I Xunq

Vikipediya, açıq ensiklopediya
Jump to navigation Jump to search

I Xunq —Müasir Vyetnamın şimalında yaranmış ən qədim dövlət qurumu olan Vanlanqın adı dövrümüzə qədər gəlib , çatan ilk hökmdarıdır . O , e . ə . VII əsrdə haki-miyyətdə olmuşdur . Son on illiklərdə aparılan arxeoloji qazıntılar ölkədə insanın yaranmasını sübut edən çoxlu tapıntıları üzə çıxarmışdır . Lanqşon və Txanxoa əyalət-lərində , o cümlədən Şərqi Çin dənizinin sahillərində Paleolit dövrünə aid insan qalıqları tapılmışdır . Yenbay və Nipbin əyalətlərində qəbilələrdə yaşayan insanların sümükləri və daş əmək alətləri əldə olunmuşdur . Üst Paleolit və Mezolit dövrlərinə aid Şonvi və Xoabin mədəni abidələri dünya mədəniyyətinin nümunələri sırasında-dır . Sonrakı minilliklərdə Vyetnamda insanların daha geniş ərazilərə yayılması əlverişli iqlimlə əlaqədardır . E . ə . IV minillikdə Vyetnamda tuncun kəşf olunması ilə əhali daha da çoxaldı və iri tayfalar meydana çıxdı . Vyetnamlılar mis və tunc əldə etməyi , daha təkmil alətlər düzəltməyi öyrəndilər . Məhz Donqşon tapıntısı bəşəriy-yətin ən qədim Tunc dövrü tapıntılarından sayılır . E . ə . II minillikdə Vyetnamın çay vadilərində " Lakvet " və " Auvet " adlanan yerli tayfa birlikləri yaşamışdı . Əmək alətlərinin təkmilləşdirilməsi e . ə . I minillikdə icma quruluşunun dağılmasına səbəb oldu . Varlanan qəbilə başçıları tədricən qüdrətlənərək vəzifələrini irsən ötürürdü-lər . Onlar qonşu qəbilələrin üzərinə hücum edərək onları özlərindən asılı vəziyyətə salırdılar . Nəticədə Vyetnamda tayfalar meydana gəlirdi . Belə tayfalardan biri də Vanlanq tayfası idi . Qırmızı çayın sahillərində və Bavi dağının ətəklərində məskunlaşan Vanlanq tayfası Vyetnamın ən güclü siyasi birliyinə çevrilmişdi . Vanlanq tayfa-sına 15 qəbilə daxil idi . Siyasi və iqtisadi cəhətdən inkişaf etmiş Çinlə yaxınlıq Vanlanq dövlət qurumunun təşəkkülünü sürətləndirirdi . Vyetnamın qədim salnaməsi olan " Böyük Vyet dövlətinin qısa tarixi " kitabından belə məlum olur ki , Vanlanq dövlət qurumunun banisi " Zyanin " qəbiləsindən olan bir şəxs olmuşdur . Qeyri - adi sehrbazlıq qabiliyyətinə malik olan bu şəxs e . ə . VII əsrin ortalarında Vanlanq dövlət qurumunu quraraq Xunq adını qəbul etmişdir . Orta əsr Vyetnam tarixçisi Nqo Şi Lienin əsərindən məlum olur ki , I Xunq mərkəzi dövlət aparatı yaradıb , müxtəlif vəzifələr təsis etmiş , ölkəni 15 inzibati vahidə bölmüşdür . I XUnq Lak - vionq titulunu daşıyırdı . O , yaratdığı dövlət qurumunun ərazisini rayonlara bölmüşdü . Rayonlar isə " Bo " adlandırılıb , xyun - lenlər tərəfindən idarə olunurdu . Hakimlərin köməkçi-ləri isə " bo - tin " adlanırdı . I Xunqun övladları " xunq - vionq " tituluna tituluna layiq görülmüşdü . I Xunq e . ə . VII əsrdə Vanlanq şəhərini saldırıb , onu yaratdığı döv-lət qurumunun paytaxtına çevirmişdi . Vanlanq şəhərində əsasən hökmdarın qohumları . saray adamları , onların qulluqçuları , hərbiçilər və sənətkarlar yaşayırdı . Kəndlərdə isə kəndli icmaları yerləşmişdi . Kəndli icmalarını ağsaqqallar idarə edirdi . Ağsaqqalların idarə etdiyikəndlilər isə dövlətə vergi ödəyir və müxtəlif mükəlləfiy-yətlər daşıyırdı . Kənd icmaları " Tya " , kəndlər isə " lanq " adlanırdı . I Xunqun ölümündən sonra onun sülaləsindən olan 18 hökmdar Vanlanq dövlət dövlət qurumu-nun ərazi-sində hökmranlıq etmişdir . Bu hökmdarların hamısı taxta çıxan zaman Xunq adını qəbul etmişdilər . Vanlan dövlət qurumunun hökmdarlarının heç birinin əsl adı dövrümüzə qədər gəlib , çatmamışdır .

Ədəbiyyat[redaktə | əsas redaktə]

История ВЪетнама . Москва . 1983