Limon

Vikipediya, açıq ensiklopediya
Keçid et: naviqasiya, axtar
?Limon
Citrus limon a.JPG
Limon ağacının ümumi görünüşü.
Elmi təsnifat
Aləmi: Bitkilər
Şöbə: Örtülütoxumlular
Sinif: İkiləpəlilər
Yarımsinif: Rozid
Sıra: Sədoçiçəklilər
Fəsilə: Sədokimilər
Cins: Sitrus
Növ: Limon
Latınca adı
Citrus limon L., Osbeck
Wikispecies-logo.svg
Vikinövlərdə
sistematika
Commons-logo.svg
Şəkil
axtarışı
ÜTMX   28885
MBMM   2708
HE   582200
IPNI   ???


Limon (lat. Citrus limon) – Sədokimilər fəsiləsinə aid bitki növü.

Limon çox faydalı bitkidir. Azərbaycanın subtropik rayonlarında (Lənkəran, Astara və s.) son illərdə müvəffəqiyyətlə becərilir və onun əkin sahələri ildən-ilə genişləndirilir.

Limonun vətəni qədim Hindistan torpağıdır. Əfsanəvi hindli yoqları onu sağlamlığın qorunmasında universal bir vasitə sayırlar. Onların dediklərinə görə hər adam özünü gündə bir limon yeməyə və bir limonun şirəsini içməyə öyrətməlidir.

Guman edilir ki, "limon" sözü malay dilində bu meyvəni adlandıran "lerno" sozündən əmələ gəlib. Çində isə bu bitkini "limunq" adlandırırlar və tərcümədə bu "analar üçün xeyirli" deməkdir. Bütün başqa sitruslar kimi, limonun iç hissəsi qalın qabıqla örtülüb, əti isə nazik ağ pərdə ilə bağlanmış dilimlərə bölünür. Ətin ortası dadsız ağ maddədən ibarətdir.

Limon ağacının meyvələrindən istifadə olunur. Meyvələrini yetişən zaman toplayır, çeşidlərə ayırır, yaxşı yetişənlərini satışa göndərir, vaxtından qabaq ağacdan qopub düşənləri limon zavoduna, həddindən artıq yetişənləri isə efir yağı istehsal edən zavoda verirlər.

Limon meyvəsinin qabıq hissəsində 3-6 %-ə qədər efir yağı olur ki, bunu da limon meyvəsinin qabıqlarından xüsusi aparatda sıxmaq üsulu ilə alırlar. Alınan limon yağı maye halda olub, xoş ətirli iyə malikdir. Onun tərkibinin 90 %-ni terpen-limonen adlı ətirli maddələr, 3-6 %-ni isə son dərəcə xoş ətirli iyi olan sitral aldehidi təşkil edir. Bu maddələr limon yağının ən qiymətli hissəsidir.

Lemon.jpg
Citrus x limon flowers.jpg
Lemon 8FruitAndFlower wb.jpg

Limon yağından ən çox ətriyyat sənayesində, qiymətli duxi və odekolonların tərkibində istifadə edilir. Təbabətdə isə limon yağı bir sıra mürəkkəb dərmanların tərkibində xoş ətirli maddə kimi işlədilir. Son illərdə limon yağından sitral aldehidi də alınır ki, ondan 2-3 %-li spirtli məhlul şəklində hipertoniya xəstəliyinin müalicəsində damcı şəklində qəbul olunur. Limon meyvələrinin şirəsində 8-9 % limon turşusu da vardır. Buna görə bir sıra ölkələrdə [İtaliya, İspaniya və s.] limon meyvələrindən sənaye miqyasında tibb üçün yararlı limon turşusu istehsal edilir. Bu turşudan da "natrium-sitrat" adlı preparat hazırlanır ki, bu da qanköçürmə institutlarının təcrübəsində donor qanını konservləşdirmək məqsədilə işlədilir. Limonun meyvələri eyni zamanda C və P vitaminlərilə də zəngindir. Bu vitaminlər limon meyvələrinin qabıq hissələrində daha çox olur. Odur ki, limonlu çayın çox içilməsinin böyük müalicəvi əhəmiyyəti vardır. Limon həm də çox qüvvətli bakterisid təsirə malikdir. O, angina və avitaminoz xəstəliklərinə qarşı ən effektli vasitədir.

Limon qələvi "elementlərlə olduqca zəngindir. Bundan başqa onun tərkibində 8% qədər üzvi turşular, 3% qədər şəkərlər, azotlu maddələr, mineral maddələr (kalium, mis), A, VI, V2, Z, S vitaminləri, fitosidlər və s. limonun qabığı və yarpaqlannda efir yağları mövcuddur. , Limonun təzə sixilmiş şirəsi S vitamini ilə zəngindir, lakin onun əksər hissəsi açıq havada tez dağılır. Limonun tərkibində R vitamini var. Insan orqanizmində onun qtlığı qanaxmalara, ayağ ağrılarına, dərialtı qansızmalara, ümumi zəifliyə gətirib çıxarda bilər. Bu vitamin damar şişməsini, babasil (hemorroy) və trofik yaralarına qarşı dərman kimi 51x15 edə bilər.

Yüngül zərbədən ya da sıxmadan göyərti əmələ gələn halda, bu orqanizmdə limonda çoxlu miqdarda olan S və V vitaminlərin çatmamazlığından xəbər verir. Limon təbiətin ən böyük möcüzələrindəndir. Tibb elminə 500-dən çox virus məlumdur ki, onlardan 45-nə limon təsir edir, o cümlədən xərcəng virusuna. Limon şirəsi virus xəstəlikləri ilə mubarizədə birinci vasitədir.

Limonun daxili xəstəliklərə təsiri[redaktə]

Limon – təbiətin insana bəxş etdiyi ən güclü əridici və zəhərlənmənin qarşısını alan vasitələrdən,biridir. Bədənə daxil olduqda, onun şirəsi əvvəcə xaric ediləsi maddələri əridir, sonra orqanizmin həmən nasazlamiş hissəsinin bərpasına başlayır. Limondan xaric edilən maddələrin bütün bədən toxumalarına edilən təsiri mustəsnadır.

Bu meyvə hamiya xeyirlidir – qocaya və cavana, xəstəyə və sağlam adama, güclüyə və zəifə. Başqa sitruslar kimi, limon bədəndə və, ilk növbədə, qara ciyərdə əmələ gəlmiş çürümə proseslərinə qarşı yaxşı vasitədir. Çox hallarda, o bədəndən başqa yollarla xaric edilə bilməyən toksik maddələrin xaric edilməsinə imkan verir. Limon insanın immunitetini möhkəmlədir. Mədə turşuluğu normadan artıqdırsa, limon şirəsini qəbul etmək olarmı? Bu təbü sual ondan yaranır ki, onun dadı bəlkə də ən turşu dadlardan biridir. Lakin, limonun turş dadı hələ o demək deyil ki, o orqanizm ücün məhz turşudur. Bizim dilimiz hələ bütün orqanizminimiz deyil, çünki bu dad limonun tərkibində üzvi turşuların olmasını bildirir və onlar hüceyrələrdə qalmırlar. Əksinə suya qatilmiş limon şirəsi ilə yüksək mə’də turşuluğunu neytrallaşdırmaq olar.

Limonun ətri görmə qabiliyyətinə müsbət tə’sir göstərir. Müxtəlif ölkələrin xalq təbabətində limondan sarılıq, böyrək xəstəliyi, vərəm, ürək döyünməsi, mə’də katarları, babasil (hemorroy), kəskin revmatizm, podaqra, lümbaqo və sair xəstəliklərin mualicəsində istifadə olunur. Italiya xalq təbabətində limonun (qabıqla birlikdə) həlimi malyariyaya qarşı yaxşı vasitə sayılır.

Limonun hipo- və avitaminoza qarşi müalicəvi və profilaktik vasitə kimi istifadəsi geniş tətbiq olunur. Limonun meyvələri şəkər xəstəliyi və maddələr mübadiləsi ilə müşayiət edilən digər xəstəliklərin də aradan götürülməsinə yardım göstərir. Limonun tərkibində olan pektin maddələr orqanizmdən ağır metalların xaric edilməsi qabiliyyətinə malikdir. Təzə limonun soyulmuş qabığı bağırsaq qazlarının əmələ gəlməsinin qarşisını alır. Ondan əlavə, o, insanın fiziki canlanmasına, qidaların həzminə də öz təsirini göstərir. Limon həm qanı, həm bağırsaqları yaxşı təmizləyən və iltihab proseslərinin qarşısını alan vasitə kimi çxış edir. Limon qabığı əsəbləri sakitləşdirən dərman kimi də istifadə olunur.

Limon xarici vasitə kimi[redaktə]

Limon həm də xarici müalicəvi vasitə kimi tanınır. Onun suya qatılmış şirəsi ağız və boğaz boşluqların yaxalanması üçün istifadə olunur. Burun qanaxmalarının qarşısını almaqda, dərinin göbələk və infeksion xəstəliklərin müalicəsində, kosmetikada – xalları və çilləri yox etməkdə yenə də limon öz möcüzəli xüsusiyyatlarını nümayiş edir.

Xarici keçidlər[redaktə]

Limon