Qızılağacabənzər mürdəşər

Vikipediya, azad ensiklopediya
Jump to navigation Jump to search
<td_align="right"_width="40%">Cins:<td_align="left">Murdarça&action=edit&preload=Şablon:RedTaxLink/preload&editintro=Şablon:RedTaxLink/intro&preloadparams%5B%5D=<td%20align="right"%20width="40%">Cins:<td%20align="left">Murdarça}}, taksonun sistematikasını təsvir etməlidir [[]].
:
† 
(Murdarça]])[1]
???:
Qızılağacabənzər mürdəşər
Qızılağacabənzər mürdəşər
Frangula OM11.JPG
Elmi təsnifat
XƏTA: taksonomik şablon yoxdur{{
Cins:Murdarça
Cins:Murdarça
Cins:Murdarça
Cins:Murdarça
Cins:Murdarça
Beynəlxalq elmi adı

Qızılağacabənzər mürdəşər (lat. Frangula alnus) və ya Kövrək murdarça[2] - murdarça cinsinə aid bitki növü.[3]

Təbii yayılması[redaktə | mənbəni redaktə et]

Avropanın meşə və meşə-çöl zonasında, Qərbi Avropanın mərkəzi rayonlarında, Kiçik Asiyanın şimalında, Krımda, İranda və Qafqazda, Orta Asiyanın şimal rayonlarında rast gəlinir.

Botaniki təsviri[redaktə | mənbəni redaktə et]

Hündürlüyü 7 m-ə çatan kol və ya kiçik ağacdır. Gövdəsi və budaqları tünd qonurdur. Gövdəsi hamar, tikansızdır. Tünd qabığı mərciməkli, mantar qatının altında qırmızı qat vardır. Yarpaqları ellipsvari formalı, uzunluğu 4-10 sm, kənarları bütöv, 6-8 cüt paralel yan damarcıqlı, qısa saplaqlarda (1,5 sm-dək) yerləşir. Yarpaqların yerləşməsi - növbəli və ya əyri-üzbəüzdür. Çiçəkləri ikicinsli, beş hissəli, kasacığı zəngvari olmaqla yarpaqların qoltuqlarında yerləşir, uzunluğu 2-3,5 mm-dir. Çiçək tacı yaşılımtıl-ağdır. Meyvəsi - şarşəkilli, diametri 8-10 mm, iki-üç yaşılımtıl-sarı, yumru-üçkünc çəyirdəkli, ximircəkli, ikili “dimdikli” çəyirdəkdir. Yetişmiş halda meyvələri göy-qaradır.


Ekologiyası[redaktə | mənbəni redaktə et]

İstisevəndir, soyuğa və rütubətə davamlıdır.

Azərbaycanda yayılması[redaktə | mənbəni redaktə et]

Respublikamızın bəzi bölgələrində rast gəlinir.

İstifadəsi[redaktə | mənbəni redaktə et]

Meyvələri zəhərlidir, xalq arasında “canavar giləmeyvəsi” adlandırılır, ancaq quşlar tərəfindən yeyilir. Qabıq, tumurcuq, yarpaq və meyvələrində qlikozidlər, qatranlar, aşılayıcı maddələr, efir yağları vardır. Qabığı və meyvələri işlətmə və qusma xüsusiyyətlərinə malikdir və xalq təbabətində istifadə edilir. Oduncağından kömür alınır. Qabığında boyayıcı maddələr vardır. Dekorativ kol kimi yaşıllaşdırmada istifadə edilir.

Məlumat mənbəsi[redaktə | mənbəni redaktə et]

  1. Tofiq Məmmədov (botanik) "Azərbaycan Dendroflorası IV cild": Bakı: "Elm"-2018. http://dendrologiya.az/?page_id=112 Arxivləşdirilib 2019-11-17 at the Wayback Machine
  2. Azərbaycanın SSR-nin "Qırmızı Kitabı".Bakı: İşıq, 1989,544 s.
  3. Azərbaycanın ağac və kolları. Bakı: Azərb.SSR EA-nın nəşriyyatı, 1964, 220 s.
  4. Əsgərov A.M. Azərbaycanın ali bitkiləri.Azərbaycanın florasının konspekti II cild. Bakı: Elm, 2006,283 s.
  5. Talıbov T.H.,İbrahimov Ə.Ş.Naxçıvan Muxtar Respublikası florasının taksonomik spektri. Naxçıvan:Əcəmi,2008,350s.
  6. Гроссгейм А.А. Флора Кавказа. Баку: Аз. ФАН, 1939, т.1.401с.
  7. Гроссгейм А.А. Флора Кавказа. Баку: Аз. ФАН, 1962 т.6.378с.
  8. Дерувья и кустарники СССР.М.Л.: АН СССР, 1960 Т.5.543с.
  9. "Abşeronun ağac və kolları".Bakı: "Elm və təhsil", 2010.
  10. "Azərbaycan Dendroflorası IV cild": Bakı: "Elm"-2018.
  1. Cins:Murdarça
  2. Nurəddin Əliyev. Azərbaycanın dərman bitkiləri və fitoterapiya. Bakı, Elm, 1998.
  3. Elşad Qurbanov. Ali bitkilərin sistematikası, Bakı, 2009.