Qəşəng qayışləçək

Vikipediya, azad ensiklopediya
Jump to navigation Jump to search
?Qəşəng qayışləçək
Himantoglossum formosum
Elmi təsnifat
Aləmi:Bitkilər
Şöbə:Örtülütoxumlular
Sinif:Birləpəlilər
Sıra:Quşqonmazçiçəklilər
Fəsilə:Səhləbkimilər
Cins:Qayışləçək
Növ: Qəşəng qayışləçək
Elmi adı
Himantoglossum formosum (Stev.) C. Koch
Wikispecies-logo.svg
Vikinövlərdə
sistematika
Commons-logo.svg
Şəkil
axtarışı
IPNI  ???
TPL 

Qəşəng qayışləçək (lat. Himantoglossum formosum) – səhləbkimilər fəsiləsinin qayışləçək cinsinə aid bitki növü.

IUCN Qırmızı Siyahısına görə növün kateqoriyası və statusu “Nəsli kəsilməyə həssas olanlar” kateqoriyasına aiddir –EN A2acd + 3bc; C1. Bitki aləmində nadir, relikt Qafqaz üçün endemik növdür. Cinsi formalaşmasında mərkəzi rol oynayan növdür.[1][2]

Qısa morfoloji təsviri[redaktə | əsas redaktə]

Çoxillik ot bitkisidir. Gövdəsi 30-70 sm hündürlükdədir. Aşağı hissədən uzunsov-neştərşəkilli, küt-itiləşmiş yarpaqlıdır. Çiçəkqrupu salxıma bənzərdir, seyrək, çoxçiçəklidir, 30 sm uzunluqğunadır. Çiçəkləri fır-fır, yana əyilmiş, 12-25 ədəddir. Dodaqcıq uzunluğundadır, tərs-pazşəkillidir, fır-fır rənglidir. Yan dodaqcığın pərləri qısadır, uzunsov, küt, ortada yerləşən dilcikşəkilli, yuxarı tərəfdən enliləşmiş, 10- uzunluğundadır. Mahmızı əyilmiş, silindrik, 2 dəfə yumurtalıqdan qısadır Çoxillik ot bitkisidir. Gövdəsi 30-70 sm hündürlükdədir. Aşağı hissədən uzunsov-neştərşəkilli, küt-itiləşmiş yarpaqlıdır. Çiçəkqrupu salxıma bənzərdir, seyrək, çoxçiçəklidir, 30 sm uzunluqğunadır. Çiçəkləri fır-fır, yana əyilmiş, 12-25 ədəddir. Dodaqcıq uzunluğundadır, tərs-pazşəkillidir, fır-fır rənglidir. Yan dodaqcığın pərləri qısadır, uzunsov, küt, ortada yerləşən dilcikşəkilli, yuxarı tərəfdən enliləşmiş, 10- uzunluğundadır. Mahmızı əyilmiş, silindrik, 2 dəfə yumurtalıqdan qısadır.

Bioloji, ekoloji və fitosenoloji xüsusiyyətləri[redaktə | əsas redaktə]

Çiçəkləmə may-iyun aylarına təsadüf edir. Aşağı dağ qurşağından başlayaraq yuxarı dağ qurşağına kimi, meşə və meşə kənarlarında,  kolluqlar arasında, bozqır yaylalarda rast gəlinir.

Yayılması[redaktə | əsas redaktə]

Böyük Qafqazın  Quba hissəsi (Qusar rayonu), Lənkəranın dağlıq ərazilərində rast gəlinir 

Ehtiyatının dəyişilmə səbəbləri[redaktə | əsas redaktə]

Kök yumrularının səhləb almaq üçün istifadə edilir.

Sayı və tendensiyası[redaktə | əsas redaktə]

 Populyasiyası çox nadirdir. İtmə təhlükəsi altındadır.

Becərilməsi[redaktə | əsas redaktə]

Azərbaycanın Botanika İnstitutunun Botanika bağında (Bakı) becərilir.

Məhdudlaşdırıcı amillər[redaktə | əsas redaktə]

 Yaşayış ərazisinin deqradasiyası, otarılma, tapdalanma müşahidə olunur.

Mühafizə tədbirləri[redaktə | əsas redaktə]

Bəzək bitkisi kimi becərilməli və təbii populyasiyası mühafizə olunmalıdır.

Yayılması[redaktə | əsas redaktə]

BQ Quba sahəsi, Xəzər sahili ovalığının rayonlarında aşağı dağ qurşağından yuxarı dağ qurşağına kimi yayılmışdır. Meşə və meşə kənarlarında, kolluqlar arasında, bozqır yaylalarda rast gəlinir.

Azərbaycan Respublikasının Qırmızı Kitabına daxil edilmiş nadir növdür.[3]

Mənbə[redaktə | əsas redaktə]

  • Azərbaycan SSR-in Qırmızı kitabı, 1989.
  1. Azərbaycan Respublikasının Qırmızı Kitabı. Nadir və nəsli kəsilməkdə olan bitki və göbələk növləri, II nəşr, Bakı-2013
  2. http://redbook.az/?options=project&id=Q%C9%99%C5%9F%C9%99ng%20qay%C4%B1%C5%9Fl%C9%99%C3%A7%C9%99k
  3. Validə M. Əlizadə, Naibə P. Mehdiyeva,Vüqar N. Kərimov, Aidə Q. İbrahimova BÖYÜK QAFQAZIN BİTKİLƏRİ (Azərbaycan) Bakı 2019

Xarici keçidlər[redaktə | əsas redaktə]