Maxta abidələr kompleksi

Vikipediya, açıq ensiklopediya
Jump to navigation Jump to search
Emojione1 1F3DB.svg
Maxta abidələr kompleksi
Ölkə Flag of Azerbaijan.svg Azərbaycan
Şəhər Şərur, Sədərək
Yerləşir Maxta kəndi
Aidiyyatı Tunc dövrü-Antik dövr
Üslubu arxeoloji abidə
Sahəsi 6 ha
İstinad nöm. 37 1963
Kateqoriya Yaşayış yeri, Nekropol
Əhəmiyyəti Dünya əhəmiyyətli
Maxta abidələr kompleksi — yerləşdiyi ərazi Azərbaycan
Maxta abidələr kompleksi
Maxta abidələr kompleksi

MaxtaŞərur rayonunun Maxta kəndi ərazisində yerləşən arxeoloji abidədir.[1]

I Maxta Kültəpəsi[redaktə | əsas redaktə]

I Maxta Kültəpəsi Şərur rayonunun Maxta kəndi ərazisində İlk Tunc dövrünə aid yaşayış yeridir. Abidə 1985 – ci ildə qeydə alınmışdır. Yer səthindən 2 m hündürlükdəki təpədən ibarət olub əkin sahələri, qərb tərəfdən isə kanalla məhdudlaşmışdır.1988-89-cu illərdə V.H.Əliyev və S.H.Aşurovun rəhbərliyi ilə aparılan arxeoloji qazıntılar (100 m² sahədə) nəticəsində daş və çiy kərpicdən hörülmüş tikinti qalıqları, boz rəngli qab nümunələri, dən daşları həvəng və dəstələr, obsidian və çaxmaqdaşıdan hazırlanmış oraq dişləri, obsidian ox ucluqları, sürtgəclər, ocaq qurğusunun qalıqları və sair maddi mədəniyyət nümunələri aşkar olunmuşdur.

Kəşfiyyat səciyyəli tədqiqatlar zamanı yaşayış yerindən daşdan inşa edilmiş qədim məbəd, onun içərisindən isə öz bədii gözəllikləri ilə seçilən daşdan yonulmuş bütlər aşkar edilmişdir. 2006-cı ildə qədim yaşayış yerində Azərbaycan-ABŞ birgə arxeoloji ekspedisiyası kəşfiyyat xarakterli qazıntılar aparmışdır.

2008-ci ildən isə abidədə AMEA Arxeologiya və Etnoqrafiya İnstitutunun "Maxta arxeoloji ekspedisiyası" S.H.Aşurovun rəhbərliyi ilə 300 kv.m. sahədə qazıntıları davam etdirir. İlk dəfə I Maxtadan əldə olunmuş konusvari və dairəvi gil əşyalar (tokins) hələ e.ə.IV minilliyin sonlarından Azərbaycan ərazisində inzibati idarəetmənin və dövlətçilik ənənələrinin mövcudluğunu təsdiq edir.

Tapıntılara əsasən abidə e.ə. IV minilliyin II yarısı – e.ə. III minilliyə aid edilir.

V.Baxşəliyev, L.Ristvet, S.Aşurov. Naxçıvanda arxeoloji tədqiqatlar (II Kültəpə, I Maxta Kültəpəsi, Oğlanqala və digər abidələrdə aparılan tədqiqatların ilkin nəticələri. Naxçıvan, 2010, 15 ç.v.

S.H.Aşurov, S.A.Hüseynova. Maxta qədim yaşayış yeri və Naxçıvanın Kür-Araz mədəniyyəti abidələrinin tarixləndirilməsində yeni mərhələ. "Naxçıvan: ilk yaşayış və şəhərsalma yeri kimi". (20-24 iyul 2011-ci ildə keçirilmiş beynəlxalq simpoziumun materialları). Naxçıvan-2012, səh.250-261.

Lauren Ristvet, Vəli Baxşəliyev, Safar Ashurov. Settlement and Society in Naxçivan 2006 Excavations and Survey of the Naxçıvan Archaeological Project. İranica Antiqua, vol.,46, 2011, p.,1-53.

Veli Bakhchaliyev, Lauren Ristvet, Safar Ashurov. The Chronology of Kura-Araxes Sites; 2006 Excavations at Kultepe II and Maxta I. Azerbaijan – Land between East and West. Transfer of knowledge and technology during the “First Globali-zation” of the VIIth – IVth millennium BC. Berlin 2009. p.,82-87

Safar Ashurov. An introduction to Bronze Age sites in the Sarur plainArchaologische Mitteilungen aus Iran und Turan. Berlin, band 37. 2005. p. 89-99

A.Q.Seyidov – Naxçıvan tunc dövründə, Bakı, 2000, səh 126

II Maxta Kültəpəsi[redaktə | əsas redaktə]

II Maxta Kültəpəsi Şərur rayonunun Maxta kəndinin şərqində İlk Tunc dövrünə (e.ə. IV minilliyin II yarısı – e.ə. III minilliyə) aid yaşayış yeridir. Yerli əhali arasında bu abidə Qortçulu yeri adlanır.

Tədqiqatlar nəticəsində abidədən çəhrayı və boz rəngli gil qab sınıqları, ocaq qurğularının hissələri və dən daşlarından ibarət yerüstü materiallar toplanmışdır. Aşkar edilmiş maddi mədəniyyət nümunələri Kür-Araz mədəniyyəti üçün səciyyəvi olub[2] I Maxta Kültəpəsi ilə eyniyyət təşkil edir. II Maxta Kültəpəsində yalnız kəşfiyyat xarakterli tədqiqat aparılmışdır.

Maxta nekropolu[redaktə | əsas redaktə]

Maxta nekropolu Şərur rayonunun Maxta kəndinin şimal – şərqində, NaxçıvanSədərək avtomobil yolunun sol tərəfində yerləşən antik dövrə aid arxeoloji abidədir. Nekropola aid küp qəbirlər 1988 – ci ildə su hovuzunun yerləşdiyi təpədə aşkar edilmişdir. Küp qəbirlərdən əldə edilən qablardan yalnız birinin (qum qarışığı olmayan gildən hazırlanaraq boz rəngli, hər iki üzdən çəhrayı boya ilə örtülmüş küpə tipli qab) sınığı saxlanmışdır. Abidənin II – III əsrlərə aid olması ehtimalı irəli sürülsə də, hələ ki, ətraflı tədqiq edilməmişdir.[3]

İstinadlar[redaktə | əsas redaktə]

  1. S. H. Aşurov – Maxta tunc dövrü yaşayış yeri, AMEA – nın xəbərləri (tarix, fəlsəfə ə hüquq seriyası), 1991, N 4
  2. S. H. Aşurov, V. H. Əliyev – Maxta tunc dövrü abidələri, “Azərbaycanda arxeologiya və etnoqrafiya elmlərinin son nəticələrinə həsr olunmuş elmi konfransın materialları, Bakı, 1992, səh 105
  3. Maxta Kültəpəsi məqaləsi, Naxçıvan Ensiklopediyası, AMEA, Bakı, 2002, səh 294

Həmçinin bax[redaktə | əsas redaktə]