Xramulya

Vikipediya, azad ensiklopediya
(Capoeta səhifəsindən istiqamətləndirilmişdir)
Jump to navigation Jump to search
?Xramulya
Capoeta
Capoeta coadi.jpg
Elmi təsnifat
Aləmi:Heyvanlar
Yarımaləm:Eumetazoylar
Bölmə:İkitərəflisimmetriyalılar
Yarımbölmə:Sonağızlılar
Tip:Xordalılar
Sinif: Xramulya
Elmi adı
Capoeta
Commons-logo.svg
Şəklin VikiAnbarda
axtarışı

Xromulya (lat. Capoeta)

Haqqında[redaktə | əsas redaktə]

Bədəni uzunsov, bəzən yanlardan basıq olur. Ağzı aşağıda yerləşir və böyükdür. Ağızın küncündə 1-2 cüt bığıcıqlar yerləşir, bəzi növlərdə bığıcıqlar olmur. Afrikada, Kiçik Asiyada, Zaqafqaziyada, Suriyada, İranda, Türkmənistanda, Şimali Hındistanda, Cənubi Çində yaşayan 25-ə qədər növü vardır. Azərbaycan sularında bir növü və 2 yarımnövü yaşayır.[1]

Kür xramulyası – (lat. Capoeta Capoeta) -Xramulya Kür çayında və onun qollarında: Ağstafaçay, Alazan, Soyuqbulaqçay, Tərtərçay, Qarqarçay, Turyançay çaylarında, Mingəçevir, Varvara və Yenikənd və digər su hövzələrində yayılmışdır. Gürcüstan ərazisində isə Xramçayda geniş yayılmışdır. Müxtəlif sularda yaşayan xramulyalar öz bioloji xüsusiyyətlərinə görə bir-birindən fərqlənirlər. Ağzı kiçikdir. O eninə yarıq şəklində olub alt vəziyyətdədir. Ağzının küncündə hər tərəfdə bir ədəd bığcıq olur. Bığcıqlarını geriyə qatladıqda, körpə balıqlarda gözün arxasına qədər , iri balıqlarda isə gözün önünə qədər uzanır. Alnı qabarıqdır. Quyruq üzgəci azca haçalanmışdır. Bel və quyruq üzgəci çəhrayı rəngdədir. Bel üzgəcində çox vaxt arxa kənarı diş-diş olmuş tikan vardır. Yan xəttdə adətən 55-59 pulcuq olur. Uzunluğu 50 sm -ə, çəkisi isə 1,5 kq-a qədər olur. Cinsi dimorfizim çox zəif inkişaf etmişdir. Xramulyanın erkəkləri 2 yaşında, dişiləri isə 3 yaşında cinsi yetkinliyə çatır. Kürüsünü may ayından iyun ayına qədər tökür. Azərbaycan hüdudlarında iki yarımnövü (Araz və Lənkəran xramulyaları) qeydə alınmışdır. Xramulya çay balığı olub, iti axarlı, dibli daşlı yerlərə üstünlük verir, ancaq mənbə tipli su anbarlarında da yaşayır. Xramulya bitki ilə qidalanır

Araz xramulyası – (lat. Capoeta sevangi) -Araz çayı və ona tökülən çayların; Arpaçay, Naxçıvançay, Əlincəçay, Gilançay və digər çayların orta və aşağı axarlarında, Naxçıvan MR-sı ərazisində olan su anbarlarında rast gəlinir. Kür xramulyası kimi, başlıca olaraq iti axarlı və dibi daşlı çaylarda geniş yayılmışdır. Göllərin və su anbarlarının durğun sularında lil sakit sahələrə üstünlük verir. Nisbətən dəyirmi beli, bel üzgəcində çökəkliyin olmaması, daha gödək başı, quyruq dövrəsi və bel üzgəcinin ensiz əsası, eləcə də gözlərinin daha kiçik diametri ilə Kür xramulyasından fərqlənır. Bel üzgəcinin son şaxələnməyən şüası zəif inkişaf etmiş, yaşlılarda isə bəzən dişciksizdir. Yan xəttdə adətən 52-59 pulcuq olur.Göllərin, su anbarlarının durğun sularmda lil basmış sakit sahələrə üstünlük verır. Dişilər 4, erkəklər 3 yaşmda cinsi yetkinliyə çatır. Müxtəlif ekoloji şəraitlərdə müxtəlif vaxtlarda hissə-hissə kürü tökür. Həm bitki, həm də heyvan mənşəli detritlə qidalanır.

Lənkəran xramulyası – (lat. Capoeta gracilis) -Kür çayının mənsəbindən cənubda Xəzərə tökülən çaylarda - Qumbaşıda və onun qollarmda, Viləşçayda, Lənkərançayda, Astaraçayda, Təngəruçayda, az miqdarda Bolqarçayda yayılrnışdır. Xəzərdə Kürün mənsəbi yaxınlığında, meşə və subalp qurşaqlarınm bulaq hövzələrində, İran İR-nın Urmiya gölü hövzəsində və İsfahan yaxınlığmda nadir hallarda rast gəlinir. Yan xəttində pulcuqların və bel üzgəcində şüalarm az sayda olması ilə tipik növdən fərqlənir. Yan xəttdə adətən 48-58 pulcuq olur.Başın uzunluğu, gözlərin diametri, quyruq gövdəsinin hündürlüyü kimi plastik əlamətlərə görə də fərqlər vardır. Lənkəran xramulyasında cinsi dimorfizim nəzərə çarpır: dişilərin anal üzgəci erkəklərinkindən böyükdür. Kürülərini hissə-hissə üç dəfəyə çayların yatağında olan daşlı-çınqıllı hissələrə tökürlər.[2]

Mənbə[redaktə | əsas redaktə]

Y.Ə.Əbdürrəhmanov . Azərbaycan Faunası . VII Cild Bakı-1996

Həmçinin bax[redaktə | əsas redaktə]

Xarici keçidlər[redaktə | əsas redaktə]

İstinadlar[redaktə | əsas redaktə]

  1. Y.Ə.Əbdürrəhmanov . Azərbaycan Faunası . VII Cild Bakı-1996
  2. Azərbaycan heyvanlar aləmi . III cild, Onurğalılar . Bakı «Elm», 2004. – 620s.