Buasye armudu

Vikipediya, azad ensiklopediya
Jump to navigation Jump to search
?Buasye armudu
Pyrus boissieriana
Pyrus boissieriana .jpg
Elmi təsnifat
Aləmi:Bitkilər
Şöbə:Örtülütoxumlular
Sinif:İkiləpəlilər
Yarımsinif:Rozidlər
Sıra:Gülçiçəklilər
Fəsilə:Gülçiçəyikimilər
Cins:Armud
Növ: Buasye armudu
Elmi adı
Pyrus boissieriana
Wikispecies-logo.svg
Vikinövlərdə
sistematika
Commons-logo.svg
Şəkil
axtarışı
ITIS  
NCBI  
GRIN  
IPNI 
TPL 

Buasye armudu  - (lat. Pyrus boissieriana) — gülçiçəklilər (Rosaceae Juss.) fəsiləsinə aid bitki növü.

Qısa morfoloji təsviri[redaktə | əsas redaktə]

5m-ə qədər hündürlüyündə ağac və ya koldur. Yarpaqları dairəvi-yumurtavari və ya ovalşəkillidir, küt, itidişli, 2-3 sm uzunluğunda və enindədir. Üstdən tükcüksüz, parlaq, yaşıl, quruyan zaman qaralan, alt hissədən damarlar boyu seyrək tükcüklüdür; saplağı nazikdir. Çiçəkləri xırda şüalı, qalxanvari çiçək qrupunda yerləşəndir. Meyvələri xırdadır, 1-1,5 sm diametrindədir; kürəvari və ya nisbətən yastı, xırda, sarımtıl, vəzilidir, parıldayan, qırmızımtıldır; meyvə saplağı nazik, meyvədən 2-3 dəfə böyükdür. [1]

Bioloji, ekoloji və fitosenoloji xüsusiyyətləri[redaktə | əsas redaktə]

Aprel ayında çiçəkləyir. Meyvələri avqustda yetişir. Tozlanması-entomofildir. Toxum vasitəsilə çoxalır. Lənkəran dağlarında (arabir), aşağı meşə qurşağında və başlıca olaraq talalarda rast gəlinir. [2]

Yayılması[redaktə | əsas redaktə]

Lənkəran ovalığı (Astara rayonu-Ələzəpin, Maşxan kəndləri; Lənkəran rayonu- Yuxarı Apu və Xanbulan kəndləri) və Lənkəran dağlıq hissəsidir. [3][4]

Sayı və tendensiyası[redaktə | əsas redaktə]

İtmə təhlükəsi altında olan yeganə lokaliteti mövcuddur, populyasiyanın sayı sürətlə azalır. [5]

Məhdudlaşdırıcı amillər[redaktə | əsas redaktə]

Gəmiricilərquşlar tərəfindən meyvələri yetişmədən əvvəl yeyilir. Mal-qara tərəfindən otarılması təbii bərpanı çətinləşdirir.

Mühafizə tədbirləri[redaktə | əsas redaktə]

Hirkan Milli Parkında mühafizə olunur.

Təbii yayılması[redaktə | əsas redaktə]

İranın şimalında, Azərbaycanın cənub-şərqində və Türkmənistanın dağ rayonlarında yayılmışdır.

Botaniki təsviri[redaktə | əsas redaktə]

5-6 m hündürlüyə qalxan, sərt tikanlı, yarpağı tökülən ağacdır. Yarpaqları sadədir. Yarpaqları yumru və ya yumurtaşəkilli olub, kənarları dişlidir, uzunluğu 2-3 sm-dir. Yarpağın üst tərəfi tüksüz, yaşıl rəngdə, alt tərəfi isə seyrək tüklü, gir¬də yumurtavari və ya ovalşəkillidir. Çiçək qrupu - çətir, salxımvari və ya qalxandır; çiçəkləri beş ləçəklidir. Çiçəkləri və meyvələri (1-2 sm) xır¬da¬dır. Meyvəsinin saplağı, özündən bir neçə dəfə uzun, tüksüz və xallıdır. Budaqları tünd rənglidir. Aprel ayında çiçəkləyir, meyvəsi avqust ayında yetişir.

Ekologiyası[redaktə | əsas redaktə]

Buasye armudu quraqlığa davamlı ağacdır. Daşlı-qayalı quru yamaclarda rast gəlinir..

Azərbaycanda yayılması[redaktə | əsas redaktə]

Astara və Lənkəran rayonları ərazilərində təbii halda yayılmışdır.

İstifadəsi[redaktə | əsas redaktə]

Qafqazda və Türkmənistanda armudun məhsuldar sortlarından üçün peyvənd kimi istifadə edilir. Bu növün adi armudla hibridləri vardır.

İstinadlar[redaktə | əsas redaktə]

  • Tofiq Məmmədov, Elman İsgəndər, Tariyel Talıbov. Azərbaycanın nadir ağac və kol bitkiləri. Bakı: Elm, 2014, 380 səh.

http://dendrologiya.az/?page_id=112 Arxivləşdirilib 2019-11-17 at the Wayback Machine

İstinadlar[redaktə | əsas redaktə]

  1. Azərbaycan Respublikasının Qırmızı Kitabı Nadir və nəsli kəsilməkdə olan növlər. 2-ci nəşr. Bakı-2013
  2. Azərbaycanın ağac və kolları, 1970
  3. Səfərov İ.S., Əsədov K.S. 1984
  4. Azərbaycan SSR-in Qırmızı kitabı, 1989
  5. Səfərov H.M., 2010