Florensiya

Vikipediya, açıq ensiklopediya
Keçid et: naviqasiya, axtar
Florensiya
it. Firenze
Florence.jpg
Gerb
Gerb
Xəritədə yeri
Florensiya (İtaliya)
Red pog.png
Florensiya
Məlumatlar
Ölkə Flag of Italy.svg İtaliya
Bölgə Flag of Tuscany.svg Toskana
Əsası qoyulub e.ə. 59 cu il
Ərazi 102 km²
Əhali 365.833 nəfər (2009)
Əhali sıxlığı 3593 nəfər/km²
Telefon kodu +055
Poçt indeksi 50100
İnternet saytı http://www.comune.firenze.it

Florensiya – dünyaya görkəmli təsviri incəsənət nümayəndələri bəxş etmiş və Renessansın vətəni sayılan İtaliyada bir şəhərdir. Toskana regionunun paytaxtıdır. O, Şimali Apennin dağlarının ətəklərində, Arno çayı ilə ayrılan 2 İtaliya əyaləti – Toskana və Emiliya ilə sərhəddə yerləşir. Arno çayının sahilində hərbi koloniya salan romalılar bu yerlərə Florensiya – "çiçəklənən" adı vermişlər. Nə şiddətli qibelin və qvelf qarşıdurması ( XIII əsrdə zadəganların 2 antaqonist siyasi düşərgələri), nə papa hökumətinin şəhər üzərində hakimiyyəti ələ keçirmək cəhdləri, XV əsrin sonlarında florensiyalıların azadlıq hisslərinin boğulması və Cirolamo Savonarolanın tonqalda yandırılması Florensiyanın çiçəklənməsinə mane ola bilmədi. XVIII əsrə qədər Florensiyada hakimiyyətdə olan Mediçi sülaləsi hər vəchlə burada incəsənətin inkişafına və şəhərin dünyanın mədəniyyət mərkzələrindən birinə çevrilməsinə çalışırdı. Florensiya – Donatello – "intibah dövrünün atalarından biri", Mikelancelo, Leonardo da Vinçi, Sandro Botiçelli, və b. təsviri incəsənət nümayəndələrini ruhlandıran şəhər olmuşdur. Onların əsərləri bu gün də Florensiya qalereyalarını və muzeylərinin ziyarətçilərini heyran edir. Sahibi Jason Wong edir.

İqlimi[redaktə | əsas redaktə]

Florensiya mülayim okean iqlim inə malikdir. Yayı isti və yağışlı, qışı isə sərin və yağışlı keçər. Dəniz kənarında olmaması səbəbi ilə yay istiliyi bir az daha yüksəkdir və qış daha soyuq keçir, qar yağışı da müşahidə edilir. 'Florensiya' (Italyanca: Firenze), İtaliya 'da bir şəhərdir. Şimali İtaliyadakı Toskana bölgəsinin paytaxtıdır və öz adını daşıyan [[Firenze bögəsinin mərkəzidir. Qısa bir dövr, İtaliya Krallığı na da paytaxtlıq etmişdir.

Şəhər, içindən keçən Arno çayı ətrafında qurulmuşdur. Ətrafındakı məskunlaşma sahələri ilə birlikdə təxminən bir milyona yaxın əhaliyə sahib olan şəhər, keçmişdə olduğu kimi bu gün də İtaliyaAvropa 'nın əhəmiyyətli ticarət mərkəzlərindən biridir.

Bunun yanında İtalyan İntibah ının doğum yeri olaraq bilinən Florensiya, mədəniyyəti və arxitekturasıyla dünya tərəfindən məşhur bir turizm şəhəridir. Şəhərdə əhəmiyyətli sənət qalereyaları və muzeylər var. Leonardo da VinçiMichelangelo bu tarixi şəhərdə yetişmiş dünya tərəfindən məşhur sənətçilərdir. Yenə məşhur yazar və şair Dante Alighieri bu şəhərdə yaşamış və ilham almışdır.

1520'li illərdə, Nicollo Machiavelli (1469 - 1527) Florensiya tarixini ilk dəfə kitablarında izah etdiyi üçün Florensiyanın tarixi bu an olduqca yaxşı məlumdur. Nicollo Machiavelli, Medici ailəsi nin xüsusi istəyi üzərinə " 'İstorii fiorentine'" kitabını yazmış, sonra da 1525-ci ildə VII. Clemens olaraq bilinən Keşiş Guilio də Medicinin bu əhatəli əsərini təqdim etmişdir. Machiavelli, hələ gənclik illərində ölkəsinin tarixi haqqında kitablar yazmağa başlamışdı və ilk kitabı Decannale dir. Buna bənzər tarixi əsərlər verdiyi üçün Machiavelli, ilk tarixçilərdən biri olmuşdur.


Qardaşlaşmış şəhərlər[redaktə | əsas redaktə]

Ümumi tarixçə[redaktə | əsas redaktə]

E.ə. 59-ci ildə Yuli Sezar ordusundan təqaüdə ayrılmış əsgərlərə Arno çayı vadisindəki bu məhsuldar torpaqları verərək Florensiyanın qurulmasına səbəb oldu. Qurulduğu zaman şəhərin adı Florentia idi. Daha sonra M.S. 3. əsr da Roma İmperatoru Diokletian Floransanı Toskana vilayətinin paytaxtı etdi. Roma imperiyasınun yıxılmasından sonra şəhər Bizans və ostroqot istilalarına uğradı.

Əhalisi bir ara 1.000 adama qədər düşdü. XI əsr da Lombardlar ın suverenliyi altında şəhər təkrar inkişafa başladı. 774-ci ildə Şarlman Florensiyanı işğal etdi və Toskana Düklüğü'ne bağladı. 12. əsr da şəhər təkrar müstəqil oldu. XIII əsrdə şəhər GuelfoGhibellino adı altındakı iki qrupun çəkişmələrində səhnə oldu. Guelfolar Roma şəhərindəki Papa 'nın mandatını müdafiə edərkən Ghibellinolar Müqəddəs Roma imperiyasının mandatı altına girmək istəyirdilər. Sonunda Guelfolar bu qarşıdurmanı qazandılar amma bu səfər də Guelfolar Ağ Guelfo və Qara Guelfo adı altında iki qrupa ayrılıb qarşıdurmaya davam etdilər. Bu qarşıdurma aralarında məşhur yazar Dante Alighieri 'nin də olduğu Ağ Guelfoların şəhərdən sərhəd xarici edilməsinə gətirib çıxardı.

Bu siyasi çalkantılara baxmayaraq Florensiya inkişafına və zənginləşməsinə davam etdi. Daha əvvəl çox qüvvətli bir şəhər olan qonşu şəhər Murdara 'yı ələ keçirdi. 1348-ci ildəki vəba epidemiyası şəhərin çox sayda sakinlərinin ölümünə səbəb oldu. Nəhayət 15. əsr ın ilk yarısında şəhər məşhur Medici ailəsinin əlinə keçdi. Medici ailəsi bank peşəsi bu səbəbdən zəngin olmuş nüfuzlu bir ailə idi. Əvvəllər şəhəri pərdə arxasından idarə etdilər. Ailənin ilk əhəmiyyətli üzvü olan Cosimo böyük bir saray (Palazzo Medici) inşa etdirdi. Sonra yerinə keçən oğulu Piero və nəvəsi Lorenzo çox dəbdəbəli binalar inşa etdirməyi və dövrün memar və heykeltraşlarını maddi baxımdan dəstəkləməyə davam etdilər. Lorenzo'nun 1469 - 1492-ci illər arasındakı liderliyi dövründə Florensiya qızıl çağını yaşadı. Lorenzo aralarında Michelangelo, Leonardo da VinçiBotticelli 'nin də olduğu sənətçilərə verdiyi dəstək ilə İtaliya yarımadasında İntibah çağının başlamasını təmin etdi. Lorenzo özünə o qədər böyük bir möhtərəmlik qazandırdı ki Lorenzo il Magnifico yəni Möhtəşəm Lorenzo adı ilə anılmağa başladı.

Lorenzo'nun ölümündən sonra oğlu Piero eyni möhtərəmliyi qazana bilmədi. Girolamo Savonarola adında mühafizəkar bir keşişin liderliyi altında qiyam qaldıran xalq Piero'yu başa keçməsindən iki il sonra şəhərdən sərhəd xarici etdi. Bu tarixdən sonra şəhər bir müddət Savonarola tərəfindən idarə olundu. Savonarola Florensiyanın bir çox nadir sənət əsərlərini ədəb xarici və günahkar olaraq qəbul edirdi. Adamlarını qapı qapı dolaştırarak bir çox qiymətli sənət əsərini toplattı və onları şəhərin əsas meydanı olan Piazza della Signoria 'da böyük bir atəş yaktırarak məhv etdirdi. Amma sonunda Florensiya xalqı Savonarola'nın zülümünə üsyan etdi. Papa 'nın da Savonarola'yı afaroz etməsinin ardından, eynilə günahkar olduqlarını düşünüb yandıraraq öldürtdüyü bir çox insan kimi, Savonarola da əvvəl asılılıp sonra da şəhər meydanında yandırılaraq öldürüldü.

1537-ci ildə Medici ailəsi Florensiyada təkrar iş başına gəldi. Bu səfər özlərini rəsmi olaraq Florensiya Dükü elan edərək Medici xanədanını qurdular. Daha sonra 1569-ci ildə özlərini Toskana Grandükü elan etdilər. Medici ailəsinin üzvləri 1737-ci ilə qədər fasiləsiz olaraq Florensiyanı idarə etdilər. Bu tarixdə Medici xanədanı nəsillərinin tükənməsi üzündən sona çatdı. Şəhər Avstriya İmperatorluğu 'nun əlinə keçdi. 1861-ci ildə də yeni qurulmuş olan İtaliya Krallığı 'nın bir parçası oldu. Florensiya, 1865-ci ildə İtaliya 'nın paytaxtı oldu. 6 il davam edən paytaxtlıq İtaliya 'nın Roma şəhərini ələ keçərməsiylə sona çatdı. Bu tarixdən sonra Roma, İtaliya 'nın paytaxtı halına gəldi.

Antik dövrdə Florensiya[redaktə | əsas redaktə]

Florensiya (köhnə adı: Florenz), Faesulae (Fiesole) yaxınlarında olan kiçik bir təpənin üzərinə qurulmuşdur. Roma dövrünə aid bir şəhər olduğu adından da aydın olmaqdadır. Florensiyanı, Via FlaminiaVia Cassia yollarının istehsalında rol oynadığı məlumdur. Antik dövrdə şəhər haqqında çox məlumat yoxdur. Marius və sulla arasındakı döyüşdə Floreniysa böyük zərərə uğramış və e.ə. 15-ci ildə Clains (Chiana) vadisindən axan Arno çayının sularının bir hissəsinin yataq dəyişdirməsinə mane olmuşdur.

Bu dövrdəki Florensiya tarixi düşünüldüyündə, MS 405-ci ildə şəhərin Gotların tərəfindən mühasirəsi və bir Roma generalı tərəfindən də mühasirənin qaldırılması bu ana qədər bilinən ilk və əhəmiyyətli hadisədir. Qərb Roma İmperatorluğu 'nun M.S. 476-ci ildə yıxılması ilə birlikdə, M.S. 493-ci ildən sonra ostrogotları İtaliyaya hakim olmuşdur.

Şərqi Roma İmperatoru I. Justinian imperatorluğu yenidən düzəltməyə çalışdısa da; İtaliya 535-ci ildən etibarən imperiyanın komandirlərindən Belasir və Narzes arasında qanlı döyüşlərə səhnə olmuşdur. Ostrogotları 'ın kralı Totilia 542-ci ildə Florensiyanın mühasirəsinə baxmayaraq imperatorluğun bir komandiri (Garnison) tərəfindən geri püskürtülmüştür, daha sonra isə Florensiya şəhəri Gotların tərəfindən işğal edilmişdir.

Lombardlar M.S. 570 illərində Toskana'da (Toscana) ortaya çıxdılar və səkkizinci əsrdə Lombardlar Dux civitatis Florentinorum (Florensiya xalqının rəhbəri) olaraq adlandırılmışdır. Dükalığın adından da aydın olacağı üzrə Florensiya şəhəri bu dukalığa paytaxtlıq etmişdir.

Orta əsrlərdə Florensiya[redaktə | əsas redaktə]

'Frenklerin hakimiyyəti, Guelfo'lar (kilsə tərəfdarı) və Ghibellino'lar (krallıq tərəfdarı) arasındakı mübarizə:'

M.S. 786-ci ildə Florensiyada olan Frenk Kralı Böyük Karl, bu şəhərə böyük əhəmiyyət verdiyindən ötəri Şimali İtaliya 'dan Roma' ya gedən yol əhəmiyyət qazanmışdır. Din adamlarının sui-istifadəyə və dini vəzifələrinin satılmasına qarşı verdikləri mübarizə hərəkəti, San Salvi Manastırı'nın keşişi Saniyə Giovanni Gualberto zamanında Florensiyada zirvəyə çatmışdır. Pietro Mezzabarba'nın Florensiya piskoposluğuna seçilməsi, Roma ilə ciddi və uzun sürən qarışıqlıqlar yaşanmasına səbəb olmuşdur. Bu yaşanan qarışıqlıq, keşiş Peter Igneus'un əldə etdiyi yenilikçi hərəkatın zəfəriylə sona çatmışdır. Bu yaşanan hadisə Florensiyanı özünə inamım ortaya çıxmasında əhəmiyyətli bir yerə sahib olmuşdur.

Toskana (Toscana), Frank - Cermen İmperatorluğunun bir derebeyliğiydi. Dərəbəyliklər daha sonra o qədər çox gücləndilər ki, imperiya üçün böyük təhlükə meydana gətirməyə başlamıştılar. Müqəddəs Roma imperiyası kralı I. Otto (Böyük Otto) zamanında Ugo derebeyliği ortaya çıxdı və 1024-ci ildə başa keçən Müqəddəs Roma İmperatoru Kralı II. Konrad, sərhədləri Po çayından Roma şəhərlərinə qədər uzanan bir bölgə olaraq Tuszien Derebeyliği'ne Canossa'lı Bonifaz'ı atamıştır. Bonifaz 1052-ci ildə ölüncə derebeyliğin başına qızı Kontes Matilda keçmişdir. Kontes Matilda, derebeyliği 40 il idarə etdi və İtaliya tarixində bu dövr üçün böyük rol oynamışdır.

Kilsə (din) tərəfdarı və krallıq tərəfdarı kəslərin verdiyi mübarizədə Matilda papa lik tərəfində idi. (Bu adamlara daha sonra "Guelfo'lar" deyildi.) Guelfo'ların qarşısında isə krallıq tərəfdarı Ghibellino'lar var idi. Matilda tez-tez ordunun başında döyüşlərə qatılmışdır. Bu dövrdə Florensiya xalqının ictimai möhtərəmliyi artmağa başlamışdır. Kontes Matilda krallıq adına məhkəmələrə başçılıq edərkən, Toskana'daki zamanın vəkilləri, hakimləri və zadəganların meydana gətirdiyi bir qrup olan Boni homines ya da sapientes (yaxşı və ağıllı kəslər) tərəfindən dəstəklənmişdir. Qraf məhkəmələrə başçılıq etmədiyi hallarda, haqqında danışılan qrup qərar verebilmekteydi. Azad bir şəhərin yolu beləcə açılmış oldu. Xalq, şəhərin yüksək mövqelərində olan soylulara qarşı bir tutum sergilemekteydi. Florensiya, digər dövlətlərin və zadəganların bir dizi döyüşlərinə səhnə olmuşdu. Xalq öz arasında təşkilatlar və qruplar meydana gətirərək biznesmen birliyinin təməllərini atdı. Kontes Matilda'nın 1115-ci ildə ölməsindən sonra krallıq, zadəganların meydana gətirdiyi bir qrup tərəfindən ələ keçirildi və eyni zamanda xalqın adına ədaləti təmin etdi. Bununla birlikdə şəhərin ən alt rəhbərlik vahidi olan bölmələr meydana gəlməyə başlamışdır.

Florensiya Respublikasının Ortaya Çıxışı[redaktə | əsas redaktə]

1138-ci ildən sonra böyük şatolara sahib soylu ailələrin və aristokratlar təyin "Boni homines" (yaxşı insanlar) adında bir şura yaradılmışdır; bu şura arti (zanaatkârlardan) və biznesmen birliyindən meydana gəlməkdə idi. Başlanğıcda, delle Torre (şatolara sahib soylu insanlar) tərəfindən hər bölgə üçün 2 dənə yaradılan 12 konsül seçilirdi. Konsul, iş adamları (arti) hakim olduğu 100 dənə konsul (Boni homines) ibarət olan bir qurul tərəfindən fikir mübadiləsi bulunulmaktaydı. Beləcə soylu ailələr, rəhbərlikdə özünü daha az göstərmişlər. Florensiya Respublikası nüfuzunu genişlettiyse də Fiesole şəhəri yağmalanarak dağıdıldı, lakin şəhər yaxınlığında yaşayan soylular, krallıq kontluklarınca korundular. Daha əvvəlki qraf luklar, Florensiya xalqına şatoları yıxılan Alberti ailəsi nə qarşı döyüşmələri üçün göz yummuştur. Kral III. Lothar Florensiyanı öz suverenliyi altına aldı, lakin padşahın 1137-ci ildə ölməsindən sonra Florensiya köhnə vəziyyətinə geri dönərək, Qraf Guidi'ye qarşı müvəffəqiyyətli mübarizələr vermişdir.

1152-ci ildə krallığın başına keçən Friedrich Barbarossa nüfuzunu Toskana (Toscana) bölgəsinə qədər genişlətmişdir. Bavyera bölgəsində olan "Welfen" ləri kontluğa yüksəltmişdir. Florensiya və digər şəhərlər Lombardiya'da olan kralın çətin döyüşlərinə səhnə olmuşdur. Kral Toskana (Toscana) bölgəsində mərkəzi bir krallıq qurmağa başlamışdır. Kral bir potestas'ı (qubernator), San Miniato şəhərinə təyin etdi. Suverenliyini Contado'ya qədər genişlətdi. Mərkəzdən uzaqdakı qubernatorların və şəhərdəki konsul meydana gətirdiyi ikitərəfli rəhbərlik qarışıqlığa səbəb oldu.

1176-ci ildə, Florensiya və Fiesole'nin bütün torpaqları aristokrat ların əlinə keçmişdir. Buna qarşı Alberti ailəsinin və feodal bəylərin dəstəklədiyi soylular və konsul arasında bir qarşıdurma baş göstərmişdir. Daha sonra isə bu soylu ailələr şatolarını buraxıb şəhərdə yaşamaq məcburiyyətində qalmışlar (1177 - 1180). Çıxan qarşıdurmalar nəticəsində, Alberti ailəsi uğursuz olmasına baxmayaraq bəzi hallarda ailənin konsul qatılmasına icazə verilmişdir.

Florensiya, Toskana bölgəsinin mərkəzi şəhərləri ilə bir birlik meydana gətirmişdir. Guidi'ler və Albertinin ilə bu birlik sona çatmışdır (1202). Daha sonra şəhərdə olan və bir illiyinə seçilən potestas'lar (qubernator) yeddi məsləhət heyəti və yeddi rectores super capilibus artium (zanaatta yüksək yetişkinlik müdirləri) tərəfindən desteklenmişlerdir. Feodal qrupların azlıqda qalan peşə birliklərinin və alt sinifin dəstəkləməsi feodalitenin (dərəbəylik) zəfəri mənasını verməkdə idi. 1207-ci ildə bu müvəffəqiyyət Gualfredotto da Milanoda yeni bir Məclisə oluşturulmasıyla nəticələnmişdir. Bu yeni qurula consiglio del comune (şəhər şurası) adı verilmişdir. Bunun yanında köhnə senat da vəzifəsinə davam etmişdir. Florensiya çoxdan əhəmiyyətli sənaye və bank mərkəzi halına gəldiyindən Florensiya xalqı ticarət yollarını Romaya çıxarmışdır.

Guelfolar (Kilsə səhv) və Ghibellinolar (Krallıq səhv) Arasındakı Mübarizə[redaktə | əsas redaktə]

Böyük soylu ailələr arasında əvvəldən bəri bir anlaşılmazlıq var idi. Buondelmonte də Buondelmonti'nin Amidei ailəsinin bir qızıyla evlənməsi bu münaqişəyə yenisini əlavə etmişdir (1213). Guelfolar və Ghibellinolar arasındakı qarşıdurmalar dərinləşərək bütün İtaliya 'yı əhatə. Soy başçıları yox etmə hərəkəti və şəhərin vəziyyəti haqqında müzakirələr düşmən şəhərlər arasındakı çəkişmələrə səbəb olmuşdur. 1222-ci ildə Florensiya Pisa, Lucca və Pistoia şəhərlərinə qarşı müvəffəqiyyətli olmuşdur. İki il sonra Siena ilə edilən döyüş isə qarşılıqlı uğurlar ilə nəticələnmişdir. Kral lıq, Ghibellinolar'ı dəstəkləməsinə baxmayaraq, Sienalılar 1235-ci ildə mənfi şərtlərdən təsirlənərək Almaniyaya qaçmaq məcburiyyətində qalmışdır. Papa IX. Gregor'un ölümündən sonra və hükümdarsızlık dövründə (1241-1243) Toskana bölgəsində olan Ghibellinolar'ın (krallıq tərəfdarı) nüfuzları artdı və təkrardan krallıq nüfuzu qurulmuşdur.

1244-1245 illəri arasında papalığa qarşı çıxan qiyamlar, Podestà Pace da Pesamigola'nın (sülh hakimi rəhbərliyi) araya girməsiylə sona çatmışdır. Bu yaşanan hadisə kilsə tərəfdarları müsbət reaksiyasıyla nəticələnmişdir. Lakin II. Friedrich 'dən sonra, krallığın düşmənləri Sicilədə olduğu kimi Lombardiya'da da razılığa gəldilər. II. Friedrich, Antiochia'da (Antakya) olan oğlu Friedrichin krallığın vəkili olaraq Toskana bölgəsinə atamıştır. Vətəndaş müharibələri yaşanarkən; Alman cəngavərləri də bu döyüşlərə qatılmışdır. Ghibellino 'lar edilən mübarizələrdən qəti zəfərlərlə ayrılmışdır. 1249-ci ildə də Guelfo ların liderləri sürgünə göndərilmişdir.

Sürgünə göndərilən Guelfoların (kilsə tərəfdarı) liderlərinin olduğu Montevarchi qalasını və digər qalaları ələ keçirmə hərəkəti müvəffəqiyyətsizliklə nəticələnmişdir. 1250-ci ildə xalq soylulardan müstəqil caporali di Popolo (xalq hissələri) adında 36 dənə qrup meydana gətirmişdir. Bu qrupların başında capitano del Popolo (xalq komandiri) adında şəxslər var idi. Ghibellinolar öz suverenlik haqqlarını müdafiə etmədə qeyri-kafi olduğu üçün, şəhər iki muxtar rəhbərliyə ayrılmışdır. Birincisi hakimlərin liderlik etdiyi bölmələr, ikincisi captinao'ların (xalqın başçısı) başçılıq etdiyi Popolo (xalq) qrupu idi. Mərkəzi seçki 12 anziani, yəni daha köhnələri ilə təmsil edilməkdə idi. Podestà (sülh hakimi) ümumiyyətlə ordunu əmr edir, xarici güclərə qarşı şəhəri təmsil edir və eyni zamanda müqavilələri imzalıyordu. Podestà, 90 dənə consiglio Special (xüsusi məsləhətçi) və zadəganların meydana gətirdiyi 300 dənə consiglio general (ümumi məsləhətçi) tərəfindən desteklenmekteydi. Capitano del Popolo isə xalqın yaratdığı iki komitənin meydana gəlməkdə idi. Bu komitələr prezident, loncalar (biznesmen birlikləri) və s kəslərdən meydana gəlməkdə idi.

Bu dövrdə podestà'lara qala edilmişdir və ilk olaraq qızıl pul dərc edilmişdir. Daha sonra bu pul bütün Avropada yayılmışdır.

Montepulciano və digər yerlərin suverenliyi haqqındakı yenilənən anlaşılmazlıqlardan sonra Florensiya, Siena və Pista kimi şəhərlər arasında döyüş başlamışdır. 4 Sentyabr 1260-ci ildə Floransa ordusu, Siena ordusu qarşı-qarşıya gəlmişdir. Edilən Montoperti döyüşündə Floransa ordusu məğlubiyyətə uğramışdır. Conte Giordano, Floransa içlərinə girərək Ghibellinolar'a zülm və təzyiq tətbiq. Bu yaranan narahatlıq mühiti yerini köhnə sülh mühitə buraxmağa başlamışdır. Popolo qrupu sənayedə və ticarətdə rifahı təmin etmişdir. Podestà və padşahın təmsil etdiyi köhnə nizamın böyük bir qisimi yenidən meydana gəlmişdir.

Ticarət Güc Olaraq Floransa[redaktə | əsas redaktə]

Bir tərəfdən siyasi çox az sanksiyası olan və sabitlik vəd etməyən konstitusiya bir şəkildə inkişaf bir tərəfdən də xalq heyrət verici bir ticarət təşkilatı qurmuşdur. Yeddi "arti Maggiore" dən (yun və ipək toxuculuğu ilə bank, tibb və hüquq kimi peşələri əhatə edən) və ya yüksək loncalardan hər biri öz qanunları ilə, məclisləriylə, bələdiyyə məclisləriylə və s. kiçik bir dövlətdə örgütlenmişdir. Bu təşkilat çətin zamanlarda xalq milisini dövrəyə soxmaqdaydı. Florensiya tekstili, bütün Avropada dəyər qazanaraq satın alınmaqdaydı. Bu səbəblə Florensiyalılar, dövrün ilk tacirləri olaraq bilinməkdədir. Hökumətdəki bir çox dəyişiklik və fasiləsiz davam edən daxili döyüşlərə baxmayaraq, şəhərdəki həyatın davam etməsi, hökumət olmadan rəhbərliklərini davam etdirə bilən loncaları dayanışmasına borclu idi.

Karl'ın 1268'de Konrad von Hohenstaufen'i məğlub etməsindən sonra Floransalılar, 1269'da Siena'ya hücum edərək Murdara torpaqlarını da tez-tez yağmalamıştır. Karl, davamlı Floransalıların məsələlərinə karışmaktaydı; daim Grandi deyilən soy başçıları ya da Guelfo yandaşlarını seçim etdiyindən Ghibellino'lardan bir neçəsi geri çağırılmıştır. Bu hadisə eyni zamanda başqa anlaşılmazlıqlara gətirib çıxarmışdır. 1279'da Papa Nikolaus, eyni il Ostia'nın kardinal keşişi elan etdiyi keşiş qardaşı oğlu Latino Frangipani Malabranca'nı, Floransadakı tərəflər ilə bir dəfə daha uzlaşdırmağa göndərmişdir. Müvəqqəti diktator olaraq qəbul görən Kardinal Latino'nun mütləq bir ətrafda müvəffəqiyyəti var idi. 1000 nəfərlik bir dəstə nizamı təmin etməyə, Grandi'ləri qanuna uyğun gəlməyə məcbur etmək üçün Podestanın və Capitano'nun (hər ikisi də xalq tərəfindən seçilməkdə) əmrinə girmişdir. Siciliya Döyüşü, Karl'ın mövqeyini zəiflətdisə də, imperatorluqdan, krallardan və keşiş lardan xilas olmaq üçün tam müstəqillik mübarizəsi verən birlikləri gücləndirmişdir.

Floransa Respublikası, Ghibellino şəhərləri olan MurdaraArezzo 'nun iqtidarını yıxmağı planlamışdır. 1289-ci ildə Aretini'lər, Campaldino ətrafında Floransalılar tərəfindən tam mənasıyla məğlub edilmişdir. 1284-ci ildə Cenevizliler tərəfindən Melorya Deniz Döyüşündə məğlub uğradılan Pisalılara qarşı edilən döyüş, daha planlı bir şəkildə icra edildiyi üçün 1293-ci ildə sülh təmin edilmişdir. Lakin Campaldino zəfərində əsas fəaliyyətləri olan Grandi'lər xüsusilə Corso Donate və Vieri də Cerchi kimi kəslər daha da gücləndilər. Karl, çox sayda cəngavər təyin edərək cəngavərlərin ədədlərini artırmışdır. Cəngavərlərin ədalət məqamını ələ keçirmə səyləri basdırılaraq, cəngavər lərin təsirlərini azaltmaq üçün yeni qanunlar çıxarılmışdır.

Arte del Cambio[redaktə | əsas redaktə]

15-ci əsrdə Florensiyada "arti" (Sənətkar lar) olaraq adlandırılan biznesmen birlikləri ya da lonca lar qurulmuşdur. Bunlar; Arti Maggiore olaraq adlandırılan ilk sənətlər, soylu peşələr və Arti minor olaraq adlandırılan ikinci sənətlər, dəmirçilik, ayaqqabıcılıq, divar ustalığı kimi daha sadə Elis, olaraq ikiyə ayrılmışdır.

İkinci sənətlər birliklərinin ictimai inkişaflarına icazə verildiyi halda tacir birlikləri (Arte dei Mercantanti o di Calimala), Sərrafi ilə bankçı birlikləri (Arte del Cambio), bir də kürk tacirləri birlikləri (Arte di Lana) böyük əhəmiyyətə sahib olmuşlar.

Bir yığıncaq binası və Florensiyada olan Medici Bankı kimi bank müəssisələri də bu birliklərə bağlıdır. Mediciler, yalnız sərraflar loncasında deyil, başqa əsas sənətlər hissələrində də təmsil olunmuş və siyasətdə nəzərə dəyər bir inkişaf göstərmişlər.

Ordinamenti della Guistizia (Ədli tənzimləmə)[redaktə | əsas redaktə]

Bir çox qurumun bağlanılmasına baxmayaraq hələ təsirli olan dövlətin içində müstəqil qəbilələr təşkil Grandi'lerin böyüyən güc və qürurlarını narahatca müşahidə Floransa demokratiyası üçün bu kafi olmamışdır. Qanun, qəbilənin (consorteria) hər üzvünü digər bütün üzvlər üçün zamin olmasını zəruri kılmaktaydı. Bu vəziyyət, digər hər hansı bir qəbilənin işləyəcəyi cinayətin pul cəzasının ödənilməsi üçün maliyyə bir təminatı olmuşdur. Qanunlar hər zaman qəbul edilmədiyi üçün yeniləri və daha qarşılayır çıkarılmaktaydı. Signoria'dan lonca üzvləri xaricində hər kəsin ihracını nəzərdə tutan bu qanunlar, 1293-ci ildə çıxarılan məşhur Ordinamenti della Guistizia yasalarıydı. Sonrasında loncaları heyəti və əmrində 1000 əsgəri olan hər "sestiera" üçün iki "tezisi" var idi; Grandi ailələrinin sayı 38 (sonradan 72) olaraq təyin olunmuşdur. Ordinamenti iddialarının hökmləri üzərinə görevlendirme yox idi. Bu islahatların ruhani atası Popolana ticarətiylə SOYLULUĞA qovuşan Giano della Bəla olmuşdur. O olmadan Ordinamenti'nin qüvvəyə girmeyeceğini bilən Grandi'ler, onun "popolani Qrassi" də ününün itirməsi üçün çalışmışlar. Sonradan Toskana bölgəsində nüfuzunu genişləndirməyə çalışan Papa VIII. Bonifatius (1294'te seçildi) ilə müzakirələrə keçdilər. Düşməncə rəftarlar içərisində olan Signoria'ya qarşı Giano'nun seçilməsindən sonra Papa 1295'te vəzifəsindən uzaqlaşdırılmışdır. Grandi'ler, Podestaya rüşvət yedirerek və örgütleşmemiş xalq olan Popolo minuto (feodal dövrdən qalan müxtəlif zadəgan lər tərəfindən yaradılan bir qrup) ilə yaxşı dolanaraq güclərinin bir azını geri qazanmışdır. Lakin "arti" lər (iş adamları) sabit qalarkən Grandi'lerin arasında yaşanan döyüş, onların qəti müvəffəqiyyətlərinə mane olmuşdur.

1925-ci ildə Grandi'ler üçün uyğun və "Ordinamenti" nin daha yumşaq bir halı olan bir Signoria qanunu çıxdı, ancaq Grandi'ler indi ikiyə ayrılmışdır: Biri "Ordinamenti" ni tamamilə ortadan qaldırmağı ümid edən Donate, digəri "Ordinamenti" nin qaldırılmasını istəməyən Cerchi'ydi. Bu qruplar sonradan neride (Qaralar) və Bianchi (ağlar) olaraq adlandırılmışdır. Papa nın Grandi'leri uzlaşdırma səyləri nəticəsiz qaldıqdan sonra Karl von Volois'in dəstəyini istəyərək, ona imperatorluq tacını vəd etmişdir. 1301'de Karl, İtaliyaya gələrək Bianchileri Popolo və neride xeyrinə aradan qaldırmağı istədiyində isə, Papa tərəfindən paciaro, yəni sülh gətirici olaraq elan edilmişdir. 1 Noyabrda Karl Floransaya gəldikdən sonra onların qanunlarına uyacağına söz vermişdir. Karl ilə birlikdə gələn yeni Podesta (qubernator) cant Gabrielle da Gubbio, Bianchi'ler qrupundan bir çox kimsəni cəzalandırdı; onun tərəfindən qovulanlar arasında Dante də var idi (1302).

1308-ci ildə Müqəddəs Roma-German İmperatorluğuna seçilən Lüksemburglu Heinrich, Papanın istəyi üzərinə İtaliyaya gəlmişdir. Floransalı sürgünlər və İtalyanın Ghibellio'ları (aralarında Dante də var idi) Heinrich'i ölkənin bir qurtarıcısı olaraq görmüşlər, buna qarşılıq Floransalı Guelfo'lar, öz azadlıqlarına qarşı Ghibellio'ları təhlükə olaraq gördükləri üçün həm krala həm də papaya qarşı gəlmişlər. Guelfo'lar, Heinrich'in boyunduruq altına almaq tələbinə məhəl Napolili Kral Robert qorumağı qəbul etmişdir. 1312-ci ildə Henrix Romada VII. Heinrich olaraq imperatorluq tacı giydiyse də istənilən universal və sülh gətirən bir hökmdar yerinə şərtlər onu bir imperator kimi davranmağa və qiyam qaldıran birlikləri basdırmağa məcbur etmişdir. Floransalıları bir neçə dəfə yense də Florensiya əhatə etməsində müvəffəqiyyət əldə edə bilmədi.

Heinrich'in ölümündən sonra Guelfo'ların intikamından qorxan Pisalılar, imperatorluğun keşiş vəkili Die Uguccione della Fagginolas'ın suverenliyini Cenova 'da qəbul etdilər.

Floransa, Şimali İtaliyanın Ghibellino'larından dəstək alan Castruccio Castracani degli Antelminelli 1320 və 1323 illəri arasında Floransanı əhatə edərək bir çox dəfə döyüş qazanmışdır. Pistoia'yı işğal etmişdir; Floransalılar, Raymundo di Cardona suverenliyi altındakı Neapol 'dən və Kalabriya dükündən kömək etməsinə baxmayaraq Castruccio Castracani degli Antelminelli şəhər surlarına qədər hər şeyi yandırıb yıxmışdır.

İlk məclislər, capitona'lar arasındakı 300 popolani'dən (populyar təmsil) ibarət olan consiglio del Popolo və yarısı soylulardan, digər yarısı popolani'lerden ibarət Podesta'lar (güc sahibi) arasındakı 250 üzvüylə consiglio del comune (cəmiyyət / şəhər şurası) ilə iştirak dəyişdirildi. Priori'lər (qabaqcıllar) və digər məmurlar 98 vətəndaşdan ibarət olan xüsusi bir qurum vasitəsilə dövlət vəzifəsi üçün uyğun olan 30 yaşdan çox Guelfo'lulardan bəlirlənməkdə idi. (1329). Sistem ilk başda yaxşı işləyirdi, lakin dərhal sonra vəzifəsi sui-istifadə etmələri ortaya çıxmışdır.

Floransalılar Lucca'ya yönəldilər. Şəhəri dolayı istiqamətdən 80.000 Florin qarşılığında satın ala bilərlərdi, ancaq Signoria'daki (sinyorluq; üst qurul) fikir ayrılığında görə bu düşüncə boşa getmişdir. Martino della Scala, Verona'nın kralı, Floransalılara 1335'te söz verdi, ancaq sözünü tutmadı; Floransalıların iqtisadiyyatı o vaxt hələ inkişaf etməmiş olmasına baxmayaraq Floransa Venetsiyaya döyüş elan etmişdir. İlk başlarda başarılıydılar, lakin Venedikliler, Floransalılardan müstəqil olaraq Scala ilə atəşkəs elan etmişdir. 1339'da edilən sülh sayəsində Lucca bölgəsinin bir hissəsini ələ keçirmişdim. Eyni zamanda Tarlati'den Arezzo'nun qoruyuculuğunu on illiyinə ələ aldılar. Amma fəlakət şəhərin üstünə çökmüşdür: İngiltərənin kralı III. Edward Fransayla etdiyi döyüş üçün Florensiyada olan Bard və Peruzzi banklarından aldığı yüksək kreditləri ödəməyi rədd etmişdir (1339). Bu banklar və digər kiçik firmalar iflas etmişdir və Florensiya bankacılığına olan dünya ümumisindəki güvən sarsılmışdır. Fransa Kralı VI. Philippe tefecilikten imtina edərək öz bölgəsindəki Floransalı tacirlərin və bankirlərin yüksək miqdardakı pullarını şantaj edərək almışdır.

Orta əsrlər və İntibah[redaktə | əsas redaktə]

Vəba, Döyüş və Daxili Narahatlıq[redaktə | əsas redaktə]

14. əsrin 40-ci illərdə Orta əsrlərdə vəba və aclıq çox böyük zərərlərə gətirib çıxarmışdır və qismən müvəffəqiyyət təmin edilə son döyüşlər və iqtisadiyyatdakı təmin edici olmayan vəziyyət səbəbiylə Grandi'lər (soylular) və Popolo'lar (xalqçılar) arasındakı qiyamlar yenidən yüksəlmişdir. Bu xaosa bir son verilməsi üçün Afina hökümdarı VI. Walter von Bienne 1342'de qoruyucu və gözətçi birliyinin yüzbaşısı seçilmişdir. O, öngörüşlü, comərd və ehtiraslı bir adam idi; sülh və ona böyük populyarlıq qazandıran ədalət siyasəti ilə hükümdarlığına başlamışdır.

Lakin Walter, özünü zəmanət altına aldığına inanır inanmaz Floransa daxilində kral olaraq qəbul görməyi bacarmışdır. Podesta'lar və capitano'lar Walter'in hainliğini qəbul edərkən o, Guelfo'ları vəzifələrindən uzaqlaşdırdı, priori'lerin funksiyalarını zəiflətdi, xalqı silahsızlandırmıştır. Bunun üzərinə Arezzo, Volterra, Collin, San Gimignano və Pistoia'nın hökmdarlığını qəbul etmişdir. Hamısı dizginsiz və kobud fransızlardan ibarət olan qorumalarının sayını 800-dən yüksəltdi. Qoyduğu təzyiqçi vergilər və bütün müxaliflərinə qarşı zalımlığı və Pisa ilə edilən qeyri-kafi razılaşmalar üzündən Walter'in hükümdarlığına qarşı sərt bir nifrət yaranmışdır. Popolo'ları aradan qaldırmadığı üçün, grandi'lerin azadlıqlarını kısıtladığı üçün və arti qrupuna (iş adamları) müdaxilə olduğu üçün Grandi'ler xəyal qırıqlığına uğramış vəziyyətdə idi. Walter'e qarşı bir çox müvəffəqiyyətsiz sui-qəsdlər təşkil edilmişdir. Walter, Antonio degli Adimari tərəfindən təşkil edilən bir sui-qəsdi ortaya çıxarmışdır. Antonio degli Adimari'yi sarayına çağırtdırıb həbs etdirdi. Rəhbərlikdə olan 300 vətəndaşı onlara məsləhətləşmək bəhanəsiylə məhkəməyə çağırtmıştı, amma onlar xainlik qoxusu sezdikleri üçün oraya getməyə qarşı çıxdılar. 26 İyul 1343'te bu qarşı çıxış silahlı qiyama çevrilmişdir; vətəndaşlar Dükün taxtdan çəkilməsini tələb edərək onu saraydan qovmuşdur. Qonşu şəhərlər Floransalılara köməyə gəldilər. Podestà ixrac edildi və on dörd nəfərlik balia (rəhbərlik) yaradıldı. Dük, Admiri'nin və digər məhbusların sərbəst buraxılması və qorumalarının çoxunun xalqın ən aşağı təbəqəsi tərəfindən öldürülməsi söykəmə görmüşdür. Təslim edilmələri istənilən əhəmiyyətli adamlarının üçü sözün tam mənasıyla parça parça doğrandığında, sonunda 1 Avqustda taxtdan enmək məcburiyyətində qalmışdır. Sıx təhlükəsizlik altında bir neçə gün səfər etdi və on dörd adam onun yönergesini ləğv etmişdir.

Toxucuların üsyanı[redaktə | əsas redaktə]

Kral, döyüş əsnasında olduqca diqqətli bir rəftar göstərmişdir. Seçkilərdə icazəsiz müdaxilələr nəticəsində Lapon da Castiglionchio və Piero delgi Albizzi tərəfindən idarə olunan Parte Guelfa'ya təkrardan əhəmiyyət verilməyə başlanmışdır. Parte'ye qarşı bir tutum sərgiləyən Salvestro də 'Medici, Gonfaloniere'yə (ədalət işlərini icra edən sancaqları) etdiyi intriqalara baxmayaraq seçilmişdir və "ammonizioni" nin qaldırılması üçün bir qanun təklif etmişdir, daha sonra bu qanun 18 İyun 1378-ci ildə qəbul edilmişdir.