Fatih Əmirxan

Vikipediya, açıq ensiklopediya
Jump to navigation Jump to search
Fatih Əmirxan
Muhəmmədfatih Zarif oğlu Əmirxanov
Amirxan.JPG
Doğum tarixi 1 yanvar 1886(1886-01-01)
Doğum yeri Kazan
Vəfat tarixi 9 mart 1926(1926-03-09) (40 yaşında)
Vəfat yeri Kazan
Vəfat səbəbi vərəm
Dəfn yeri
  • Kazan şəhərində tatar qəbiristanlığı[d]
Vətəndaşlıq Rusiya İmperiyası və SSRİ vətəndaşı
Peşəsi yazıçıpublisist
Milliyyəti tatar

Fatih Əmirxan - əsil adı isə Muhəmmədfatih Zarif oğlu Əmirxanovdur. Tatar dilində isə adı tatar. Fatıyx Əmirxan-dır. O, 1 yanvar 1886 Kazanda anadan olub və 9 mart 1926 həmin şəhərdə rəhmətə gedib. Fatih Əmirxan Tatarıstanın məşhur yazıçısı və publisistidir[1]

Tərcümeyi-halı[redaktə | əsas redaktə]

Fatih Əmirxan 1 yanvar 1886-cı ildə Yeni Tatar kəndində anadan olub. Onun atası "İske Taş" məscidinin imamı idi. Yazıçı ö dövr üçün məşhur olan medresede təhsil almışdır.

1905-1907-ci illərdə Moskvada çap olunan "Tərbiyyə-ətfal" (Cavanları maarifləndirək) qəzetinin baş katibi olmuşdur. 1907-ci ildə o Kazanda gündəlik qəzet olan "EL-İslax" nəşr elətdirir.

1909-cu ildə tatar dilində bir çox kiablarının tərcüməsi ilə məşğul olur.

1912-1917-ci illərdə Tatarıstanın milli qəzeti olan «Koyaş» (Günəş) qəzetinin redaktoru olur. Bu dövrdə o həmçinin ədəbiyyat-incəsənət jurnalı olan "And" və yumoristik jurnal olan "Yalt-yolt"a məqalələr yazır. O Abdulla Tukaemlə çox yaxın dost idilər.

Esperanto dərsliyinin üz qabığında Əmirxan Fatih və Abdulla Tukayun adları yazılmışdır.

Fatih Əmirxanın həyatı çox keşməkeşli olmuşdur. O Rusiyada baş verən inqilaba çox ümidlə yanaşırdı. Ancaq onun ümidləri özünü doğrultmadı.

O Fevral inqilabının baş verməsinə ən çox sevinən şəxslərdən biri olur. 1920-ci ildə Tatar ASSR yaradılmasında iştirak edir.

O son günlərini Böyük Qırmızı küçədə qardaşı İbrahim Əmirxanın ailəsinin yanında keçirdir.

Sağalmaz xəstəliyə düçar olması (ayaqlarının paralici), 1914-1918-ci illərdə Dünya müharibəsi, Vətəndaş müharibəsi və s. onu çox sarsıdır. Beləliklə, 9 mart 1926-cı ildə vəfat edir. Onu müsəlman qəbirsanlığında atası, dayısı və babasının yanında dəfn edirlər.

Abidəsi[redaktə | əsas redaktə]

Fatih Əmirxanın abidəsi Kazan şəhərinin Yeni-Savinov rayonunda şəhər prospektində qoyulmuşdur.

Ədəbiyyat[redaktə | əsas redaktə]

  • Аги Ф. Амирхан // Литературная энциклопедия: В 11 т. Т. 1. — М.: Изд-во Ком. акад., 1930. — Стб. 112.
  • "Fatix Ämirxan/Фатих Әмирхан". The Republic of Tatarstan Academy of Sciences. Institution of the Tatar Encyclopaedia. 2002. (tatar dilində)

İstinadlar[redaktə | əsas redaktə]

  1. Валеев Н. Фатих Амирхан: Неизвестные страницы // Татарстан. — 2005. — № 9.