Maliyyə bazarının infrastruktur təşkili

Vikipediya, azad ensiklopediya
Jump to navigation Jump to search

Maliyyə bazarının infrastruktur təşkili (ing. financial market infrastructure), maliyyə bazarı infrastrukturu, təşkilat və ya maliyyə bazarı infrastruktur obyekti – fəaliyyəti maliyyə aktivləri / öhdəlikləri ilə əməliyyatlar aparmaq və ya bu əməliyyatların həyata keçirilməsi üçün zəruri olan xidmətlərin göstərilməsi ilə əlaqəli olan maliyyə sektorunun köməkçi təşkilatı (köməkçi maliyyə institutu, financial auxiliaries)[1]. Köməkçi funksiyanın icrası, infrastruktur təşkilatının müstəqil olaraq maliyyə alətləri ilə əməliyyatlar aparması, yəni maliyyə vasitəçisi kimi çıxış etməməsi demək deyil.

Maliyyə bazarının infrastruktur təşkilatlarının növləri[redaktə | mənbəni redaktə et]

Maliyyə bazarının infrastruktur təşkilatlarına aşağıdakıları təmin edən təşkilatlar daxildir:[2]

  • maliyyə alətləri ilə ticarət (birjalar və birjadan kənar elektron ticarət platformaları),
  • təmizlənmə,
  • qarşı tərəfin kredit riskindən qorunma,
  • ödəmələrin hesablanması və ya uçotu,
  • qiymətli kağızların uçotu,
  • mallar üçün müqavilələr daxil olmaqla maliyyə alətləri, maliyyə türevləri ilə reçetesiz satılan müqavilələrin uçotu.

Cədvəl. 2017-ci il üçün Rusiyada maliyyə bazarının infrastruktur təşkilatları

İnfrastruktur təşkilatı 2016-cı 2017-ci
Təmizləmə təşkilatları 5 5
Birjalar 9 8
Əmtəə tədarükü operatorları  2 3
Anbarlar 1
Mərkəzi depozitar 1 1

Maliyyə bazarının infrastruktur təşkilatları, təşkilatı, funksiyası və quruluşu ilə fərqlənə bilər, eyni zamanda fərqli təşkilati və hüquqi formalara sahib ola bilərlər. İnfrastruktur təşkilatları kommersiya və ya qeyri-kommersiya ola bilər. İnstitusional çərçivədən asılı olaraq, eyni və ya fərqli ərazilərdə müxtəlif yollarla lisenziyalaşdırıla, tənzimlənə və nəzarət edilə bilər.

Terminin yaranması[redaktə | mənbəni redaktə et]

"Maliyyə bazarının infrastruktur təşkili" konsepsiyası ilk dəfə 2012-ci ilin aprelində yayımlanan Beynəlxalq Hesablaşmalar Bankı və Qiymətli Kağızlar Komissiyaları Təşkilatının Ödəmə və Hesablaşma Sistemləri Komitəsinin "Maliyyə bazarı infrastrukturunun əsasları" (CPSS-IOSCO) beynəlxalq hesabatında istifadə edilmişdir[3].

Hesabatda aşağıdakı təşkilatlar üçün beynəlxalq fəaliyyət standartları təsvir edilmişdir:

  1. sistematik əhəmiyyətli ödəmə sistemləri (systemically important payment system),
  2. mərkəzi qiymətli kağız depozitarisi (central securities depository),
  3. qiymətli kağızlarla hesablaşma sistemləri (securities settlement system),
  4. mərkəzi tərəflər (central counterparty),
  5. ticarət anbarı (trade repository).

Maliyyə Bazarları İnfrastrukturunun Əsasları dövlət qurumlarının tənzimləmə, nəzarət və nəzarət üzrə vəzifələrini də təsvir edir.

İnfrastruktur təşkilatlarının maliyyə bazarındakı iqtisadi rolu[redaktə | mənbəni redaktə et]

Ticarət, klirinq, hesablaşma və maliyyə aktivlərinin / öhdəliklərinin uçotunu təmin edən maliyyə bazası infrastrukturları xidmət etdikləri bazarların inkişafına kömək edir. Onların vasitəsi ilə bazar iştirakçıları valyutalar, qiymətli kağızlar, maliyyə törəmələri və mallarla əməliyyatlar aparırlar. Bundan əlavə, infrastruktur qurumları mərkəzi bankın pul siyasətinin həyata keçirilməsi üçün vacibdir. Etibarlı infrastruktur təşkilatları maliyyə sabitliyinin qorunmasına və möhkəmlənməsinə, maliyyə mənbələrinin səmərəli bölgüsünə, iqtisadi böyüməyə və milli maliyyə bazarlarının qlobal rəqabət qabiliyyətinin təmin olunmasına kömək edirlər. Möhkəm və effektiv risk idarəçiliyi, korporativ idarəetmə və maraqlar tarazlığı olmadığı təqdirdə, maliyyə sektoru üçün xüsusilə bazarın gərgin olduğu dövrlərdə sistematik risklər yarada bilərlər. Maliyyə tənzimləyici orqanı maliyyə bazarının sistematik əhəmiyyətli infrastruktur təşkilatlarının səmərəliliyini, etibarlılığını və fasiləsiz fəaliyyətini təmin etməyə borcludur[4].

İstinadlar[redaktə | mənbəni redaktə et]

  1. Monetary and Financial Statistics Manual and Compilation Guide. IMF. 2016. 41.
  2. Грицаюк О. Ю., Пряжникова Ю .А. Терминология — сущностные аспекты: [статьи раздела "Инфраструктура финансового рынка"] // Деньги и кредит, 2013. — № 12. — С. 66-68.
  3. "CPSS-IOSCO Principles for financial market infrastructure". CPSS-IOSCO. 2012.
  4. «Методические рекомендации по разработке планов восстановления финансовой устойчивости инфраструктурными организациями финансового рынка» (утв. Банком России 20.05.2016 № 17-МР).

Ədəbiyyat[redaktə | mənbəni redaktə et]

  • Письмо Банка России от 29.06.2012 N 94-Т «О документе Комитета по платежным и расчетным системам Принципы для инфраструктур финансового рынка».
  • Дворецкая А. Е. Инфраструктура финансового рынка России: нерешенные проблемы // Банковские услуги, 2016. — № 7. — С. 2-9.
  • Моисеев С. Ключевые аспекты деятельности центральных контрагентов: процикличность, общий деловой риск, клиринговое обеспечение и операционная совместимость // Деньги и кредит, 2015. — № 3. — С.26—31.
  • Моисеев С. Преображение репозитария // Депозитариум, 2014. — №5. — С.9-15.
  • Моисеев С. Р. и Пантина И. В. Проблемы и перспективы развития торговых репозитариев // Деньги и кредит, 2015. — №9. — С.8-13.
  • Обаева А. С., Пряжникова Ю. А. Инфраструктура финансового рынка Гонконга: платежные системы и системы расчета по ценным бумагам // Деньги и кредит, 2013. — № 1. — С.59-68.