Hirkan ağcaqayını

Vikipediya, açıq ensiklopediya
Jump to navigation Jump to search
Hirkan ağcaqayını
Hirkan agcaqayını
Elmi təsnifat
Aləmi: Bitkilər
Sinif: Aceraceae Juss
Fəsilə: Ağcaqayınkimilər
Cins: Ağcaqayın cinsi
Növ: Acer hyrcanum Fisch
Elmi adı
Acer hyrcanum Fisch

Ümumi yayılması[redaktə | əsas redaktə]

Kiçik Asiya, Rusiya (Dağıstan), Türkiyə, Livan, Balkan ölkələri və İranda təbii arealı vardır.

Azərbaycanda yayılması[redaktə | əsas redaktə]

Böyük və Kiçik Qafqazda Alazan-Əyriçay vadisində, Naxçıvan MR və Talış dağlarında (Diabar) meşələrin tərkibində təbii halda yayılmışdır. Statusu: Azərbaycanın nadir bitkisidir. NT.

Bitdiyi yer[redaktə | əsas redaktə]

Aşağı dağ qurşağından yuxarı dağ qurşağına qədər əhəngli və işıqlı quru yamaclarda yayılmışdır.

Təbii ehtiyatı[redaktə | əsas redaktə]

Təbiətdə arealı geniş deyildir.

Bioloji xüsusiyyətləri[redaktə | əsas redaktə]

Təbiətdə 18 m-ə qədər hündürlüyü və 30 sm-ə qədər diametri olan ağacdır. Cavan zoğları qırmızımtıl-qəhvəyi, yaşlı budaqları boz-qonur rəngdədir. Tumurcuqları qəhvəyi rəngdədir. Yarpaqları ilk vaxtlar sarımtıl tükcüklərlə örtülü olur, sonralar isə çılpaqlaşır. Yarpaqları 5 dilimli, 10-12 sm enində, 5-10 sm uzunluqdadır, qaidəsi ürəkvarıdır. Üstdən tünd yaşıl, altdan ağımtıl və ya sarımtıl rəngdə olub, cavan vaxtı sıx tükcüklərlə örtülü olur. Sonradan bu tükcüklər tökülərək ancaq əsas yarpaq damarlarının künclərində xal şəklində qalmış olur. Dilimləri enli, uzunsov-yumurtavari, itiucludur. Küt, itidişlidir. Çiçəkləri bir yerə toplaşmış qrup halında olur. Çiçəkləri xırda başlıq formasından, meyvə əmələ gəldikdə isə bir yerə sıxılmış çiçək qrupundan ibarətdir. Kasa yarpaqları çılpaq, tərs yumurtavarı olub, 3,5 mm uzunluqdadır.

Ləçəkləri sarımtıl-xırda olub, kasa yarpaqlardan bir qədər uzundur. Erkəkcikləri ləçəklərdən iki dəfə uzundur. Qanadlı meyvələri çılpaq, 2,5-4,5 sm uzunluqda olub, demək olar ki, paralel yerləşmişdir. Bəzən qanadlarının kənarları ilə bir-birinə toxunmuş olur. Qanadlar sarımtıl-qonur rəngdədir. Meyvə yuvası hamar, parlaq qəhvəyi rəngdədir. İyul ayında çiçəkləyir, sentyabrda meyvə verir.

Çoxalması[redaktə | əsas redaktə]

Toxum və kök pöhrələri ilə çoxalır.

Təbii ehtiyatının dəyişilməsi səbəbləri:[redaktə | əsas redaktə]

Başlıca olaraq insan fəaliyyətidir.

Becərilməsi[redaktə | əsas redaktə]

Əsasən toxumla çoxalır.

Qəbul edilmiş qoruma tədbirləri:[redaktə | əsas redaktə]

Qəbul edilmiş qoruma tədbiri yoxdur.

Zəruri qoruma tədbirləri:[redaktə | əsas redaktə]

Azərbaycanın “Qırmızı Kitabı”na salınması və mühafizə edilməsi zəruridir.

İstinadlar[redaktə | əsas redaktə]