Hava sinifləri

Vikipediya, azad ensiklopediya
Jump to navigation Jump to search

Hava sinifləri[redaktə | əsas redaktə]

Kompleks iqlimşünaslığın bir tədqiqat üsulu kimi bütün dünyada mövcud olan müxtəlif hava şəraiti 16 hava sinifinə bölünür [1] [2]. Bu siniflərə tropiklər və ya səhralarda müşahidə olunan kəskin istilərdən tutmuş Antarktidanın dözülməz şaxtalarınadək bütün havalar daxildir. Bu 16 hava sinifindən 14-ü Azərbaycan ərazisində müşahidə edilir [3] [4]zərbaycanda müşahidə olunan hava sinifləri == Azərbaycanda aşağıdakı hava sinifleri müşahidə olunur.

Günəşli çox isti və çox quru hava[redaktə | əsas redaktə]

Günəşli çox isti və çox quru hava (I hava sinifi) yüksək termik şəraiti, quraqlığı, aydın və ya azbuludlu vəziyyəti ilə səciyyələnir. Naxçıvan MR-da və Kür-Araz ovalığında daha çox müşahidə edilir.

Günəşli isti və quru hava[redaktə | əsas redaktə]

Günəşli isti və quru hava (II hava sinifi) da düzənlik rayonların yay mövsümü üçün səciyyəvidir, dağlarda yüksəklik artdıqca tədricən yox olur.

Azbuludlu hava[redaktə | əsas redaktə]

Azbuludlu hava (III hava sinifi) müsbət temperatur şəraiti olmaqla Azərbaycanda ilin bütün fəsillərində müşahidə olunur. Kür-Araz ovalığı və dənizsahili ərazilərdə ən çox yaz, payızqış aylarında, dağlarda isə yayda olur.

Gündüz buludlu hava[redaktə | əsas redaktə]

Gündüz buludlu hava (IV hava sinifi) III hava sinifindən az fərqlənməklə bütün il boyu müşahidə edilir.

Gecə buludlu hava[redaktə | əsas redaktə]

Gecə buludlu hava (V hava sinifi) isə ən çox Böyük Qafqazın cənub ətəkləri üçün səciyyəvidir.

Tutqun və yağışlı hava[redaktə | əsas redaktə]

Tutqun (VI hava sinifi) və yağışlı (VII hava sinifi) havalar yay aylarında düzənlik rayomlarda seyrək hallarda qeyd edilsə də, dağlarda daha çox müşahidə olunur. Azərbaycan ərazisində bu hava sinifləri ən çox Lənkəran ovalığı və ona yaxın dağətəyi zonada oktyabr-aprel aylarında olur.

Çox isti və çox rütubətli hava[redaktə | əsas redaktə]

Çox isti və çox rütubətli hava (XVI hava sinifi) Azərbaycanda az da olsa Abşeron yarımadasının sahilboyu sahil zonasında, Lənkəran-Astara rayonlarının düzənlik hissəsində olur.

Temperaturu 0°-dən keçən gündüz buludlu və temperaturu 0°-dən keçən gündüz aydın[redaktə | əsas redaktə]

Temperaturu 0°-dən keçən gündüz buludlu (VIII hava sinifi) və temperaturu 0°-dən keçən gündüz aydın (IX hava sinifi) havalar Respublikamızın düzən və dənizsahili ərazilərində daha çox qış aylarında, yüksək dağlıq zonada isə yaz və payız aylarında müşahidə olunur.

Zəif şaxtalı və mülayim şaxtalı havalar[redaktə | əsas redaktə]

Zəif şaxtalı (X hava sinifi) və mülayim şaxtalı (XI hava sinifi) havalar bütün sutka ərzində mənfi temperaturla səciyyənənməklə əsasən qış aylarında müşahidə edilir.

Güclü şaxtalı hava[redaktə | əsas redaktə]

Güclü şaxtalı hava (XII hava sinifi) qışda Böyük və Kiçik Qafqazın 1500 m-dən hündür olan ərazilərində müşahidə edilir.

Çox şaxtalı hava[redaktə | əsas redaktə]

Çox şaxtalı hava (XIII hava sinifi) nadir hallarda qış aylarında çox yüksək dağlarda ola bilir.

İstinadlar[redaktə | əsas redaktə]

  1. Федоров Е.Е. Климат как совокупность погод. Метеорол. Вестник, 1925, №7, с. 9-15
  2. Чубуков Л.А. Комплексная климатология. М., Изд. АН СССР, 1949, 94 с.
  3. Климат Азербайджана. Под. ред. Мадат-заде А.А. и Шыхлинского Э.М. Издательство АН Аз. ССР. Баку, 1968, 343 с.
  4. Əyyubov Ə.C. Azərbaycan SSR-in kurort və istirahət yerlərinin iqlimi. Bakı, 1987, s. 49-79.