Məlumatın asimmetriyası

Vikipediya, azad ensiklopediya
Naviqasiyaya keç Axtarışa keç

Mikroiqtisadiyyatda məlumatın asimmetriyası (ing. asymmetric(al) information) — müqavilə tərəfləri arasında məlumatın qeyri-bərabər paylanması deməkdir. Məlumatın asimmetrik paylanması vəziyyətində tərəflərdən biri müqavilənin predmeti, onun bağlanma şərtləri və ya onun icrası prosesində davranışı haqqında digərindən daha çox bilir.

Məsələn, işçi öz peşəkar keyfiyyətlərini işəgötürəndən daha yaxşı bilir; borcalan öz maliyyə vəziyyəti haqqında kreditordan daha yaxşı məlumatlıdır; satıcı məhsulun gizli xüsusiyyətlərini alıcıdan daha yaxşı bilir; podratçı görülən işin keyfiyyətindən sifarişçidən daha yaxşı xəbərdardır; alıcı öz üstünlükləri haqqında satıcıdan daha yaxşı məlumatlıdır.

İnformasiya asimmetriyalarının mövcudluğu ilk dəfə Kennet Errou tərəfindən 1963-cü ildə American Economic Review jurnalında dərc edilmiş “Qeyri-müəyyənlik və səhiyyədə rifahın iqtisadiyyatı” məqaləsində qeyd edilmişdir.[1]

Asimmetriyanın mənbələri

[redaktə | mənbəni redaktə et]

Cəmiyyət daxilində informasiya asimmetriyası bir neçə yolla yarana və xüsusi olaraq qoruna bilər. Birincisi, media öz təşkilati quruluşuna, sahiblərinin siyasətinə[2] və ya siyasi təsir gücünə görə bəzən ictimai məsələlərlə bağlı müəyyən nöqteyi-nəzərləri yaya bilmir, müəyyən təbliğat kampaniyalarında iştirak edə bilmir. Bundan əlavə, əhəmiyyətli təhsil haqlarına əsaslanan təhsil sistemi yoxsul[3] və zəngin sosial mənşəli tələbələr arasında informasiya balanssızlığı yarada bilər. Bütün dünyada fəaliyyət göstərən eksklüziv informasiya şəbəkələri də informasiya asimmetriyasına kömək edir. Nəhayət, kütləvi nəzarət siyasi və sənaye liderlərinə adətən geniş ictimaiyyətlə paylaşılmayan böyük həcmdə məlumat toplamaqda kömək edir. Bununla belə, disbalans müəyyən təşkilati və hüquqi tədbirlərlə, məsələn, sənədlərin təsnifat prosedurları və ya açıqlanmayan müddəaların istifadəsi ilə aradan qaldırıla bilər[4].

Xarici təsirlər

[redaktə | mənbəni redaktə et]

Bloqosferanın informasiya asimmetriyasına təsiri

[redaktə | mənbəni redaktə et]

Bloqlar insayder ticarətinin təsirini azaltmaqda mühüm rol oynayır. Bəzi ekspertlərin fikrincə, maliyyə bloqları korporativ insayderlər və insayder ticarəti arasında məlumat asimmetriyasını azaldan məlumatlar təqdim edir. Maliyyə saytlarında bloqlar investorlar, analitiklər, jurnalistlər və akademiklərlə əlaqə yaradır. Maliyyə bloqları hakimiyyətdə olan insanların maliyyə məlumatlarını ictimaiyyətdən gizlətməsini çətinləşdirir. Qəzet və jurnal kimi ənənəvi media formaları ilə müqayisədə bloqlar ictimaiyyətə məlumat vermək üçün əlverişli yer təmin edir[5].

Süni intellektin informasiya asimmetriyasına təsiri

[redaktə | mənbəni redaktə et]

Süni intellektin asimmetrik məlumat nəzəriyyəsinə təsiri ilə bağlı araşdırmalar göstərir ki, süni intellekt agentləri informasiya asimmetriyasının dərəcəsini azaldır və buna görə də bu agentlərin istifadə olunduğu bazar istifadə olunmayandan daha səmərəlidir. Həmçinin qeyd olunur ki, bazarda nə qədər çox süni intellekt agentləri istifadə edilsə, bazarda ticarətin təsiri bir o qədər az olar, çünki informasiya asimmetriyası mal və xidmətlərin ticarətini asanlaşdırır.

  1. Неопределённость и экономика благосостояния в здравоохранении
  2. Fullerton, Don; Wolfram, Catherine. The Design and Implementation of U.S. Climate Policy (PDF). Chicago Illinois: University of Chicago Press. 13 May 2010. 11. ISBN 9780226269146. 16 August 2017 tarixində arxivləşdirilib (PDF). İstifadə tarixi: 9 March 2019.
  3. Dembe, Allard E. and Boden, Leslie I. (2000). "Moral Hazard: A Question of Morality?" New Solutions 2000 10(3). 257–79
  4. John O. Ledyard (2008). "market failure,"  The New Palgrave Dictionary of Economics, 2nd Ed.  Abstract. Arxivləşdirilib 2017-10-13 at the Wayback Machine
  5. "Artificial Intelligence can Reduce Information Asymmetry : Networks Course blog for INFO 2040/CS 2850/Econ 2040/SOC 2090". 2017-04-22 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2017-06-14.
  • Курс экономической теории. Учебник. Под ред. Чепурина М. Н. и Киселевой Е. А. 6-е изд., доп. и перераб. — Киров: «АСА», 2007.
  • Долан Э., Линдсей Д. Рынок: микроэкономическая модель. — С.-Пб., 1992.
  • Макконелл К., Брю С. Экономикс. 14-е издание. — М.: «Инфра-М», 2002.
  • Пиндайк Р., Рубинфельд Д. Микроэкономика. — М., 2000.
  • Тарасевич Л. С., Гальперин В. М., Игнатьев С. М. 50 лекций по микроэкономике. Лекция 49. Асимметрия информации

Xarici keçidlər

[redaktə | mənbəni redaktə et]