Kremlinologiya

Vikipediya, azad ensiklopediya
Jump to navigation Jump to search

Kremlinologiya və ya Sovetologiya (ing. Kremlinology, rus. Советология) — Sovet İttifaqını və sistemini, cəmiyyətini, iqtisadiyyatınımədəniyyətini öyrənən hərtərəfli sosial elm tədqiqatlarının fənlərarası sahəsi. Soyuq müharibə dövründə (SSRİ ilə qarşıdurma) ABŞ-da və Qərbi Avropada meydana gəldi. Aleksandr Zinovyev sovetologiyanın qurucusu hesab olunur[1][2].

Xüsusiyyətləri[redaktə | mənbəni redaktə et]

Sovetologiyanın vacib və vacib bir xüsusiyyəti cəmiyyət, iqtisadiyyat və milli iqtisadiyyat, SSRİ dövləti və siyasi sisteminin quruluşu və işləməsi haqqında açıq və etibarlı həm empirik, həm də ümumiləşdirilmiş məlumatların olmaması idi[3]. SSRİ-nin daxili və xarici informasiya dövlət siyasəti mərkəzləşdirilmiş sistem senzurasının, məxfiliyin və məqsədyönlü dezinformasiyanın olması ilə xarakterizə olunurdu[4].

Sov.İKP Mərkəzi Komitəsinin və SSRİ Hökümətinin hakim aparatının qərarlarının əksəriyyəti "gizli" (və ya "çox gizli") kimi təsnif edilmiş, Dövlət Plan Komissiyası, Mərkəzi Statistika İdarəsi və digər şöbələr kimi dövlət orqanlarının statistik məlumatları ən azı "rəsmi istifadə üçün" idi. Mövcud arxiv fondları həm xarici tədqiqatçılar, həm də yerli alimlərin əksəriyyəti üçün qapalı qaldı[5].

Buna görə də sovetologiyada məlumat əldə etmək üçün əsas kanallar jurnalistika (açıq çap versiyaları) və zəka idi və məlumatların elmi təhlilində ikincil məlumatların təhlili, "iştirak müşahidəsi" metodu, ekspert qiymətləndirməsi metodu və s.-də böyük əhəmiyyət kəsb edirdi.Bənzər bir yanaşma digər ölkələrin tədqiqatında da tətbiq olunur. qapalı və ya totalitar rejimlərlə (ÇXRKXDR). II Dünya Müharibəsindən sonra ABŞ-a gələn "Smolensk arxivi" deyilən şey də sovetologiya üçün böyük əhəmiyyətə sahib idi[6] Such study is sometimes called "Pyongyangology", after the country's capital Pyongyang.[7].

Ölkənin yüksək rəhbərliyi tərəfindən Soyuq Müharibə dövründə ən vacib siyasi qərarların qəbul edilməsi prosesinin qapalı olması, sovetologiyanın xüsusi bir qolu olan başqa bir tədqiqat sahəsinin – Kremlinologiyanın (yəni Sovet partiyası və dövlət elitası tərəfindən qərar qəbuletmə mahiyyəti, motivləri, prinsipləri və metodlarının öyrənilməsi) meydana gəlməsinə səbəb oldu. Bəzən Sovetoloji və Kremlinologiya anlayışları sinonim kimi istifadə olunur.

İqtisadi sovetologiya[redaktə | mənbəni redaktə et]

SSRİ-də spesifik olmayan bazar iqtisadiyyatı, dünyada sovet tipli sosializmin yayılması, iqtisadi nəzəriyyənin tez-tez iqtisadi Sovetoloji adı verilən və II Dünya Müharibəsinin sonu ilə SSRİ-nin dağılması arasındakı dövrdə Sovet iqtisadiyyatının (xüsusilə ABŞ-da) fəal öyrənilməsini nəzərdə tutan yeni bir hissənin yaranmasına təkan verdi[8]. İqtisadi nəzəriyyənin bu yeni hissələrində, yeni tədqiqat obyektləri nəzərdən keçirilərkən, iqtisadiyyatın əsas elmi istiqamətləri - iqtisadi əsas - bir çox fikir istifadə edilmişdir. Eyni zamanda əvvəllər ümumi iqtisadi nəzəriyyə tərəfindən öyrənilməmiş çoxsaylı hadisələr aşkar edilmişdir. Onların təhlili ümumi iqtisadiyyatın özünün inkişafına kömək etdi.

Rus tarixinin əhəmiyyətli bir hissəsi əcnəbilər tərəfindən sadəcə təqdim olunmur, yalnız əcnəbilər tərəfindən öyrənilir və mehribanlıqla, əsasən xarici monoqrafiyalardan məlumdur. XX əsrdə Rusiyanın iqtisadi tarixində bir kursu, Aleksandr Qerşenkron, Alek Nouv, Qreqori Qrossman, Abram Berqson, Pol Qreqorinin əsərləri olmadan təsəvvür etmək mümkün deyil.

Tanınmış sovetoloqlar[redaktə | mənbəni redaktə et]

İqtisadçılar

İstinadlar[redaktə | mənbəni redaktə et]

  1. Солодухин Ю.Н. Логика и методология социальных наук А. А. Зиновьева: основные положения и современная социальная реальность [Логико-философские исследования: Вып. 6]. Москва: Центр стратегической конъюнктуры. 2013. (#parameter_ignored)
  2. Кантор К.М. Логическая социология Александра Зиновьева как социальная философия // Александр Александрович Зиновьев. Москва: РОССПЭН. 2009.
  3. ""Kremlinology" definition". merriam-webster.com. Merriam-Webster Online. İstifadə tarixi: 16 February 2015. Definition of KREMLINOLOGY: the study of the policies and practices of the former Soviet government
  4. ""Kremlinology" definition". merriam-webster.com. Merriam-Webster Online. İstifadə tarixi: 16 February 2015. Definition of KREMLINOLOGY: the study of the policies and practices of the former Soviet government
  5. Lawson, Eugene K. The Sino-Vietnamese Conflict. Praeger. 1984. 8–9.
  6. Salmon, Andrew. "'Kremlinology' used to watch North Korea". The Washington Times. 2 January 2012. İstifadə tarixi: 10 January 2019.
  7. Nakagawa, Ulara. "The Art of 'Pyongyangology?'". The Diplomat. 29 September 2010. İstifadə tarixi: 25 January 2019.
  8. Эллман, 2009
  9. Сонин К. Правила игры: Чёрный рынок истории // Vedomosti. 30.07.2007. № 139 (1913).

Ədəbiyyat[redaktə | mənbəni redaktə et]