Qılıncbalıq

Vikipediya, açıq ensiklopediya
Keçid et: naviqasiya, axtar
Qılıncbalıq
Qılıncbalıq
Elmi təsnifat
Aləmi: Heyvanlar
Tip: Xordalılar
Sinif: Sümüklü balıqlar
Dəstə: Çəkiyəbənzərlər
Fəsilə: Çəkikimilər
Cins: Qılıncbalıq
Növ: Qılıncbalıq
Elmi adı
P.cultratus Linne Linnaeus, 1758

Wikispecies-logo.svg
Vikinnövlərdə
təsnifat

Commons-logo.svg
Vikianbarda
şəkil

ÜTMS [1]
NCBI {{{1}}}

Qılıncbalıq (lat. P.cultratus Linne) — Çəkiyəbənzərlər dəstəsinin Çəkikimilər fəsiləsinə aid növ.

Yayılması[redaktə | əsas redaktə]

Baltik, Qara, Azov dənizlərində, eləcə də Xəzərdə və Aralda yayılmışdır. Volqa, Ural, Terek, Kür və başqa çayların mənsəbində yaşayır. Şimali Xəzərdə duzluluğu 3-4%, nadir hallarda 9-10% olan sahələrdə tutulur. Aşağı Kürdə və onun əlavə su hövzələrində çox nadir hallarda tək-tük qeydə alınır. Kürətrafı su hövzələrində Varvara bəndinə qədər təsadüf edilir.[1]

Morfoloji əlamətləri[redaktə | əsas redaktə]

D III 7-8, A II-III 25-31, qəlsəmə dişciqlərinin sayı 19-22, orta hesabla 20,5 fəqərələrin sayı 48-52, orta hesabla 50-dir. Bədəni axımlı, qılıncvarıdır, yanlardan sıxılmışdır. Bel üzgəci çox arxada - anal üzgəcinin üstündə yerləşir. Döş üzgəcləri uzun, sivridir, yan xəttin orqanı ziqzaqşəkillidir, boğazından anal üzgəcə qədər kil vardır. Qarnı üzərində boğazdan anusa qədər pulcuqla örtülü olmayan omurğa vardır. Bel üzgəci qısadır, döş və anus üzgəcləri uzundur. Anal üzgəcin əsası uzundur, quyruq üzgəci çox çuxurludur. [2]

Yaşayış yeri və həyat tərzi[redaktə | əsas redaktə]

Yarımkeçici balıqdır. Dənizin şortəhər sularında yaşayır, kürü tökmək üçün şirin sulara girir. Çoxalmaq üçün Kür çayına qış aylarında girir. Kürü tökdükdən sonra isə yenidən dənizə qayıdır. Qılıncbalıq başlıca olaraq su cücüləri ilə qidalanır.

Çoxalması[redaktə | əsas redaktə]

Qılıncbalıq 3 yaşında cinsi yetkinliyə çatır. Kürülər hissə-hissə yetişir. Yetişmiş kürü mayalandıqdan sonra suda asılı halda üzür. Kürüdən yenicə çıxmış sürfənin uzunluğu 6-7mm olur. Mayın ortalarında sürfələr böyüyüb 15 mm uzunluğa, 8 mq ağırlığa çatır, iyul ayında körpələr orta hesabla 96 mm uzunluqda və 7,0 q ağırlıqda olur.[3]

Təsərrüfat əhəmiyyəti[redaktə | əsas redaktə]

Vətəgə əhəmiyyəti az olan balıqlardandır. Statistikada ayrıca göstərilməyib "sair balıqlar" qrafasında qeyd edilir. Başlıca olaraq payız-qış aylarında tutulur. Son 10-15 ildir yox dərəcəsindədir. Azərbaycanın Qırmızı kitabına daxil edilib.

Sayı[redaktə | əsas redaktə]

Həmişə az saylı balıq olub, ovlanması barədə statistik məlumat göstərilməyib, «sair balıqlar» qrafasında qeyd edilib.

Məhdudlaşdırıcı amillər[redaktə | əsas redaktə]

Kür çayı axını tənzim edildikdən sonra daşqınların aradan qaldırılması ilə əlaqədar Kürətrafı göllərnən əlaqənin kəsilməsi, kürüvermə sahələrinin sıradan çıxması, Xəzər dənizinin səviyyəsinin kəskin sürətdə aşağı düşdüyü dövrlərdə qılıncbalığın qidalandığı sahil zonanın əsaslı sürətdə kiçilməsi və bu zonanın çirkləndirilməsi.

Tətbiq olunmuş və lazımi mühafizə tədbirləri[redaktə | əsas redaktə]

Azərbaycanın su hövzələrində qılıncbalığın ehtiyatını bərpa etmək məqsədilə Kür çayı ilə Kürətrafı göllər arasındakı keçmiş əlaqə bərpa olunmalı, onların səviyyəsinin sabit qalması təmin olunmalı, Şimali Xəzərdən qılıncbalığın körpələri gətirilərək bu su hövzələrinə buraxılmalı və onların mühafizəsi təmin olunmalıdır.

Ədəbiyyat[redaktə | əsas redaktə]

  1. Azərbaycanın Qırmızı Kitabı, II Cil, Bakı, 2013
  2. Azərbaycanın heyvanlar aləmi. Onurğalılar, III cild. Bakı: Elm, 2004, s 118.
  3. Abbasov H.S ,Hacıyev R.V.İxtiologiya. Bakı,2007, s 242.
  4. Əbdürrəhmanov Y.Ə. Azərbaycan faunası (Balıqlar), VII, cild, Bakı, Elm, 1966, 166 s.
  5. Смирнов А.Н. К вопросу о биологии чехони бассейна р.Куры. АзФАН СССР, IX, №5, 1943, c. 82 - 91.
  6. Казанчеев Е.Н. Рыбы Каспийского моря. М.: Легкая и пищевая промышленность, 1981, с. 97 - 98;
  7. Абдурахманов Ю.А. Рыбы пресных вод Азербайджана. Баку: Элм, 1962, с. 263 – 268.

 Həmçinin bax[redaktə | əsas redaktə]

Çəkiyəbənzərlər

Balıqlar

Kütüm

İstinadlar[redaktə | əsas redaktə]

  1. Azərbaycanın heyvanlar aləmi. Onurğalılar, III cild. Bakı: Elm, 2004, s 118.
  2. Abbasov H.S ,Hacıyev R.V.İxtiologiya. Bakı,2007, s 242.
  3. Azərbaycanın heyvanlar aləmi. Onurğalılar, III cild. Bakı: Elm, 2004, s 118