Qaqauz folkloru

Vikipediya, açıq ensiklopediya
Jump to navigation Jump to search

Qaqauzların mani adlandırdıqları şer dördlükləri heyrətamiz dərəcədə Azərbaycan bayatılarıyla yaxın, bəzən əkizdirlər.

Qaqauz folklorunda bir çox türk xalqlan üçün ənənəvi sujetlər - “Koroğlu”, “Aşıq Qərib”, “Əsli-Kərəm”, “Arza-Qəmbər” dastanlanyla, Nəsrəddin lətifələriylə bağh motivlər haqqmda əwəllərdə, “Koroğlu” şerləri təqdim olunan səhifələrdə damşmışdıq. Ancaq qaqauzlarm indiki coğrafi məskənlə- riylə və son əsrlərdəki tarixi taleləriylə bağh, başqa türk xalqlarında olmayan folklor nümunələri də var. Bunlardan “Sevastopol türküsü”nü, 1877-1878-ci illərin Osmanlı-Rus müharibəsinə aiddastam, 1828-ci il Vama mühasirəsinə həsr olunmuş ttastanı və Türkiyədə də populyar olan “Yəmən türküləri”ni göstərmək olar. Qaqauz dilinin özəlliklərinə gəldikdə, birneçə nöqtəni vurğulamaq istəyi- rik. Qaqauz türkcəsində bəzən “H” səsi düşür, məsələn: “hava” əvəzinə “ava”, “haçan” əvəzinə “açan”, “bər” əvəzinə “ər”, “həm” əvəzinə “əm”, “hesablanmtş” əvəzinə “esablanmış” - deyirlər. Əksinə, bəzən ilk səs kimi “H” əlavə olunur: anbar-hanbar, aylaq-haylaq və s. Bəzən sözün başında “R” əvəzinə “L” işlənir: Rüzgar-lüzgar. “Ğ” səsini, ümumiyyətlə, işlətmirlər: Dağlara yerinə daalara, oynamağa yerinə oynamaa, aramağa yerinə aramaa və s. deyirlər. Bəzən sözün başmda və ortasmda “Y” səsi düşür. Məsələn: yed- di-eddi, yemək-emək, yer-er, yemiş-emiş. Bəzən isə sözün başma “Y” səsi əlavə olunur: ölüncə- yölüncə, inanmıram-ymanmıram, imdat-yimdat, insan- ymsan, ödəmək-yödəmək və s. Azəri türkcəsində danışıq dilində olduğu ki- mi, qaqauzlarda da “lar”, “lər” şəkilçilərinin yerinə “nar”, “nər” işlənir. Mə- sələn: insannardan (insanlardan), onnar (onlar), keçənnər (keçənlər), fincan- nar (fincanlar), altunnar (altunlar) və s. Yaxud annmı (alnmı), dinnənir (din- lənir), annatmış (anlatmış). Türkiyə türkcəsindən fərqli olaraq qaqauzlar da azərilər kimi “qədər” əvəzinə bəzən “dən” işlədirlər. Məsələn: “göy üzünə qədər’ deyil, “göy üzünədən”, “bazara qədər” deyil, “bazaradan” “qışa qə- dər deyil, ‘qışadan” və s. Belə bir dil fərqi də var: Azərilər və Türkiyə türk- ləri, məsələn, “sorsaydı” deyirlərsə, qaqauzlar “sorarsaydı” deyirlər, “gəlir- sə” əvəzinə “gəlirsəydi”, “göıürsə” əvəzinə “görürsəydi” deyirlər.[1]

Bəzən azəri və Türkiyə dialektlərində, şivələrində belə hifz olunmuş bu qaqauz özəllikləri nəzərə ahnmazsa, qaqauz folklorunu heç bir çətinlik çək- mədən orijinalda oxuyub anlaya bilərik.

İstinadlar[redaktə | əsas redaktə]

  1. Anar (1999). Min beş yüz ilin oğuz şeri. Antologiya, I kitab. (az). Bakı: "Azərbaycan". 2017-07-08 tarixində arxivləşdirilib. 2017-07-08 tarixində istifadə olunub.

Ədəbiyyat[redaktə | əsas redaktə]