Metateza

Vikipediya, azad ensiklopediya
Jump to navigation Jump to search

Metateza — söz daxilindəki səslərin qarşılıqlı halda öz mövqelərini dəyişmə hadisəsi metateza adlanır. Məsələn, məşhur əvəzinə məşhur, yanlış əvəzinə yalnış deyilir. Müasir Azərbaycan dilində metateza hadisəsinə, xüsusilə, şivələrdə yol verilir və bir sıra sözlər müxtəlif çalarlıqda yerdəyişmə hadisəsinə uyğun tələffüz olunur. Məsələn, qeyrət-qiryət(yr-ry), süfrə-sürfə(fr-rf), pəhriz-pərhiz(hr-rh) və s. Yerdəyişmə də şivələrə xas olan fonetik hadisələrdəndir. Bu hadisə şivələrdə iki şəkildə özünü göstərir:

1) yanaşı yerdəyişmə;

2) yanaşı olmayan yerdəyişmə.

Yanaşı yerdəyişmə.

Yanaşı yerdəyişmədə qonşu səslər dəyişir. Əsas tipləri bunlardır:

rb>br: Tərbiz, İrbahım

yb>by: loyba

zğ>ğz: vazğal

yd>dy: maydan, bayda

rg>gr: örgənir

pr>rp: kirpik

ur>ru: doğurdan

hr>rh: Fəhrad

Yanaşı olmayan yerdəyişmə.

Yanaşı olmayan yerdəyişmə də müxtəlif mövqeli səslər dəyişilir. Aşağıdakı tipləri yayılmışdır:

ğd>dğ: qardığalı

ğn>nğ: yornuğ

lr>rl: partal<paltar

mn>nm: intaham

mh>hm: cahamat

rn>nr: xuncur>xurcun və s.[1]

İstinadlar[redaktə | mənbəni redaktə et]

  1. Əbdüləzəl Dəmirçizadə.Müasir Azərbaycan Dili