Portağal

Vikipediya, açıq ensiklopediya
Jump to navigation Jump to search
?Portağal
}}
Portağalın meyvəsi
Elmi təsnifat
Aləmi:Bitkilər
Şöbə:Örtülütoxumlular
Sinif:İkiləpəlilər
Yarımsinif:Rozidlər
Sıra:Sədoçiçəklilər
Fəsilə:Sədokimilər
Cins:Sitrus
Növ: Portağal
Elmi adı
Citrus sinensis L., Osbeck
Wikispecies-logo.svg
Vikinövlərdə
sistematika
Commons-logo.svg
Şəkil
axtarışı
ÜTMX  28889
MBMM  2711
HE  582206
GEİŞ  :
IPNI  ???


Portağal (lat. Citrus sinensis) – Sədokimilər fəsiləsinə aid bitki növü.

Təbii yayılması[redaktə | əsas redaktə]

Dünyanın subtropik rayonlarının əksəriyyətində geniş sahələrdə becərilir. Vətəni Yeni Çin və Hind - Çindir.

Botaniki təsviri[redaktə | əsas redaktə]

Həmişəyaşıl, 7-12 m hündürlüyündə enli-piramidal çətirli ağacdır. Qabığı bozdur, cavan budaqları tikanlıdır. Yarpaqları uzunsov-ymurtavarı, uca doğru ensizləşən, kənarları hamar və ya az dişlidir; saplaqları zəif qanadlıdır. Çiçəkləri ətirli olub, tək-tək və ya qoltuqlarda dəstə ilə yerləşmişdir. Kasayarpağı dəyirmi, bəzən kənarı kirpikciklidir, ləçəkləri ağdır. Erkəkciklər 20-25-i dəstə ilə birləşir, bəzi sortlarda erkəkciklər sterildir. May-iyun aylarında çiçəkləyir, noyabr-dekabrda meyvəsi yetişir. Meyvələrinin diametri 5-10 sm, qabığı hamar, yumru və ya başından basıq, sarı və ya qırmızımtıldır. Əsas məhsul yaz çiçəklərindən əmələ gəlir. Meyvəsi turşməzə olub, acılığı yoхdur.

Ekologiyası[redaktə | əsas redaktə]

Portağal isti, işıqsevən və yüksək hərarətə davamlı bitkidir. Portağalın əsas sortlarının meyvəsi -1,7-2,50C, yarpaqları və payız zoğları -5,5 -7,50C, 2-3 illik budaqları -7,5,-90C temperaturda şaхtadan donur. -9 -100C temperaturda ağacların bütöv hissəsi donur. Peyvənd vasitəsi ilə çoxaldılır.

Azərbaycanda yayılması[redaktə | əsas redaktə]

Böyük Qafqaz və Talışda mədəni halda rast gəlinir.

İstifadəsi[redaktə | əsas redaktə]

Astara rayonunda toхumdan alınan yerli portağal sortunun meyvəsi orta irilikdə olub, soyuğa olduqca davamlıdır. Meyvələri başaqa sortlara nisbətən tez yetişir və yüksək keyfiyyətlidir. Lənkəran və Astara rayonlarında becərilən portağal kolları -9,50C şaхtaya davamlıdır. Uzun əsrlərdən bəri becərilən portağal bitkisinin bir-birindən fərqlənən yüzlərlə sortu yaradılmışdır. Bu sortlar 3 qrupa bölünür: adi portağal, qırmızı ətli toхumsuz portağal və göbələkli portağal.

Əfsanəsi[redaktə | əsas redaktə]

Qədim məhsuldarlıq simvoludur və bu mənada uzun müddət sevgi və nikahla bağlanırdı. Əfsanələrdə, məsələn, nikah mərasimində Yunonan sevgi və sədaqət rəmzi kimi məhz onu- yəni "qızıl almanı" Yupiterə vermişdi. Qədim Çində o, əbədilik və uğur simvoludur. Portağal ağacının gülləri gəlinlərin tacında istifadə olunan bolluq rəmzidir. Çində xoşbəxtlik və sevinc arzulayan şəxslərin portağal hədiyyə etməsi ənənədir. Portağalın istifadəsi isə sevinc və şənlik gətirməli idi.

Portağal şirəsi[redaktə | əsas redaktə]

Portağal şirəsi çoxlu həcmdə C vitamininə malik olmasına görə soyuqlama və avitaminoz xəstəliklərinin profilaktikası və müalicəsi üçün ilin soyuq vaxtlarında sadəcə əvəzolunmazdır. O, tonusu qaldırır, yorğunluğu aradan götürür və qan damarlarını möhkəmləndirir, bakteriyaları öldürür, immuniteti yüksəldir, orqanizmdən xolesterinin çıxmasına kömək edir, bağırsaqların işini normallaşdırır, uşaqlarda anadangəlmə qüsurların yaranması riskini azaldır, bir çox xərçəng formalarından müdafiə edir. Həkimlər ateroskleroz və hipertoniya zamanı, həmçinin qaraciyər xəstəlikləri zamanı portağal şirəsi içməyi məsləhət görür.

Şirədə kifayət qədər C vitamini, biotin və başqa xeyirli maddələr var.

Xeyirli xassələri: damarları möhkəmləndirir, immuniteti artırır, beyinin işini fəallaşdırır, hüceyrələrin mübadiləsini stimullaşdırır, piyləri əridir.

Nəyə kömək edir: soyuqdəymənin profilaktikası, piylənmə, yorulma, stres, diqqətin azalması.

Məhdudiyyətlər: mədə yarası və qastrit.

Mənbə[redaktə | əsas redaktə]

  • “Azərbaycan dendroflorasi” V cild, Baki, “Elm”, 2019, 370 səh.

Təcrübə: boş mədəyə içmək məsləhət görülmür.