Faizlərin ödənilməsi nisbəti

Vikipediya, azad ensiklopediya
Naviqasiyaya keçin Axtarışa keçin

Faizlərin ödənilməsi nisbəti və ya faiz yükü (ing. Times-interest-earned ratio, ICR) — kredit üzrə faizlərin ödənilməsindən və vergilərin ödənilməsindən əvvəlki mənfəətin məbləğini faizlərin ödənilməsi xərcləri ilə müqayisə edən maliyyə göstəricisi. Şirkətlər üçün bu göstərici borclunun faiz xərclərini onun pul vəsaitlərinin hərəkəti və ya xalis mənfəəti ilə əlaqələndirən dəyərdir, dövlət üçün isə faiz ödənişlərinin ÜDM, dövlət xərcləri və ya ixrac gəlirlərinə nisbətidir.

Ümumi məlumat və mənası[redaktə | mənbəni redaktə et]

Bu göstərici digər borc əmsalları ilə birlikdə borclunun borc vəziyyətinin davamlılığını qiymətləndirir. Kreditor öz kredit riskini yalnız kreditin verilməsi və ya borclunun sonrakı maliyyələşdirilməsi haqqında qərar qəbul etmək üçün faiz nisbəti kimi əsas göstəriciləri müəyyən etdikdən sonra qiymətləndirə bilər. Göstəricinin komponentləri faiz ödənişi öhdəliklərindən yaranan bütün faiz xərcləridir (istisnalar: pensiya ayırmaları üzrə faizlər, bank haqları). Yüksək faiz ödəmə əmsalı aşağı kredit riski deməkdir və əksinə. Bu nisbət nə qədər yüksək olarsa, əməliyyat fəaliyyəti ilə faiz xərclərinə xidmət etmək bir o qədər asan olar. Faizlərin ödənilməsi əmsalı təkcə borc artdıqda deyil, həm də mövcud öhdəliklər üzrə faiz dərəcəsi xidmətin qeyri-mümkün olduğu səviyyəyə yüksəldikdə pisləşir.

Faiz yükü nisbətini tamamlayan əsas göstərici həm şirkətlər, həm də ayrı-ayrı ölkələr üçün müəyyən edilə bilən borc xidmətlərinin ödənilməsi nisbətidir. Faizlərə əlavə olaraq, əsas borcun ödənilməsi üçün ödənişlər də daxildir.

Şirkət[redaktə | mənbəni redaktə et]

Xərclər kimi faiz ödənişləri şirkətin xalis gəlirini azaldır və ödənişlər kimi onun likvidliyinin pisləşməsinə səbəb olur. Kapital nisbəti yüksək olan müəssisələr aşağı kapital nisbətinə malik olanlarla müqayisədə aşağı faiz xərclərinə malikdirlər. Buna görə də faiz dərəcəsinin artması, aktiv strukturunda kapitalın payı aşağı olan müəssisələrə kapitalın yüksək payı olan müəssisələrə nisbətən daha mənfi təsir göstərir (levirici effekti, yəni borc götürülmüş vəsaitlərin cəlb edilməsinin təsiri vəsait). Faiz ödəmə əmsalı aşağıdakı kimi hesablanır:

Faiz ödəmə əmsalı = Faiz və vergilərdən əvvəlki mənfəət (mühasibat mənfəəti) / Ödəniləcək faiz
,
burada faiz əhatə əmsalıdır; — faiz və gəlir vergisindən əvvəl mənfəət; — hesablanmış faizlər (maliyyə xərcləri).

Faizlərin ödənilməsi əmsalı müəssisənin faiz ödənişlərinə xidmət göstərə biləcəyi əməliyyat mənfəətində mümkün azalma dərəcəsini göstərir. Borcalan tərəfindən borcların ödənilməməsindən kreditorların müdafiə səviyyəsini qiymətləndirməyə kömək edir. Göstəricinin normal qiyməti 3-dən 4-ə qədərdir. Əmsalın dəyəri 1-dən az olarsa, bu o deməkdir ki, şirkət əməliyyat mənfəətindən xidmət faizləri ödənişlərinə qədər kifayət qədər pul axını yaratmır[1]. Beləliklə, KfW məlumatlarına görə, alman şirkətlərinin faiz yükü onların Avropalı rəqibləri ilə müqayisədə nisbətən yüksəkdir[2] ki, bu da öz kapitalının nisbi çatışmazlığını əks etdirir. Digər göstəricilərlə yanaşı, bu əmsal da borcalanın özü tərəfindən investisiya qərarları qəbul edilərkən nəzərə alınır[3]. Yüksək faiz ödəmə əmsallarına malik şirkətlərin də aşağı investisiya əmsallarına malik olduğuna dair empirik sübutlar da var[4], çünki borcun ödənilməsi investisiya fəaliyyətinə güclü təsir göstərir. Borca xidmət ödənişləri pul vəsaitlərinin hərəkətinin 50%-ni keçdikdə, şirkətin borc vəziyyəti sənayedən asılı olaraq kritik olur. Üstəlik, şirkət tərəfindən bu limitlər nəinki qısa müddətdə (yəni müvəqqəti olaraq yox) keçərsə, o zaman şirkət özünü böhran vəziyyətinə salır.

İstinadlar[redaktə | mənbəni redaktə et]

  1. Бригхэм Ю., Эрхардт М. Анализ финансовой отчётности // Финансовый менеджмент. 9 (10-е изд./Пер. с англ. под. ред. к.э.н. Е. А. Дорофеева.). СПб.: Питер. 2007 [Financial management. Theory and Practice]. ISBN 5-94723-537-4.
  2. Arxivləşdirilib [Date missing] at kfw.de [Error: unknown archive URL]
  3. "Zusammenhang zwischen der Investitionstätigkeit und der Finanzlage der Unternehmen im Euroraum" (PDF) (German). Europäische Zentralbank. 2008-04. 68ff. İstifadə tarixi: 2016-04-12. Arxivləşdirilib 2016-04-12 at the Wayback Machine "Источник" (PDF). 2016-04-12 tarixində arxivləşdirilib (PDF). İstifadə tarixi: 2021-11-18.
  4. "Zusammenhang zwischen der Investitionstätigkeit und der Finanzlage der Unternehmen im Euroraum" (PDF) (German). Europäische Zentralbank. 2008-04. 74. İstifadə tarixi: 2016-04-12. Arxivləşdirilib 2016-04-12 at the Wayback Machine "Источник" (PDF). 2016-04-12 tarixində arxivləşdirilib (PDF). İstifadə tarixi: 2021-11-18.