Su energetikası
Su energetikası və ya hidroenergetika — sürətlə axan suyun enerjisiylə çevirilən generatorlarından əldə edilən ikinci dərəcəli enerjiyə aid bilik sahəsi.
Sudan elektrik, isitlik və ya mexaniki enerjinin enerjisi istehsalı, su mənbəyinin cazibə potensialını və ya kinetik enerjisini enerjiyə çevirməklə həyata keçirilir[1]. Hidroenerji davamlı enerji istehsalı metodudur. Qədim dövrlərdən bəri su dəyirmanlarından gələn su enerjisi suvarma və dəyirmanlar, mişar fabrikləri, tekstil fabrikləri, çəkiclər, məişət liftləri və filiz dəyirmanları kimi mexaniki cihazların istismarı üçün bərpa olunan enerji mənbəyi kimi istifadə edilmişdir. Bundna başqa, tökülən və ya axan sudan sıxılmış hava külətsi yaradan qurğu bəzən məsafədə digər mexanizmləri qidanlandırmaq üçün istifadə olunub[2].
Hidroenerji hazırkı sənayedə əsasən elektrik enerjisi istehsalı, habelə nasoslu elektriksaxlama sistemlərində tətbiq olunur. Təbii ki, kənd yerlərində hələ də mexaniki enerji mənbəyi kimi də (məsələ, un üyüdmə üçün) istifadə olunur. Hidroenerji faydalı qazıntı enerjisinə cazibədar əvəzedici kimi qəbul edilir. Belə ki, bu üsul karbon dioksidinə və ya digər atmosfer çirkləndiricilərinə səbəb olmadan, nisbətən sabit enerji mənbəyi qismində çıxış edir. Bununla belə, hidroenerji bəlli iqtisadi, sosial və ekoloji çatışmazlıqlara malikdir: yüksəklikdə yerləşən ərazidə kifayət qədər iri sututar tələb edir[3].
Dünya Bankı kimi beynəlxalq təşkilatlar hidroenergetikanı aşağı karbonlu iqtisadi inkişaf sahəsi hesab edirlər[4].
Sudan elektrik və ya isitlik enerjisi istehsal edən stansiyalar (elektroqurğular toplusu), içməli ya da sənaye suyu təmin etmək məqsədiylə çayların önü kəsilərək yaradılan su anbarında qurulmaqdadır. Hidroelektrik stansiyanın ana hissələri cəbri borular, hidrolik turbinlər, generatorlar, transformatörler ilə su axışını və elektrik enerjisi paylamasını nəzarət edən köməkçi təchizatlardır. Cəbri borular suyu aşağıya doğru turbinlərə çatdıran böyük borular ya da tunellərdir. Turbinlər, axan suyun hidrolik enerjisini mexaniki enerjiyə çevirən maşınlardır. Transformatörler üreteçlerden əldə edilən alternativ gərginliyi uzaq məsafələrə çatdırmaq üzrə çox yüksək gərginlik dəyərlərinə yüksəltməkdə istifadə edilər.
İstinadlar
[redaktə | vikimətni redaktə et]- ↑ Egré, Dominique; Milewski, Joseph. "The diversity of hydropower projects". Energy Policy. 30 (14). 2002: 1225–1230. Bibcode:2002EnPol..30.1225E. doi:10.1016/S0301-4215(02)00083-6.
- ↑ Hill, Donald. A History of Engineering in Classical and Medieval Times. Routledge. 2013. 163–164. ISBN 9781317761570. 3 dekabr 2024 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 19 mart 2026. "Источник". Archived from the original on 27 aprel 2021. İstifadə tarixi: 5 iyun 2022.
- ↑ Bartle, Alison. "Hydropower potential and development activities". Energy Policy. 30 (14). 2002: 1231–1239. doi:10.1016/S0301-4215(02)00084-8.
- ↑ Howard Schneider. "World Bank turns to hydropower to square development with climate change". The Washington Post. 8 may 2013. 22 iyul 2013 tarixində orijinalından arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 9 may 2013.