Dollo qanunu

Vikipediya, azad ensiklopediya
Jump to navigation Jump to search
Dollo qanunu.

Dollo qanunu və ya Təkamülün dönməzlik qanunu1893-cü ildə Belçika paleontoloqu Lui Dollo tərəfindən verilmiş qanun. Qanuna görə istənilən orqanizm təkamül nəticəsində heç vaxt öz keçmiş formasına (hətta eyni mühit şəraiti olsa belə) qayıda bilməz.[1]

Şərhlər[redaktə | əsas redaktə]

Riçard Dokinz Dollo qanunu belə izah edir ki, Dollo qanununa görə təkamülə təsir edən parametrlər o qədər çoxdur ki, baş verən dəyişikliyin təkrarlanması və ya bütünlüklə əvvəlki halına dönməsi statistik olaraq mümkün deyil. Stiven Cey Quld isə Dokinzə nisbətən məsələyə daha yumşaq yanaşır və Dollo qanununu "dönməyən proses" mənasında ehtimallar kainatından seçilən bir ehtimalın digər ehtimalları məhv etməsi ilə başa düşülür. Yəni qarşıya A, B, C, D ehtimalları mövcuddursa və A-nı seçilərsə digər 3 ehtimal normal olaraq ortadan qalxır. Quld Dollonun qanunda "dönməyən prosesi" başa saldığını bildirir.[1]

Qarşı faktlar[redaktə | əsas redaktə]

Şimali Amerikadakı Gastrotheca guentheri növündəki qurbağaların alt çənələrindəki dişlərin 200 milyon il sonra yenidən atalarındakı vəziyyətə təkamülləşməsi "geriyə təkamül" ilə izah olunur. Sudan quruya çıxan heyvanların bəzilərinin suya geri dönməsini digər bir misal olaraq göstərilə bilər.[1]

Dollo qanununa qarşı olan misallardan digəri də tikanbalıqlarıdır. Tikanbalıqlarının ataları güclü pulcuqlara, zirehə və üç xətli tikanlara sahib heyvanlar idi. Vaşinqton gölündə yaşayan növlər yüz illər boyu gölün dibindəki lildə gizlənməyə məcbur qaldıqları üçün pulcuqları yumşaqlaşmış və balacalaşmışdır. Bu, 1960-cı ilə qədər belə idi. Göldə görülən işlərdən sonra gölün dibindəki lil təmizləndi və növün populyasiyaları balıqçılarla üzləşməli oldu. Sadəcə 49 il ərzində (1957-2006) növün zəif, zirehsiz, arıq nəsilləri atalarına xas xüsusiyyətlərinə, geriyə təkamülləşdi və yenidən zirehli, güclü pulcuqlara malik oldular.[1]

İstinadlar[redaktə | əsas redaktə]

  1. 1 2 3 4 "Dollo "Qanunu" (Fərziyyəsi) Nədir?". Rezonans (azərb.). 12 sentyabr 2017. 7 iyul 2018 tarixində orijinalından arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 7 iyul 2018.

Xarici keçidlər[redaktə | əsas redaktə]