Hacı Rəhim ağa Dilbazov

Vikipediya, açıq ensiklopediya
Jump to navigation Jump to search
Hacı Rəhim ağa Dilbazov
Təxəllüsü "Vəhidi"
Doğum tarixi 1822(1822-Şablondakı doğum və ya ölüm tarixində texniki yanlışlıq var!-00)
Doğum yeri Qazax
Vəfatı 1874(1874-Şablondakı doğum və ya ölüm tarixində texniki yanlışlıq var!-00)
Atası Hacı Allahyar ağa Əbdürrəhman ağa oğlu Dilbazov
Anası Şeyda xanım Vəkil Pənah ağa qızı
Həyat yoldaşı İsa ağa Miralayeva qızı Sənəm xanım
Uşaqları Allahyar ağa,İbrahim ağa,Camal ağa,Ziyaddin ağa,Bahar ağa(Bahir ağa),Sayalı xanım,Pəri xanım
Təhsili Dini təhsil
Fəaliyyəti Şair, müəllim
dilbazi.az

Hacı Rəhim ağa Dilbazov — Azərbaycan şairi (XIX əsr(1822-1874))

Həyatı[redaktə | əsas redaktə]

Hacı Rəhim ağa Dilbazov 1857 ildə Hacca gedib, İstambul şəhərində Naqşibəndi şeyxlərindən mövlana Mir Həmzə Nigariilə görüşübdür. Mir Həmzə Nigari Hacı Rəhim ağa Dilbazovun atası Allahyar ağa ilə dostluğu varmış.Qazax şairlərinin mötəbər və müqtədirlərindən birisi də mərhum Hacı Rəhim ağa "Vəhidi" təxəllüsdür. Hacı Rəhim ağanın bəyani-halını və izhari-əhvali-səadətiştimalını yenə fazili-möhtərəm Hacı Sədi əfəndi ibn əlqazi Sədi əfəndi müxtəsərən yazıb, onun əşarü asarından bir divan səbkində tərtib qılıbdır. Hacı Sədi əfəndinin yazmağından belə məlum olur ki, Hacı Rəhim ağa əmrən tərkidünya və üsrən eşqi-mövla və fizzahir məlali və filbatin bikin və laübali olan bir zati-vilayətsemat imiş. Özü də Qazax mahalında Xanlıqlar qəryəsində 1238-ci səneyi-hicriyyədə təvəllüd edibdir. Təlim və tərbiyəsi öz valideyninin təhti-nəzarətində olubdur. Həddi-kamala yetincə oxumağa və yazmağa məşğul olubdur və ziyadə zehnü fərasət sahibi olduğuna görə, az vaxtda çox məlumat, xüsusən mərifəti-ilahiyə dair bilik, kamalat kəsb qılıbdır.

1822.

Hacı Rəhim ağanın abavü əcdadı nəcabətü fətanətdə məşhur, fəsahətü bəlağətdə və həmçinin şairiyyətdə məlum və püriştihar ümərayi-Dilbazdandır və şairin atası Allahyar ağa dəyanətkirdar və səxavətşüar bir bəy imiş.

Hacı Rəhim ağanın üləmavü füzəlavü şüəra sinifləri ilə beyni xoş olmağa görə, onlar ilə söhbət edərmiş və onlara riayətü hörmət və bəzli-mərhəmət göstərərmiş və onların məclisində vaxtlarını inşayi-şer və imlayi-nəzmə sərfü bəzl qılarmış.

Hicrətin 1276-cı[2] ilində Hacı Rəhim ağa azimi-Həcci-şərif olub, İstambul şəhərində hala calisi-səriri-hidayət və rövnəqəfzayi-xanədani-təriqət, nəqşbəndiyeyi-səadət-bünyad olan mövlana Hacı Mirhəmzə əfəndi "Nigari" təxəllüs ilə görüşübdür və məlum ola ki, sabiqdə Mirhəmzə əfəndi bir sənə miqdarı Xanlıqlarda məksü iqamət edibmiş, çünki ol şərifü müəzzəz zatın Xanlıqlar ağaları ilə və xüsusən Allahyar ağa ilə dostluğu varmış.

1857.

Mirhəmzə əfəndi Hacı Rəhim ağaya artıq hörmət, iltifat göstərib və şair öz mürşidinin füyuzati-mənəviyyəsindən feyzyab olub, ol pirdili-münirə rabiteyi-sidqü ixlas ilə inabətü intisab etmişdi.

Hacı ziyarət edib salamat geri qayıtdıqda şair yenə İstambulda mövlana Hacı Mirhəmzə əfəndi ilə görüşüb, onun xidməti-zişərafətlərindən bəhrəmənd oldular. Vətəni-məluflarına övdət etdikdən sonra şair həmişə Mirhəmzə əfəndinin fikrü xəyalı ilə olub, onun surətini və söhbətini xatirindən çıxarmazdı və dünya işlərinə məşğul olmazdı. Necə ki, bu babda Hacı Sədi əfəndi zəbani-fəsahətbəyanı ilə yazıbdır: "Bəd əzan, yəni vətənə müraciət etdikdə lövhi-xatiri-feyzməzahirlərin səvadi-masəvadən müsəffa və pürincila və səfheyi-sineyi-bikinələrin xəyali-surəti-pürsəfvəti-piri-binəzir ilə mənquş və müsəvvər və rabiteyi-fəna fişşeyx ilə dili-maarifmənzillərin münəvvər və pürziya etmişdilər. Bir gunə kim, zakiri-övliya və təkəllümi-övsaf və əxlaqi-piri-bihəmtadan bir ləhzə xali və əqvalü əfali-axirə hərgiz nəzərü iştiğalı olmazdı və hərçənd belə zəvati-xacəsurət dərvişsirət təyin edər, amma bu zati-şərif dəryayi-qürbü hüzura öylə müstəqrəq və atəşi-şövqü iştiyaq ilə bir gunə mühərrəq olmuşdu ki, zahirü

batində qeyr əz dərvişi bir hal mülahizə və müşahidə olunmazdı...."

Hacı Rəhim ağanın Mirhəmzə əfəndi ilə miyanələrində həmişə irsalü mürasələ və mükatəbə olurdu.

Şair yenə əhli-zəmanədən, xüsusən divan əmələlərindən və bəniəsfər zülmündən bir müxəmməsində naləvü fəryad edib, qadirü qəhhar olan xudavəndi-aləmə hali-dilini ərz eləyir. Şairə artıq təsir edən bu hal olur ki, xaricdə hər dənitəb, səfil adamlar varsa, bizim vilayətimizdə ağalıq edib və rüşvət almaq ilə özünə malü dövlət qazanıb, böyük iddialara düşür və heç kəsi tanımır; fəqir-füqəraya və əlsiz-ayaqsızlara həddən ziyadə zülmü sitəmi rəva görüb, mömin və müttəqi kəslərin üstünə də min cürə şərrü böhtan atır.

Bu müxəmməs bəzi səbəblərə görə buraya daxil olmadı.

Mustafa ağa Nasir ilə Vəhidi mabeynində ülfətü məvəddət varmış və yek-digərlərinə şerü qəzəllər yazıb göndərərlərmiş. Bir qəzəlində Vəhidi Nasiri öz evinə qonaq dəvət edib özünün ona olan ixlasü sədaqətini bəyan qılır və onun guşənişin olmasını təsdiq edib deyir ki, yaxşı kəslərin adətidir ki, pislərdən kənar gəzər, amma mən sənin xeyirxahınam, gərəkdir ki, məni pislərdən ayırıb onlara bərabər etməyəsən:

Məlumdur ki, Mustafa ağa Nasir cahü cəlalı axtaran və vəkillik iddiasına düşən adam deyilmiş. Xilafi-şərü nainsaf işlər də onun təbiətinə ziddü bərəks olduğu halda "ev yıxmaqlıq" və "şərarət" sözü dəxi onun şənü halına münasib deyil. Və digər, Mustafa ağanın əşarü kəlamı içində Vəhidiyə toxunan bir əsər görmədik ki, Vəhidi məcburən ona belə sərt və acı məzmunlu cavab yazsın. Hər surətdə həqiqəti-hal gərək özgə tərzdə olsun və onu dəxi kəşf etmək bizə müyəssər olmadı. Amma bunu dürüst deyə bilirik ki, Vəhidi mərhum Mustafa ağanın şənü rütbəsini bilib, xatirini əziz tutarmış və Mustafa ağanın ölməyi ona ziyadə təsir eləyibdir.

Vəhidinin atidə zikr olunan kəlamından belə məlum olur ki, onun əqrəba və yaxud əhibbalarından birisi Qazax mahalından dilgirü rəncidə olub, köçüb Qarabağa Tərtərbasana, yəni Cavanşir mahalına gedibdir.

Vəfatının təfsilini Hacı Sədi əfəndi bu sayaq yazır: "1291-ci sənənin məhərrəmül-həram ayının 9-cusu çərşənbə günü bəzi həvayici-məaş üçün Xanlıqlar ilə həmməhəlli çarsu bazar və çayi-iqaməti-hökumətü kirdar olan Dağkəsəmən qəryəsinə bir qədər nasaz ola-ola azim olub, şəbangah özünün müxlisi-qədimi və məhəbbəti-səmimi zaiqi-cüreyi-bəzmi-səfa və şaiqi-müridani-dərgah müəllimi olan Molla Vəli Kirəvəli oğlunun otağına adəti-məlufəsi üzrə nüzul və ol gecə orada istirahət ediblər. Bəd əz namazi-sübh çay içib oturub kamali-zövqü şövq ilə İbrahim Həqqi qəddəsə sirrənin bu qəzəlini oxuduğu vaxt əsnayi-münaşidədə təslimi-ruh və canibi-illiyyinə rehləti-pürfütuh ediblər".

Xarici keçidlər[redaktə | əsas redaktə]