Kalder

Vikipediya, açıq ensiklopediya
Keçid et: naviqasiya, axtar
Kalder
Elm Geologiya

Kalder - vulkanın zirvəsinin və ya bəzən ona bitişik olan sahənin bir hissəsinin uçması zamanı əmələ gələn az və ya çox dərəcədə düz dibli, dik divarlı sirkvari oval və ya dairəvi çuxur. Kalder eninə ölçüləri 10-15 km-ə, dərinliyi isə bir-neçə 100 m-ə çatır. Belə güman olunur ki, vulkan boğazından və ya çatdan partlayış zamanı küllü miqdarda maqma püskürülür. Bu zaman vulkan kamerasının daha dərin mənbələrdən gələn materiallarla dolmasına nisbətən, onun enməsi daha sürətlə gedir və vulkanın tavanı dayaq nöqtəsini itirərək uçur, yer səthində  kalder əmələ gəlir. Kraterdən mənşəyinə və böyük ölçülərinə görə fərqlənir. Vilyams qeyd edir ki, kraterin diametri əsasən 1-1,5 km olduğu halda, bir çox kalder diametri 8 km-dən 15 km və daha böyük olur. Kalder təsnifatı onların formasına və genezisinə əsaslanmışdır. Ritman, 1964, aşağıdakı kalder tipləri ayırır: zirvə  kalder (və ya nəhəng kraterlər), nəhəng eksploziv püs­kürmələr nəticəsində əmələ gələn monogen Kalder bir sıra ardıcıl püskürmələr nəti­cəsində əmələ gələn poligen kalder. Kalder əmələ gəlməsi haqqında iki fərziyə məlumdur: Eşerə görə, kalder maqmatik ocağın yalnız böyük dərinlikdə, Vilyamsa görə isə, yalnız az dərinlikdə yerləşməsi nəticəsində əmələ gələ bilər. Daha iri kalder iqnimbrit püskürməsi zamanı əmələ gəlir.


Mənbə[redaktə | əsas redaktə]

  • Geologiya terminlərinin izahlı lüğəti. — Bakı: Nafta-Press, 2006. — Səhifələrin sayı:  679.