Günəş tutulması (20 mart 2015)

Vikipediya, açıq ensiklopediya
Jump to navigation Jump to search
20 mart tarixində baş verən günəş tutulmasının Dublin şəhərindən olan görüntüsü. (09:30:09)

Günəş tutulması - 2015-ci ilin 20 mart (cümə) tarixində baş vermiş tam günəş tutulması. Günəş tutulması Ayın Yer və Günəş arasında olduğu zaman baş verir. Bunun vasitəsilə Ay Yerdən baxan izləyicinin Günəşin təsvirini görməsini tam və qismən olaraq dayandırır. Tam günəş tutulmas Ayın görünən diametri Günəşinkindən böyük olanda baş verir. Ay bütün istiqamətlənmiş günəş şüalarını dayandırır və gündüzü qaranlıq edir. Tam tutulma Yerdə dar bir trayektoriyada baş verir, ancaq natamam günəş tutulması minlərlə kilometr uzunluğunda ərazidə görünür.

Bu tutulmanın dərəcəsi 1.045-dir. Tam tutulmanın ən uzun müddəti Farer sahillərində olmuşdur, 2 dəqiqə 47 saniyə davam etmişdir. Günəş tutulması 12 avqust 2026-cı ildə baş verəcək tutulmaya qədər Avropada görülən ən axırıncı tam günəş tutulmasıdır.[1]

Öz trayektoriyasının sonunda Ayın kölgəsi şimal qütbündə Yerin səthindən kosmosa qalxır. Martın 20-i yaz gecə-gündüz bərabərliyidir və tutulma Günəş altı aydan sonra Şimal yarımkürəsində qalxanda baş verib.[2]

Tam tutulmanın göründüyü məskunlaşılmış ərazilər yalnız FarerŞpitsbergendir.[3]

Müşahidəsi[redaktə | əsas redaktə]

Günəş tutulması 08:30GMT-də cənub-qərbdə başladı və şimal-şərqə tərəf hərəkət etdi. Tutulma Şimali Atlantik və Arktik okeanlarında (Qrenlandiya, İslandiya, İrlandiya, Birləşmiş Krallıq, Farer adaları, şimali NorveçMurmansk vilayəti) yaxşı görünürdü. Kölgə öz yoluna Qrenlandiyanın cənub sahilində başladı, daha sonra şimal-şərqə hərəkət etdi, İslandiya və Birləşmiş Krallıq arasında keçdi və Farer adları və Norveçin ən şimalındakı adalar üzərindən hərəkət etdi. Tutulmanın kölgəsi Avropada müxtəlif dərəcələrdə görünüb. Cənub-şərqi ərazilər yalnız natamam günəş tutulmasını müşahidə ediblər.[4] Məsələn, London 85% günəş tutulmasını görüb, ancaq Norveç dənizindəki Farel adalarının şimalı bütöv günəş tutulmasını görə bilib. [5]

Təsiri[redaktə | əsas redaktə]

Avropa Birliyinin təqribən 90 Gigavatt günəş gücü və istehsalı var və bu səmanın aydınlığından asılı olduğu üçün müvəqqəti olaraq 34 GW-a qədər enib.[6] Bu ilk dəfə idi ki, tutulma elektrik stansiyalarına böyük təsir edirdi və təsiri azaltmaq üçün elektrik sektoru ölçü götürdü. Gücdə dəyişiklik −400 MW/dəq və +700 MW/dəq ola bilər.[7][8]Temperatur 3 °C düşə bilər və külək gücü küləklər 0.7 m/s azaldığına görə düşə bilər.[9]

Hadisələrin toqquşması[redaktə | əsas redaktə]

20 mart 2015 tarixi həm də yaz gecə-gündüz bərabərliyidir. Əlavə olaraq, 2015-ci il üçün altı super ay gözlənilirdi və 20 mart 2015-ci il super ayı ilin üçüncüsü idi. Ancaq o, hilal olduğuna görə yalnız kölgəsi görünürdü.[10]

Coğrafi inkişaf[redaktə | əsas redaktə]

SE2015Mar20T.gif Animation solar eclipse of March 20, 2015.gif

Əlaqəli tutulmalar[redaktə | əsas redaktə]

2015-2018-ci illərdə olması planlaşdırılan günəş tutulmaları.
Azalan düyün   Artan düyün
120 2015, 20 mart,
SE2015Mar20T.png
Tam
125 2015, 13 sentyabr
SE2015Sep13P.png
Qismən
130 2015, 9 mart
SE2016Mar09T.png
Tam
135 2015, 1 sentyabr
SE2016Sep01A.png
Dairəvi
140 2017, 26 fevral
SE2017Feb26A.png
Dairəvi
145 2017, 21 avqust
Solar eclipse global visibility 2017Aug21T.png
Total
150 2018, 15 fevral
SE2018Feb15P.png
Qismən
155 2018, 11 avqust
SE2018Aug11P.png
Qismən
2018-ci ilin 13 iyul və 2019-cu ilin 6 yanvar tarixində qismən günəş tutulmasının baş verəcəyi gözlənilir.

İstinadlar[redaktə | əsas redaktə]

Ədəbiyyat[redaktə | əsas redaktə]

Vikianbarda Günəş tutulması (20 mart 2015) ilə əlaqəli mediafayllar var.

Xarici keçidlər[redaktə | əsas redaktə]