Ketonturşular

Vikipediya, azad ensiklopediya
Jump to navigation Jump to search

Ketonturşular- tərkibində karbonil və karboksil qrupu olan turşulara deyilir.

Ketonturşular, yuxarıdan aşağıya: piroüzüm, asetsirkəLevulin turşuları

Tipləri[redaktə | əsas redaktə]

Karbonil və karboksil qruplarının bir-birindən uzaqlığından asılı olaraq ketonturşular α, β, γ və sairə tiplərə bölünə bilir.

Piroüzüm turşusu[redaktə | əsas redaktə]

Piroüzüm turşusu -CH3—CO— COOH α-ketonturşuların ən sadə nümayəndəsi asetilqarışqa turşusu və ya piroüzüm turşusudur. Bunu birinci dəfə üzüm turşusu və ya çaxır turşusunu yüksək temperaturda qızdırmaqla almış və buna gğrə piroüzüm adlandırmışlar.

Alınması[redaktə | əsas redaktə]

Piroüzüm turşusunu aşağıdakı üsullarla almaq olar:

  • Süd turşusunu oksidləşdirməklə
  • α, α-dihalogenpropion turşusuna suyun təsiri ilə
  • asetilxloridə KCN təsiri ilə və alınan nitirilin sabunlaşdırılması ilə

Xassələri[redaktə | əsas redaktə]

Piroüzüm turşusu 165o-də qaynayan mayedir, suda yaxşı həll olur, kəskin iyi vardır. Piroüzüm turşusu şəkərlərin spirt qıcqırmasından alınan aralıq məhsullardan biridir.

Asetsirkə turşusu[redaktə | əsas redaktə]

Asetsirkə turşusu - CH3—CO—CH2—COOH β-ketonturşuların ən sadə nümayəndəsi olub, qızdırdıqda parçalanır, karbon qazı və asetona çevrilir. Diabet xəstəliyinə tutulmuş adamların sidiyində rast gəlinir.

Levulin turşusu[redaktə | əsas redaktə]

Levulin turşusu - CH3—CO—CH2—CH2—COOH, γ-ketonturşuların ən sadə nümayəndəsi levulin turşusudur. Bunu levulozu (furuktoz) və ya başqa şəkərlərin qüvvətli turşularla qızdırdıqda almaq olur. Bu səbəbdəndə ona levulin adı vermişlər.

Levulin turşusu 37oS-də əriyən 250oS-də qaynayan bərk kristallik maddədir. Levulin turşusu qaynadıqda, başqa ketonturşulardan fərqli olaraq COayrılmır. Levulin turşusu ketonlar və turşulara xas olan reaksiyalara girir.

Mənbə[redaktə | əsas redaktə]

M.Mövsümzadə, P.Qurbanov "Üzvi kimya", Maarif-1983