Dağ kəli

Vikipediya, azad ensiklopediya
Jump to navigation Jump to search
Dağ kəli
Dağ kəli
Elmi təsnifat
Aləmi: Heyvanlar
Tip: Xordalılar
Yarımtip: Onurğalılar
Sinif: Məməlilər
İnfrasinif: Plasentalılar
Dəstə: Cütdırnaqlılar
Yarımdəstə : Gövşəyən
Fəsilə: Boşbuynuzlular
Yarımfəsilə: Öküzlər
Cins: Bizon
Növ: Dağ kəli
Elmi adı
Bison bonasus (Linnaeus, 1758)
Mühafizə statusu
Status iucn3.1 VU.svgen:Vulnerable species
Həssas növlər
Vulnerable (IUCN 3.1)

Wikispecies-logo.svg
Vikinnövlərdə
təsnifat

Commons-logo.svg
Vikianbarda
şəkil

ÜTMS 183836
MBMM 9902

Dağ kəli[1] və ya Avropa bizonu (lat. Bison bonasus)— boşbuynuzlular fəsiləsindən Avropa vəhşi meşə öküzü.

Erkəklərin bədəninin uzunluğu 3,5 m-dək, süysününün hündürlüyü 1,6—1,9 m, kütləsi 700—900 kq (bəzən 1,2 t) olur. Dişiləri kiçikdir (kütləsi 400—600 kq). Rəngi müxtəlif çalarlı qonurdur. Peysərində və boynunun aşağı hissəsindəki uzun tüklər çətir, saqqal və döşünün aşağısında saçaq əmələ gətirir. Quyruğu qısadır; ucunda uzun və yumşaq fırça var. Dişilər cinsi yetkinliyə 3—4 illiyində, erkəklər isə bir qədər tez çatır. İldə bir buzov doğur. Dağ kəli qışda söyud, qovaq və s. ağacların qabığını, həmçinin ağac və kolların zoğtumurcuqlarını, yayda isə ot və yarpaq yeyir. Sürü ilə yaşayır.

Tarixi dövr ərzində dağ kəli Mərkəzi Avropa meşələrində və Rusiyanın Avropa hissəsinin qərbində yayılmışdır. XX əsrədək vəhşi dağ kəlilərinin yalnız Rusiyada 2 yarımnövü — Belovejskaya puşşada (100 baş təmizqanlı dağ kəli) düzənlik, Belovejsk dağ kəli və Şimal-Qərbi Qafqazın dağ meşələrində dağ, Qafqaz zubru qalmışdı. Qafqaz dağ kəlisinin erkəyi ilə Belovejsk dağ kəlisinin dişisindən Qafqaz—Belovejsk dağ kəlisi alınmışdır. Zubrların sayını bərpa etmək məqsədi ilə xüsusi məntəqalər yaradılmışdır. 25 ölkədə, o çümlədən ABŞ və Kanadada yetişdirilir. Rusiyada Okaboyu-Terras və Oka (Rusiya Federasiyasının Ryazan vilayəti) qoruqlarında, Polşada dağ kəli yetişdirilməsi daha müvəffəqiyyətlə həyata keçirilir. Artıq Belovejskaya puşşada, Karpatda və Qafqazda vəhşi dağ kəlilərinin yeni sürüləri yaradılmışdır.

  1. Sultan-Məcid Qənizadə, Rusca-azərbaycanca lüğət (Русско-татарский словарь), Bakı, 1909, Зубръ - داغ كلى - даг-кели (s.123)