Nağara

Vikipediya, açıq ensiklopediya
Keçid et: naviqasiya, axtar
Natiq Şirinov 2012ci il AvroViziya yarışmasında nağarada çalır.

Nağara - Azərbaycanın qədim milli zərb alətidir. Şərq xalqları və Qafqazda yayılmışdır.

Tarixçə[redaktə | əsas redaktə]

Əvvəllər onun üzünə qurd dərisi çəkilərmiş. Nizami Gəncəvi nağaranı belə təsvir etmişdir:

Coşdu qurd gönündən olan nağara,
Dünyanın beynini gətirdi zara. [1]

Söz açımı[redaktə | əsas redaktə]

"Nağara" ərəbcə "vurmaq" deməkdir [2]" [3]

Quruluşu[redaktə | əsas redaktə]

Nağara 5 hissədən ibarətdir:

  1. Sağanaq: Nağaranın sağanağı torpaq (saxsı), ağac (qoz, tut, fıstıq), kardon və fonerkadan düzəlir.
  2. Dəri: Nağaranın dəridisi keçi, dana, dəvə dərisi və plastikdən düzəlir.
  3. İp (kəndir): Nağaranın 7 metr ipi olur. Sağanağın ölçüsü böyüdükdə ip metri də artır.
  4. Çəmbər (üzük): Çəmbərin ölçüsü nağaranın diametrinə görə dəyişir.
  5. Qırmaq (aşıq): Nağaranın 7 aşığı olur. Ölçü böyüdükcə nağaranın aşıqlarının sayı artır. *

Çalınma qaydası[redaktə | əsas redaktə]

Nağaranın çalğı forması zamanı istifadə olunan əl zərbələri (alt əl və üst əl):[redaktə | əsas redaktə]

  • Bəm zərbə (orta) - əlin orta hissəsiylə (ovuc) vurulan zərbəyə bəm zərbə deyilir.
  • Zil zərbə (qıraq) - Əlin qıraq hissəsiylə (ovucla barmaqların kəsişdiyi hissə) vurulan zərbəyə zil zərbə deyilir.
  • Lal zərbə - Barmaqların uc hissəsiylə vurulan zərbəyə lal zərbə deyilir.
  • Çırtma - İki barmağın bir birinə sürtünərək nağaraya dəyməsi ilə yaranan zərbəyə çırtma deyilir.[4]

Yeni çalğı forması və bu çalğı forması zamanı istifadə olunan yeni əl zərbələri ilk dəfə Natiq Şirinov tərəfindən yaradılmışdır.[redaktə | əsas redaktə]

Əlifbası[redaktə | əsas redaktə]

Zərbələrin ağızda səslənişi: Nağarada vurulan zərbələrin ağızda səslənişi ilk dəfə Natiq Şirinov tərəfindən ifa olunmuş və nağara dərsliyinə salınmışdır.

  • Bəm zərbə (alt əl) - DUM
  • Bəm zərbə (üst əl) - QUM
  • Zil zərbə (alt əl) - DAK
  • Zil zərbə (üst əl) - QAK

Qeyd:[redaktə | əsas redaktə]

Ritm sürəti artdıqda deyilişi asanlaşdırmaq üçün zərbələrin sonundakı M, K hərfləri ixtisar olunur. Məsələn; DUM DUM - DUDUM / DAK DAK - DADAK 


Növləri[redaktə | əsas redaktə]

Qədim[redaktə | əsas redaktə]

  • saxsı nağara (Azərbaycanın ən qədim nağarası)
  • cürə nağara
  • kos nağara
  • rəqs nağarası
  • toy nağarası
  • çombaq nağara
  • qoşa nağara

Müasir (İlk dəfə Natiq Şirinov tərəfindən yaranmış yeni nağaralar)[redaktə | əsas redaktə]

  • dəyirmili bas nağara /yaranma tarixi:2ooo-ci il
  • tək üzlü bas nağara
  • yarım tək üzlü bas nağara
  • zəng bas nağara
  • qoşa bas nağara
  • böyük bas nağara
  • şəbəkə nağara
  • üçlük nağara
  • 1 metr diametrli nağara
  • 2 metr diametrli nağara
  • 2 tonluq nağara

İ[redaktə | əsas redaktə]

  1. Azərbaycan ənənəvi musiqi atlası - Qoşa nağara
  2. [1]
  3. Maks Fasmer. Rus dilinin etimoloji sözlüyü - Baraban
  4. Əfrasiyab Bədəlbəyli. İzahlı monoqrafik musiqi lüğəti - Nağara