Erkək ayıdöşəyi

Vikipediya, açıq ensiklopediya
Keçid et: naviqasiya, axtar
?Erkək ayıdöşəyi
}}
Elmi təsnifat
Aləmi: Bitkilər
Şöbə: Qıjıkimilər
Sinif: Pteridopsida
Sıra: Dryopteridales
Fəsilə: Dryopteridaceae
Cins: Ayıdöşəyi
Növ: Erkək ayıdöşəyi
Elmi adı
Dryopteris filix-mas
Wikispecies-logo.svg
Vikinövlərdə
sistematika
Commons-logo.svg
Şəkil
axtarışı
IPNI   ???


Erkək ayıdöşəyi (lat. Dryopteris filix-mas (L.) Schott )[1] - ayıdöşəyi cinsinə aid bitki növü.[2]

Botaniki təsviri[redaktə | əsas redaktə]

Hündürlüyü 20-100(140) sm olan çoxillik bitkidir. Qısa, yoğun kökümsovu köhnə saplaqların qalıqları ilə əhatə olunmuşdur. Uzunluğu 100 sm qədər olan uzunsov elliptik formalı yarpaqları ikiqat lələkvaridir, yarpaq ayası saplağından uzundur. Sporları oval tumurcuqvari, pipikcikli və ziyilciklidir.[3]

Mənşəyi və yayılması[redaktə | əsas redaktə]

Ərkək ayıdöşəyi boreal coğrafi tipinin qolarktik sinfinin qolarktik-meşə qrupuna aiddir. Avropa, Aralıq dənizi ətrafı ölkələr, Şimali Amerika, Rusiya, Ukrayna, Moldova və Qafqazda yayılmışdır. Azərbaycanda - Böyük və Kiçik Qafqazın meşə və yuxarı dağlıq hissəsi, Naxçıvan və Lənkəranın dağlıq sahələrində, habelə Lənkəran ovalığında arandan yuxarı dağ qurşağına kimi (dəniz səviyyəsindən 2300 m qədər) bitir.[3]

Ekoloji qrup və bitdiyi yerlər[redaktə | əsas redaktə]

Mezofitdir, meşə və meşə-kol bitkilik tiplərində rast gəlir. Meşələrdə (əsasən fıstıq meşələrində), kolluqlarda, qaya çatlarında, nəmli, kölgəli yerlərdə bitir. Çox vaxt meşələrdə cəngəlliklər əmələ gətirir.[3]

Kimyəvi tərkibi[redaktə | əsas redaktə]

Flavonoid, saponin, efir və piyli yağlar, eləcə də aşı və acı maddələrlə zəngindir.[3]

Təsiri və tətbiqi[redaktə | əsas redaktə]

Farmakopeyaya daxil olan ofisinal dərman bitkisidir. Elmi və xalq təbabətində, homeopatiyada, eksperimental tədqiqatlarda, eləcə də baytarlıqda geniş tətbiq edilir, Çin, Hind və Azərbaycanın orta əsirlər təbabətində istifadə olunmuşdur. Əsasən antihelmint (qurdqovucu), büzüşdürücü, ağrıkəsici, yarasağaldıcı, ümumi möhkəmləndirici, bakteriostatik, fungisid, protistosid təsirə malikdir. Əsəb, ağ ciyər, mədə və onikibarmaq bağırsağın xorası, sidik kisəsi, revmatizm və qadın xəstəliklərində, iflic, babasil, irinli yara və xoralarda istifadə olunur.[3]

Əks təsirləri[redaktə | əsas redaktə]

Zəhərli bitki olduğuna görə ehtiyatla və həkim nəzarəti altında istifadə olunmalıdır.[3]

İstifadə olunan hissələri[redaktə | əsas redaktə]

Müalıcə məqsədi ilə bitkinin yarpaqları, kökümsovları və sporları istifadə edilir.[3]

İstifadə formaları[redaktə | əsas redaktə]

Dəmləmə, cövhər və ekstraktlar.[3]

Digər faydalı xüsusiyyətləri və istifadəsi[redaktə | əsas redaktə]

Dekorativ bitkidir.[3]

Mənbə[redaktə | əsas redaktə]

  1. Nurəddin Əliyev. Azərbaycanın dərman bitkiləri və fitoterapiya. Bakı, Elm, 1998.
  2. Elşad Qurbanov. Ali bitkilərin sistematikası, Bakı, 2009.
  3. 3,0 3,1 3,2 3,3 3,4 3,5 3,6 3,7 3,8 Mehdiyeva N.P. «Azərbaycanın dərman florasının biomüxtəlifliyi». Bakı, 2011