Qızılağacabənzər mürdəşər

Vikipediya, açıq ensiklopediya
Jump to navigation Jump to search
?Qızılağacabənzər mürdəşər
}}
Elmi təsnifat
Aləmi:Bitkilər
Şöbə:Örtülütoxumlular
Sinif:İkiləpəlilər
Yarımsinif:Rozidlər
Sıra:Murdarçaçiçəklilər
Fəsilə:Murdarçakimilər
Cins:Murdarça
Növ: Qızılağacabənzər mürdəşər
Elmi adı
Frangula alnus Mill.
Sinonimlər
Rhamnus frangula L.
Wikispecies-logo.svg
Vikinövlərdə
sistematika
Commons-logo.svg
Şəkil
axtarışı
ÜTMX  504744
MBMM  106677
IPNI  ???

Qızılağacabənzər mürdəşər (lat. Frangula alnus) və ya Kövrək murdarça[1] - murdarça cinsinə aid bitki növü.[2]

Təbii yayılması[redaktə | əsas redaktə]

Avropanın meşə və meşə-çöl zonasında, Qərbi Avropanın mərkəzi rayonlarında, Kiçik Asiyanın şimalında, Krımda, İranda və Qafqazda, Orta Asiyanın şimal rayonlarında rast gəlinir.

Botaniki təsviri[redaktə | əsas redaktə]

Hündürlüyü 7 m-ə çatan kol və ya kiçik ağacdır. Gövdəsi və budaqları tünd qonurdur. Gövdəsi hamar, tikansızdır. Tünd qabığı mərciməkli, mantar qatının altında qırmızı qat vardır. Yarpaqları ellipsvari formalı, uzunluğu 4-10 sm, kənarları bütöv, 6-8 cüt paralel yan damarcıqlı, qısa saplaqlarda (1,5 sm-dək) yerləşir. Yarpaqların yerləşməsi - növbəli və ya əyri-üzbəüzdür. Çiçəkləri ikicinsli, beş hissəli, kasacığı zəngvari olmaqla yarpaqların qoltuqlarında yerləşir, uzunluğu 2-3,5 mm-dir. Çiçək tacı yaşılımtıl-ağdır. Meyvəsi - şarşəkilli, diametri 8-10 mm, iki-üç yaşılımtıl-sarı, yumru-üçkünc çəyirdəkli, ximircəkli, ikili “dimdikli” çəyirdəkdir. Yetişmiş halda meyvələri göy-qaradır.


Ekologiyası[redaktə | əsas redaktə]

İstisevəndir, soyuğa və rütubətə davamlıdır.

Azərbaycanda yayılması[redaktə | əsas redaktə]

Respublikamızın bəzi bölgələrində rast gəlinir.

İstifadəsi[redaktə | əsas redaktə]

Meyvələri zəhərlidir, xalq arasında “canavar giləmeyvəsi” adlandırılır, ancaq quşlar tərəfindən yeyilir. Qabıq, tumurcuq, yarpaq və meyvələrində qlikozidlər, qatranlar, aşılayıcı maddələr, efir yağları vardır. Qabığı və meyvələri işlətmə və qusma xüsusiyyətlərinə malikdir və xalq təbabətində istifadə edilir. Oduncağından kömür alınır. Qabığında boyayıcı maddələr vardır. Dekorativ kol kimi yaşıllaşdırmada istifadə edilir.

Məlumat mənbəsi[redaktə | əsas redaktə]

  1. Tofiq Məmmədov (botanik) "Azərbaycan Dendroflorası IV cild": Bakı: "Elm"-2018. http://dendrologiya.az/?page_id=112
  2. Azərbaycanın SSR-nin "Qırmızı Kitabı".Bakı: İşıq, 1989,544 s.
  3. Azərbaycanın ağac və kolları. Bakı: Azərb.SSR EA-nın nəşriyyatı, 1964, 220 s.
  4. Əsgərov A.M. Azərbaycanın ali bitkiləri.Azərbaycanın florasının konspekti II cild. Bakı: Elm, 2006,283 s.
  5. Talıbov T.H.,İbrahimov Ə.Ş.Naxçıvan Muxtar Respublikası florasının taksonomik spektri. Naxçıvan:Əcəmi,2008,350s.
  6. Гроссгейм А.А. Флора Кавказа. Баку: Аз. ФАН, 1939, т.1.401с.
  7. Гроссгейм А.А. Флора Кавказа. Баку: Аз. ФАН, 1962 т.6.378с.
  8. Дерувья и кустарники СССР.М.Л.: АН СССР, 1960 Т.5.543с.
  9. "Abşeronun ağac və kolları".Bakı: "Elm və təhsil", 2010.
  10. "Azərbaycan Dendroflorası IV cild": Bakı: "Elm"-2018.
    1. Nurəddin Əliyev. Azərbaycanın dərman bitkiləri və fitoterapiya. Bakı, Elm, 1998.
    2. Elşad Qurbanov. Ali bitkilərin sistematikası, Bakı, 2009.