaktə]

"Bu divarı sökün" nitqi Ronald Reyqanın Berlin divarına yönəlmiş ilk çıxışı deyildi: 1982-ci ildə Qərbi Almaniyaya səfəri zamanı o, bəyan etdi ki, "Mən Sovet İttifaqı liderinə bir sual ünvanlamaq istəyirəm […] Nəyə görə orada divar mövcuddur?"[2]1986-cı ildə, divarın tikilməsindən 25 il sonra cavab olaraq Qərbi Almaniyanın "Bild" qəzeti Reyqana o, nə zaman düşündü ki, divar sökülə bilər sualını ünvanladı və cavab olaraq isə Reyqan bildirdi ki, "Mən divarın sökülməsi üçün məsul olanları çağırıram [bu gün]".[3]

Reyqanın 1987-ci ildəki səfərindən öncə 50.000 insan Berlində ABŞ prezidentinin gəlişinin əleyhinə olaraq nümayiş keçirmişdi. Onun gəlişi dövründə Berlinin geniş bir ərazisi baş verə biləcək hər hansı anti-Reyqan nümayişlərinin qarşını almaq məqsədi ilə bağlanmışdı. Xüsusilədə Kreuzberq küçəsi bu məqsədlə əsas hədəf götürülərək, şəhərin bu hissəsi boyunca hərəkət tamamilə məhdudlaşdırıldı.[4]

Nitq həmçinin Reyqan adminstrasiyasının özü üçün də çox böyük anlaşılmazlıq mənbəyi idi, belə ki, bir çox rütbəli işçilər və köməkçilər ifadənin əleyhinə olan məsləhətlər verdilər ki, buna oxşar hər hansı ifadənin deyilməsi irəlidə Şərq-Qərb gərginliyinə səbəb ola bilər və ya Qorbaçova sıxıntı yaşada bilər ki, o isə Reyqan ilə birlikdə yaxşı münasibət qurmuşdur. Bu səbəbdən bu ifadə işlədilməməli idi. Qərbi Almaniyada olan amerikalı rəsmilər və prezidentin nitq yazarları isə Piter Robinson daxil, fərqli düşünürdü. Robinson Qərbi Almaniyaya gedərək oradakı mümkün nitq söyləmə məkanlarını gözdən keçirdi və ümumilikdə belə bir qənaətə gəldi ki, Qərbi Berlinlilərin böyük əksəriyyəti divarın mövcudluğuna qarşıdırlar. Reyqanın kiçik dəstək görməsinə baxmayaraq o, divarın sökülməsini tələb edirdi və bu səbəbdən Robinson bu ifadəni mətndə saxladı. 1987-ci ilin 18 may tarixində Reyqan öz nitq yazarı ilə görüşdü və nitqə şərh olaraq "Düşünürəm ki, bu yaxşı olacaq, möhkəm mətndir" dedi. Ağ evin heyət başçısı olan Houvard Beyker bunun "aşırı" və "prezidentə yaraşmaz" olduğunu qeyd edərək etiraz etdi ki, ABŞ Milli Təhlükəsizlik müşaviri müavini Kolin Pouelldə bununla razı idi. Buna baxmayaraq Reyqan bu bəndi bəyəndi və deyirdi: "Düşünürəm ki, biz bu barədə danışacağıq".[5]

Baş nitq yazarı olan Entoni Dolan gedişatın mənbəyi ilə bağlı başqa bir açıqlama verir amma bunu birbaşa olaraq Reyqana bağlayır. 2009-cu ilin noyabr ayında Wall Street jurnalı dərgisində paylaşılan bir məqalədə, Dolan Oval Ofis toplantısında Robinsonun yazdığı nitqin ilkin formasınından öncə məhz Reyqanın özünün ilk dəfə bu fikrə gəldiyi ilə bağlı ətraflı açıqlama verdi. O, zamanında özünün və Robinsonun təəssüratlarını qeydə aldı.[6] Nəticədə Wall Street jurnalının dərc etdiyi fərqli hesablar Robinson və Dolan arasında dostyana məktubların mübadiləsinə səbəb oldu.[7][8]

Nitq[redaktə | əsas redaktə]

Ronald Reyqan məşhur nitqini söyləyərkən.

1987-ci ilin 12 iyun tarixində prezident və onun xanımı Berlinə gələrkən onları ilk olaraq Reyxstaqa apardılar ki, onlar burada eyvandan divarı seyr edə bildilər.[9] Daha sonra saat 2:00 radələrində Reyqan 2 ədəd güllə keçirməz şüşənin qoruması altında nitqinə başladı.[10] İzləyicilər arasında Qərbi Almaniyanın prezidenti Rixard von Vaytszekker, Kansler Helmut KolQərbi Berlinin mayoru Eberhard Dipqen var idi.[9]

O günorta, Reyqan dedi,

" Biz dəyişiklik və səmimiliyi qarşılayrıq; biz inanırıq ki, azadlıq və təhlükəsizlik birlikdə irəliləyir və digər tərəfdən insan azadlığı dünyada yalnız sülhü gücləndirə bilər. Sovetlərin bunu açıqlaya biləcəyinə dair tək bir işarət var, bu azadlıq və sülhün səbəbini dramatik bir şəkildə ilərilədəcək. Baş katib Qorbaçov, əgər siz sülh istəyirsizsə, əgər siz Sovet İttifaqı və Şərqi Avropa üçün zənginlik istəyirsizsə, əgər siz liberallaşdırma istəyirsizsə bu divarın yanına gəlin. Cənab Qorbaçov bu divarı açın. Cənab Qorbaçov bu divarı sökün! [11] "
Nitqdən divara həkk edilmiş bir parça.

Nitqindən sonra Reyqan söylədi, "Biraz öncə Reyxstaqdan ətrafa baxdığımda gördüklərim alman birliyini təcəssüm etdirirdi və mən divarın üzərində sprey ilə yazılmış sözlər gördüm yəqin ki, gənc Berlinlilər tərəfindən yazılmışdır, ′Bu divar yıxılacaq. İnanclar reallığa dönəcək.′ Bəli Avropa boyunca bu divar yıxılacaq. Çünki inanma qarşı dəyana bilməz, həqiqətə qarşı dura bilməz. Divar azadlığa qarşı dəyana bilməz." [11]

Nitqin diqqət çəkən digər məqamı Reyqanın sovetlərin SS-20 nüvə silahlarına istinadən silahlanma yarışına son verilməsi və mümkünlüyü ilə bağlı çağırışı oldu ki, "sadəcə silahların artımını məhdudlaşdırmaq deyil, ilk dəfə, dünyadakı bütün nüvə silahlarının bütün sinifini aradan qaldırmaqdan ibarətdir".[10]

Cavab və miras[redaktə | əsas redaktə]

Berlin divarından bir parça Kaliforniyanın Simi vadisində yerləşən Ronald Reyqan Prezident Kitabxanasında yerləşir.

Nitq mediadan nisbətən az əhatə dairəsi toplaya bildi, 20 ildən sonra "Time" jurnalı belə iddia etdi.[12] Reyqanın nitqi zamanı Berlində olan və 1997-ci ildən 2001-ci ilədək ABŞ-ın Almaniyadakı səfiri olmuş amerikalı diplomat Con Kornblam demişdir "Nitq əslində 1989-cu ilədək indiki, divarın düşürülməsindən sonra sahib olduğu statusuna yüksələ bilməmişdir".[9] Qərb mediasında səssiz cavaba əks olaraq şərqdən buna təzadlı reaksiya gəldi: Şərqi Almaniyanın Politbüro üzvü Qünter Şabovski nitqi "absurd" olaraq adlandırdı [13]sovet mətbuat agentliyi olan İTAR-TASS Reyqanı açıq şəkildə təxribat xarakterli, savaşa təhrikedici nitqi ilə əlaqədar günahlandırdı."[10] Bu həmin Şabovski idi ki, 2 il yarım sonra 1989-cu ilin 9 noyabr tarixində Şərqi Almaniya vətəndaşları üçün səyahət qaydalarındakı dəyişikliklər barədə mətbuat konfransında bir az yanlış açıqlama verərək divarı açan şəxs oldu.

Qərbi Almaniyanın sabiq kansleri Helmut Kol demişdir ki, Reyqanın yanında durarkən onun Qorbaçova meydan oxuyaraq Berlin divarını aşırın deməsini heç vaxt unutmayacaq. "O, dünya üçün uğurlar bir vuruş idi və xüsusilə Avropa üçün".[14]

Reyqanın özü ilə müsahibə zamanı o, Şərqi Almaniya polisinin insanları divara yaxınlaşmasına icazə vermədiyini və beləcə vətəndaşların söylənilən nitqi dinləmələrinə maneə törədildildiyini bildirdi. Qərbi Almaniya polisinin buna bənzər bir şəkildə hərəkət etməsinə baxmayaraq, nadir hallarda bu kimi hesablarda bu qeyd olunur.[12]

Ağ Evin nitq yazarı və məkanı hazırlayan Piter Robinson demişdir, nitqin ən məşhur hissəsi qərbi Berlinli İnqeborq Elz ilə apardığımız bir söhbət əsnasında ortaya çıxmış və bildirmişdir ki "Əgər Qorbaçov ciddi şəkildə Qlasnost və Perestroyka danışıqlarında ciddidirsə o bu divardan qurtulmaqla bunu sübut edə bilər".[15]

Reyqanın Qorbaçovu Berlin divarının aradan götürülməsi mövzusunda sıxışdırmasına baxmayaraq bu məsələyə Time jurnalının əməkdaşı Romeş Ratnesar kimi şərh verənlərdə var idi, belə ki, onun şərhinə görə söylənilən nitqdə kiçik olsa belə divarın aradan götürülməsi ilə bağlı heç bir təsir gücü yoxdur və insanlara təsir göstərməydən vaz keçilməlidir.[12] Digər tənqidçi Lam Hor idi ki, o, 2012-ci ildə The Atlantic jurnalında həm Şərqi həm Qərbi Almaniyada və Sovet İttifaqında baş verən hadisələrin mürəkkəbliyini önə çəkmədən amerikan mediasının nitqin dəyərinə fokuslanması meylinin bir çox səbəblərini işarə edirdi.[16]

Yazıçı Ceyms Men Hor kimi Reyqanın nitqini effektsiz görən digər iki tənqidçi ilə razılaşmadı və sovet inamını sarsıtmağın açar rolu kimi nitqi təriflədi. 2007-ci ildə The New York Times qəzetində dərc olunan məqalədə o, nitqi Reyqanın Sovet İttifaqına bir təflifi kontekstində qoydu necə ki, bir il öncəki Reykyavik zirvəsində tərəflər ABŞSSRİ-nin malik olduğu nüvə silahlarını tamamilə məhv etmək barədə az qala razılığa gəlirdilər. O, nitqi Reyqanın sağçı tənqidçilərin rahatlanması üçün bir yol olaraq xarakterizə etdi ki, o, hələdə kommunizm üzərində bir çətinlik idi. Üstəlik Qorbaçovla bir araya gələrək, genişlənməkdə olan, yenilənmiş dəvət əsasında "Sovetlərin divarın aradan götürməsi ilə birlikdə daha rahat bir iqlimin yaradılması nəzərdə tutulurdu". Reyqan, Ceyms Men ilə danışığında iddia etdi ki, "O, sovet rejiminə zərbə vurmağa çalışmırdı, nə də siyasi teatrla məşğul olurdu. Əvəzində o, 20 il Berlində o nəmli gündə başqa bir şey edirdi [Men'in məqaləsindən öncə] – soyuq müharibənin sona çatması üçün şərtləri hazırlamağa kömək edirdi.[17]

Həmçinin bax[redaktə | əsas redaktə]

İstinadlar[redaktə | əsas redaktə]

  1. "Ronald Reagan speech, Tear Down This Wall". USAF Air University. http://www.au.af.mil/au/awc/awcgate/speeches/reagan_berlin.htm. İstifadə tarixi: October 27, 2015.
  2. "Public Papers of the Presidents of the United States: Ronald Reagan, 1982". Remarks on Arrival in Berlin. June 11, 1982. https://books.google.com/books?id=UeTcAwAAQBAJ&pg=PA764&dq=%22I%27d+like+to+ask+the+Soviet+leaders+one+question%22+%22Why+is+that+wall+there%3F%22. İstifadə tarixi: October 27, 2015.
  3. "Public Papers of the Presidents of the United States: Ronald Reagan, 1986". Written Responses to Questions Submitted by Bild-Zeitung of the Federal Republic of Germany. August 7, 1986. https://books.google.com/books?id=EOfcAwAAQBAJ&pg=PA1070&dq=%22I+would+like+to+see+the+wall+come+down+today,+and+I+call+upon+those+responsible+to+dismantle+it%22. İstifadə tarixi: October 27, 2015.
  4. van Bebber, Werner (June 10, 2007). "Cowboy und Indianer". der Tagesspiegel. http://www.tagesspiegel.de/berlin/cowboy-und-indianer/867014.html. İstifadə tarixi: January 23, 2015. (in German)
  5. Walsh, Kenneth 2T (June 2007). "Seizing the Moment". U.S. News & World Report: pp. 39–41. Arxivləşdirilib: [1] saytından June 14, 2007 tarixində. https://web.archive.org/web/20070614042154/http://www.usnews.com/usnews/news/articles/070610/18speeches.htm. İstifadə tarixi: June 27, 2007.
  6. Dolan, Anthony (November 2009). "Four Little Words". Wall Street Journal. https://www.wsj.com/articles/SB10001424052748704795604574522163362062796. İstifadə tarixi: June 10, 2012.
  7. Robinson, Peter (November 2009). "Looking Again at Reagan and 'Tear Down This Wall'". Wall Street Journal. https://www.wsj.com/articles/SB10001424052748704402404574527764020693266. İstifadə tarixi: June 10, 2012.
  8. Dolan, Anthony (November 2009). "Speechwriters' Shouts of Joy in Reagan's Oval Office". Wall Street Journal. https://www.wsj.com/articles/SB10001424052748704431804574538002351222272. İstifadə tarixi: June 10, 2012.
  9. 9,0 9,1 9,2 "Ronald Reagan's Famous "Tear Down This Wall" Speech Turns 20". Deutsche Welle. June 12, 2007. http://www.dw.de/reagans-famous-tear-down-this-wall-speech-turns-20/a-2584812. İstifadə tarixi: November 8, 2014.
  10. 10,0 10,1 10,2 Boyd, Gerald M. (June 13, 1987). "Raze Berlin Wall, Reagan Urges Soviet". The New York Times. https://query.nytimes.com/gst/fullpage.html?res=9B0DE3DC1F30F930A25755C0A961948260. İstifadə tarixi: February 9, 2008.
  11. 11,0 11,1 "Remarks on East-West Relations at the Brandenburg Gate in West Berlin". Ronald Reagan Presidential Library. http://www.reagan.utexas.edu/archives/speeches/1987/061287d.htm. İstifadə tarixi: May 29, 2011.
  12. 12,0 12,1 12,2 Ratnesar, Romesh (June 11, 2007). "20 Years After 'Tear Down This Wall'". Time. http://www.time.com/time/world/article/0,8599,1631828,00.html. İstifadə tarixi: February 19, 2008.
  13. "Reagan's 'tear down this wall' speech turns 20". USA Today. June 12, 2007. https://www.usatoday.com/news/world/2007-06-12-reagan-speech_N.htm. İstifadə tarixi: February 19, 2008.
  14. Jason Keyser (June 7, 2004). "Reagan remembered worldwide for his role in ending Cold War division". USA Today. https://www.usatoday.com/news/world/2004-06-07-reagan-world_x.htm.
  15. Robinson, Peter (Summer 2007). "'Tear Down This Wall': How Top Advisers Opposed Reagan's Challenge to Gorbachev – But Lost". National Archives. https://www.archives.gov/publications/prologue/2007/summer/berlin.html.
  16. Hoare, Liam (September 20, 2012). "Let's Please Stop Crediting Ronald Reagan for the Fall of the Berlin Wall". The Atlantic. https://www.theatlantic.com/international/archive/2012/09/lets-please-stop-crediting-ronald-reagan-for-the-fall-of-the-berlin-wall/262647/.
  17. Mann, James (June 10, 2007). "Tear Down That Myth". The New York Times. https://www.nytimes.com/2007/06/10/opinion/10mann.html. İstifadə tarixi: May 1, 2017.

Ədəbiyyat[redaktə | əsas redaktə]

Xarici keçidlər[redaktə | əsas redaktə]

Vikianbarda Bu divarı sökün! ilə əlaqəli mediafayllar var.