Eri gölü

Vikipediya, açıq ensiklopediya
Jump to navigation Jump to search
Eri gölü
ing. Erie
Presque Isle Pennsylvania aerial view.jpg
42°09′03″ şm. e. 81°22′16″ q. u.
Ölkələr
Mütləq hündürlüyü 174 m
Eni 92 km
Uzunluğu
  • 388 km
Sahil uzunluğu 1370 km
Sahəsi 25,7 min. km²
Həcmi 480 km³
Dərin yeri 64 m
Orta dərinliyi 19 m
{{{azərbaycan dilində adı}}} xəritədə
Eri gölü
Eri gölü
*adalarla birlikdə
Commons-logo.svg Vikianbarda əlaqəli mediafayllar

Eri gölü (ing. Erie [ˈɪri], fr. Érié) — KanadaABŞ arasında, Böyük göllər sisteminə daxil göldür. 25 700 km² sahəyə malik olaraq, Göllərin dünyada sahəsinə görə sıralamasında 11-ci yeri tutur. Gölün qərb-cənun-qərb, şərq-şimal-şərq istiqamətində eni 388 kmdən 98 km qədərdir. Gölün sahillərində Miçiqan, Ohayo, PensilvaniyaNyu-York ştatları yerləşir.

Gölün cənub-qərbində çoxlu ssayda adalar vardır. Suyun temperaturu qışda 0—2 °S, yayda isə 24 °S təşkil edir. Göl dekabrdan mart ayına qədər don olur. Gölə Detroyt, Qrand, Reyzin, Huron, Momi, Sandaski və Kuyahoqa çayları axır. Göldən Niaqara çayı başlayır və Ontario gölünə tökülür. Gölün sahilində Eri, Port-Stenli, Tolido, Monro və Klivlend şəhərləri vardır. Gölün adı erielhonan qəbilələrinin dilində "uzun quyruq" mənasını verir (Puma).

Coğrafiya və hidroqrafiya[redaktə | əsas redaktə]

Orta dərinliyi 19 m, maksimal dərinliyi — 64 m.

Tarix[redaktə | əsas redaktə]

Avropalıların əraziyə ilk gəlişinə qədər burada Eri qəbilələri məskən olmuşdular. Fransa və irokenoz müharibəsi zamanı qəbilələr məhv edilir və onların yerinə ottava, ocibe, viandot və minqo qəbilələri köçürülür. Əraziyə gələn ilk avropalı Lui Jole (1669) olmuşdur. Bir müddət sonra ilk fransız məntəqəlıri salınır.

Ekologiya[redaktə | əsas redaktə]

LakeErie-2.jpg

Gölün özünə məxsus xüsusiyyəti vardır. Belə ki, soyuq hava kütlələri suyu olan gölün üzərindən keçərək qar effekti yaradır.[1] Gölün bu təsiri ancaq göl donarkən baş verir. Böyük göllər arasında ən kiçiyi olması onun digərinə nisbətən daha tez donmasına səbəb olur.[2]

Gölün mikroiqlimi kənt təsərrüfatının inşafına böyük təsir göstərir. Gölün şimal sahilinə zəngin meyvəçilik və tərəvəzçilik rayonunu təşkil edir. Ohaio, Pensilvaniya və Nyu-York ştatları əsas üzümçülük rayonudur.

1960—1970 ci illərdə göldə fosforitlərin miqdarının artımı müşahidə edilmişdir. Buna səbəb göldə olan yosunların məhvi olmuşdur. Bu minvalla göl tədricən ölü gölə çevrilirdi. Bu hall 1970-ci illərin sonlarına qədər davam etmişdir. Sahil xətdinin çirklənməsi aradan qaldırmağa başlanmışdır.

ABŞ və Kanada arasında (1972) imzalanmış müqaviləyə görə fosforitlərin axının azaltmışdır.[3]

İstinadlar[redaktə | əsas redaktə]

  1. Chris Capella. "Answers: 10 snowiest 'cities' aren't all in New York" (ing.). USATODAY.com (10 mart 2003). 9 fevral 2012 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 31 октября 2008.
  2. "What's the physics behind "lake effect snow"?" (ing.). 9 fevral 2012 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 31 oktyabr 2008.
  3. "Lake Erie 'Dead Zone'" (ing.). 9 fevral 2012 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 31 oktyabr 2008.

Mənbə[redaktə | əsas redaktə]