Quşəppəyi

Vikipediya, azad ensiklopediya
Jump to navigation Jump to search
?Quşəppəyi
Capsella
Capsella bursa-pastoris.JPG
Adi quşəppəyi (Capsella bursa-pastoris)
Elmi təsnifat
Aləmi:Bitkilər
Şöbə:Örtülütoxumlular
Sinif:İkiləpəlilər
Yarımsinif:Dillenid
Sıra:Kəvərçiçəklilər
Fəsilə:Kələmçiçəyikimilər
Cins: Quşəppəyi
Elmi adı
Capsella Medik.
Wikispecies-logo.svg
Vikinövlərdə
sistematika
Commons-logo.svg
Şəkil
axtarışı
ITIS  
NCBI  
EOL  
GRIN  
IPNI 

Quşəppəyi (lat. Capsella[1], krımtat. çoban çantası [2], türk. çobançantası, qaq. çoban çantası [3], qaz. жұмыршақ [4]) — kələmçiçəyikimilər fəsiləsinə aid bitki cinsi [5].

Botanik özəllikləri[redaktə | mənbəni redaktə et]

Xaççiçəklilər fəsiləsindən olan ikillik ot bitkisi dünyanın mülayim qurşaqlarında yayılmışdır. Azərbaycanda bitkinin yalnız bir növü olan adi quşəppəyi (Capsella bursa pastoris) vardır. Bitkinin gövdəsindəki yerüstü yarpaqları oturaq, yuxarı gövdəsindəki yarpaqları isə saplaqlı olaraq rozet formalıdır. Quşəppəyinin xırda ağrəngli çiçəkləri salxımvaridir. Meyvələri buynuzcuqlu olub, üçbucaq şəkillidir. Quşəppəyi faydalı dərman bitkisidir. Tərəvəz bitkiləri becərilərkən bəzən mədəni bitkilərin toxumu ilə qarışıq bitmiş quşəppəyi bitkisini, alaq otu bilərək məhv edirlər.

Kimyəvi tərkibi[redaktə | mənbəni redaktə et]

Bitkinin tərkibində efir yağı, aşı maddəsi, askorbin turşusu, alma və limon turşuları da vardır. Bundan başqa bitkinin tərkibində xolin, asetilxolin, tiramin və s. qiymətli maddələr də vardır. Quşəppəyi toxumlarının tərkibində 20%-dək bitki yağı olur. Buna görə də həmin bitki heyvanlar və insanlar tərəfindən həvəslə yeyilir.

İstifadəsi[redaktə | mənbəni redaktə et]

Xalq təbabətində quşəppəyi bitkisinin (toxumla birlikdə) cövhərindən hazırlanmış məlhəmlə hamilə qadınlarda uşaqlıq yolu qanaxmasına qarşı (tampon qoymaqla) istifadə edirlər. Bitkinin cavan zoğlarından təzə və qurudulmuş halda milli xörəklərdə istifadə olunur.[6][7]

Təsnifatı[redaktə | mənbəni redaktə et]

Azərbaycanın dərman bitkiləri[redaktə | mənbəni redaktə et]

Digər növləri[redaktə | mənbəni redaktə et]

İstinadlar[redaktə | mənbəni redaktə et]

  1. Nurəddin Əliyev. Azərbaycanın dərman bitkiləri və fitoterapiya. Bakı, Elm, 1998.
  2. "Русско-крымскотатарский разговорник". 2013-01-22 tarixində orijinalından arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2013-05-05.
  3. Русско-гагаузский онлайн словарь
  4. Русско-казахский онлайн-словарь
  5. Elşad Qurbanov. Ali bitkilərin sistematikası, Bakı, 2009.
  6. "Feyruz Bağırov. Naxçıvan təbii sərvətləri. Naxçıvan, 2008" (PDF). 2012-07-25 tarixində orijinalından (PDF) arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2013-05-05.
  7. ""Herba Flora" müalicəvi bitkilər və fitoçaylar - Quşəppəyi". 2016-03-04 tarixində orijinalından arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2013-05-05.