Qabaqcıl şifrləmə standartı
Qabaqcıl şifrləmə standartı və ya AES (ing. Advanced Encryption Standard) — elektron məlumatların qorunması üçün istifadə olunan simmetrik şifrələmə standartıdır.[1][2] AES blok şifri olub, məlumatı sabit ölçülü bloklar şəklində emal edir.[3]
AES alqoritmi Rijndael şifrinin əsasında qurulmuşdur və ABŞ-ın Milli Standartlar və Texnologiya İnstitutu (NIST) tərəfindən 2001-ci ildə standart kimi qəbul edilmişdir.[1] NIST-in apardığı açıq seçim prosesində Rijndael alqoritmi 2000-ci ildə qalib elan edilmiş, daha sonra AES adı ilə standartlaşdırılmışdır.[2][1]
Tarixi
[redaktə | vikimətni redaktə et]1990-cı illərin sonlarında əvvəlki DES standartının təhlükəsizlik baxımından kifayət etmədiyi aydın olduqdan sonra NIST yeni blok şifri standartının seçilməsi üçün beynəlxalq müsabiqə elan etmişdir.[2] Bu müsabiqənin nəticəsində Joan Daemen və Vincent Rijmen tərəfindən hazırlanmış Rijndael alqoritmi seçilmişdir.[2] AES standartı 2001-ci ildə FIPS 197 sənədində dərc edilmişdir.[1]
Quruluşu
[redaktə | vikimətni redaktə et]AES sabit olaraq 128 bitlik blok ölçüsündən istifadə edir.[1][3] Standartda üç açar uzunluğu müəyyən edilmişdir:
- 128 bit
- 192 bit
- 256 bit.[1]
Açarın uzunluğundan asılı olaraq AES alqoritmi müvafiq olaraq 10, 12 və ya 14 raund icra edir.[1][3]
AES-də əsas mərhələlər bunlardır:
- SubBytes
- ShiftRows
- MixColumns
- AddRoundKey.[1]
Bu mərhələlər məlumatın qarışdırılması və açarla birləşdirilməsi yolu ilə şifrləməni həyata keçirir.[3]
Xüsusiyyətləri
[redaktə | vikimətni redaktə et]AES yüksək sürətə, proqram və aparat mühitlərində səmərəli həyata keçirilməyə və müasir tətbiqlər üçün kifayət qədər yüksək təhlükəsizlik səviyyəsinə malikdir.[2][3] Buna görə o, bu gün ən geniş istifadə olunan simmetrik şifrləmə alqoritmlərindən biridir.[3]
Tətbiqi
[redaktə | vikimətni redaktə et]AES müxtəlif informasiya təhlükəsizliyi sistemlərində, o cümlədən faylların, şəbəkə rabitəsinin, disk yaddaşının və simsiz rabitənin qorunmasında istifadə olunur.[1][3] O, həm dövlət, həm də kommersiya sistemlərində geniş yayılmışdır.[3]
Həmçinin bax
[redaktə | vikimətni redaktə et]İstinadlar
[redaktə | vikimətni redaktə et]- 1 2 3 4 5 6 7 8 9 Advanced Encryption Standard (AES). Federal Information Processing Standards Publication 197. National Institute of Standards and Technology. 2001.
- 1 2 3 4 5 Daemen, Joan; Rijmen, Vincent. The Design of Rijndael: The Advanced Encryption Standard (AES). Springer. 2020. doi:10.1007/978-3-662-60769-5.
- 1 2 3 4 5 6 7 8 Paar, Christof; Pelzl, Jan; Güneysu, Tim. The Advanced Encryption Standard (AES) // Understanding Cryptography. Springer. 2024.