Logistika

Vikipediya, azad ensiklopediya
Jump to navigation Jump to search

Logistikaməhsulun, əmtəənin, servizin müştərinin tələbatını ödəmək üçün hər hansı başlanğıc nöqtədən istehlak nöqtəsinə qədər olan hərəkətinin idarə edilməsi prosesinə deyilir. Logistika anlayışına nəqliyyat, xidmət, anbar, materialların komplektləşdirilməsi və hərəkət xəttinin təhlükəsizliyi haqqında informasiyalar da daxildir. Logistika əmtəənin sıradan çıxdıqda məhv edilməsi məsələləri ilə də məşğul olur.

Bütün texnologiya xəttinin modelləşdirilməsi, analiz edilməsi, optimal yolunun tapılması da diqqətdə saxlanılır..[1]

Etimalogiyası[redaktə | əsas redaktə]

Logistika sözünün etimalogiyası bir mənalı deyil. Beləki qədim yunan dilində logos-idrak, log-təffəkür, logismos-fikir hesablama planı, loqo-müzakirə etmək, logistika-hesablamaların praktik aparılma mədəniyyəti kimi mənalarını bildirir. Antik dövrdə logistika ərzaqları, təchizatçıları nəqletmə və yerdəyişmə mənasını daşıyırdı və o dövr üçün riyaziyyat hesablama alqoritmləri məcmusu başa düşülürdü. Qədim Romada logistiklər legionerlərin yemək və yatacaq yerlərinin təşkili ilə məşğul olurdular. Qədim Yunanıstanda Afinanın maliyyə işlərini aparan dövlət qulluqçularının idarələri logisteriya adlanırdı. Arximed yaşadığı dövrdə cəmi 10 nəfər logistik olduğunu öz əsərlərində qeyd edirdi. Napoleon Bonapart öz ordusunun hərəkəti zamanı hərbi sursat, ərzaq və ordunun yaşayış yeri ilə təmin edilməsində logistik yanaşmalardan istifadə etmişdir. XX əsrin əvvələrində müharibə aparan və yarımmüharibəyə hazırlaşan hərbi hissələrin təchizatı nəticəsində hərbi sursat, nəqliyyat və ehtiyat hissələrinin göndərilməsi, planlaşdırılmasi, idarə edilməsi, təminatı kimi məsələlərdə logistik metodlardan geniş istifadə olunurdu.

Tarixi[redaktə | əsas redaktə]

Bir elm sahəsi kimi logistika 1950-ci illərin əvvələrində ilk dəfə olaraq ABŞ da mülki sahədə formalaşmağa başladı. Logistikanın təkamülü baxımından XX əsrdə yaranmaqla onu bir neçə tarixi inkişaf mərhələlərinə bölmək olar.

  • Birinci mərhələ 920-1950-ci illəri əhatə edir.Belə ki, bu dövrdə logistika biznes fəaliyyətindən kənarda idi və biznes fəaliyyəti üçün əhəmiyyətsiz hesab olunurdu.
  • İkinci mərhələ 1950-ci illərin ortalarından 1970-ci ilə qədər ki, dövrü əhatə edir. Mütəxəssislər bu dövrü logistikanın yaranması dövrünə aid edirlər.
  • Üçüncü mərhələlərə 1980-ci illərin ortalarına kimi müddəti əhatə edir. ABŞ Mİçiqan Universitetinin logistika üzrə nüfuzlu mütəxəssilərindən sayılan Donald Bauersons bu dövrü logistik intibah dövrü adlandırmışdır.
  • Dördüncü mərhələ logistikanın perspektiv inkişaf mərhələri adlanır. Bu mərhələ istehsal, təczihat satış və istehlak prosesinin hər birinə kompleks yanaşmaqla logistik sistemlərin tam qurulmasını nəzərdə tutur.

Logistikanın metodoloji əsasları[redaktə | əsas redaktə]

Konseptual baxımdan logistikanın və logistik menecmentin müasir nəzəriyyələri aşağıdakı metodologiyalara əsaslanır:

  1. Sistemli təhlil
  2. Kibernetik yanaşma
  3. Əməliyyatların tədqiqi
  4. İqtisadi-riyazi modelləndirmə.

Logistik sistemlərin təhlili və sintezi zamanı yaranan konkret problemlərin həlli üçün müxtəlif iqtisadi səviyyələrdə proqram-məqsədli planlaşdırma, funksional sistemli təhlil, proqnozlaşdırma, modelləndirmə və s. kimi idarəetmə metodlarından müfəssəl bir formada istifadə olunur. Logistik menecment praktikasında metodologiya və nəzəri tədqiqatın nəticələrindən istifadə etməklə qərb dövlətlərində alim və mütəxəssislərin əməli fəaliyyətlərini əlaqələndirə bilən çoxlu sayda logistik cəmiyyətlər, təşkilatlar və assosasiyalar yaradılmışdır. ABŞ-da isə logistik problemlərlə məşğul olan “Amerika cəmiyyəti” , “Menecment problemləri üzrə Amerika Şurası” , BritaniyadaLogistika institutu və bölüşdürmənin idarə edilməsi” , İspaniyadaLogistika mərkəzi” , Fransada “İstehsal logistika mərkəzi” kimi təşkilatlar yaranmışdır.

Logistikanın ümumi vəzifələri[redaktə | əsas redaktə]

Logistikanın ümumi vəzifələri dedikdə — logistikanın qarşısında duran məqsədlərə çatmaq üçün hansı işlərin, hansı ardıcıllıqla, nə vaxt və harada icra edilməsi nəzərdə tutulur. Hər hansı bir təsərrüfat subyekti material axınlarının idarə edilməsi sahəsində özünün ümumi və xüsusi xarakterli logistik vəzifələrinin müəyyənləşdirilməsidir ki, onlar da aşağıdakılardan ibarətdir:

  1. Logistik konseptual ideya – mövcud şəraitdə ən az mümkün xərclərlə firmanın bazarda baş verən dəyişikliklərə uyğunlaşmasıdır ki, bazar payının

artırılması və rəqiblər üzərində iqtisadi üstünlüklərə nail olmaqdan ibarətdir.

  1. Logistikanın ümumi məqsədi – yüksək keyfiyyətli məhsul göndərmələri təmin edən material, informasiya, maliyyə, kadr və s. axınların funksional menecmentinin səmərəli, inteqrativ sistemini yaratmaqdır.
  2. Logistikanın xüsusi vəzifəsi:
  • Material, informasiya, maliyyə, kadr və sair axınların arasında uyğunluğun təmin edilməsi.
  • Material axınlarının dispetçerləşdirilməsi və onun fasiləsiz informasiyalarla təmini,
  • Məhsulun fiziki bölüşdürülməsi, strategiyasıtexnologiyasının müəyyənləşdirilməsi,
  • Malyeridilişi əməliyyatları üzrə konkret alqoritmlərin hazırlanması,
  • Tara və qablaşdırıcı məmulatların standartlaşdırılması,
  • “İstehsal – anbarlaşdırma – nəqliyyat – satış” arasında rasional nisbətin yaradılması,
  • İstehsal ehtiyatlarının idarə edilməsi prosesinin optimallaşdırılması,
  • Yüklərin saxlanması və nəqli müddətinin maksimum azaldılmasına nail olunması.

Logistikanın yarımbölmələri[redaktə | əsas redaktə]

Logistika aşağıdakı yarımbölmələrə bölünür :


Ədəbiyyat[redaktə | əsas redaktə]

Retrieved from "http://en.wikipedia.org/wiki/Logistics"

Mənbə[redaktə | əsas redaktə]

İstinadlar[redaktə | əsas redaktə]

  1. Райзберг Б. А., Лозовский Л. Ш., Стародубцева Е. Б. Современный экономический словарь. — М.: ИНФРА-М,2007.