Qumluq ödotu

Vikipediya, azad ensiklopediya
Jump to navigation Jump to search
?Qumluq ödotu
Helichrysum arenarium
Smilje1.jpg
Elmi təsnifat
Aləmi:Bitkilər
Şöbə:Örtülütoxumlular
Sinif:İkiləpəlilər
Yarımsinif:Asterid
Sıra:Astraçiçəklilər
Fəsilə:Mürəkkəbçiçəklilər
Cins:Ödotu
Növ: Qumluq ödotu
Elmi adı
Helichrysum arenarium (L.) Moench, 1794
Wikispecies-logo.svg
Vikinövlərdə
sistematika
Commons-logo.svg
Şəkil
axtarışı
NCBI  
EOL  
GRIN  
IPNI 
TPL 


Qumluq ödotu (lat. Helichrysum arenarium)[1] - ödotu cinsinə aid bitki növü.[2]

Helichrysum arenarium  (L.) Moench.- Qumluq solmazçiçəyi (Qumluq solmazçiçək, solmazçiçək, sarı pişikayağı, pişikayağı, qabaq, quruçiçək, şaxta-ot, timin, qızıl çalarlı, qızılı günəş)

Botaniki xarakteristikası:[redaktə | mənbəni redaktə et]

Çoxillik ot bitkisidir. Kökümsovundan çoxlu miqdarda vegetativ gövdə və çiçəklər çıxır. Yarpaqları növbəli, gövdəsi isə keçəyəbənzər-tükcüklüdür. Aşağı yarpaqları uzunsov saplaqlı, orta və yuxarı yarpaqları isə oturaqdır. Çoxsaylı səbətciyi qalxanşəkilli çiçək qrupunda formalaşmışdır. Səbətciyin diametri 7-9 mm olur. Yarpaqları limonu-sarı rəngli, quru və kənarları bölünmüüş olur. Bütün çiçəkləri boruşəkilli, 5 dişcikli, yumşaq tükcükdən ibarət çəhrayı kəkillidir. Çiçək yatağı kiçik oyuqludur.

Aromatik zəif iyli olub, tünd-acı dadlıdır.

Quru qumsal, hətta daşlı torpaqlarda, bəzən qaratorpaq və gilli yerlərdə yayılır.

Bitkinin yan çiçəklərini təzə çiçəkləyən dövrdə toplayırlar. Çiçəklərini iti bıçaqla 1 sm ölçüdə kəsmək lazımdır. Çiçəkləri toplanılan sahədən təkrar toplanılma 7 gündən bir aparıla bilər. Gövdə və köklərin tamamilə və ya qismən qoparılması qadağandır. Eyni sahədən xammalın təkrar toplanılması 1-2 ildən sonra aparılmalıdır. Xammal çardax və naveslərdə, yaxşı ventiliyasiyalı yerlərdə kağız və parça üzərində 2-3 sm sərilərək və ya 40C0 temperaturda quruducu şkafda qurudulmalıdır. Metal şifrdən ibarət olan yerdə qurudulması yolverilməzdir.

Qaranlıq havalı yerlərdə, anbarlarda kisədə, apteklərdə isə yeşik və dəmirdən ibarət bağlı yerlərdə saxlanılmalıdır. Saxlanılma müddəti 4 ildir. [3]

Tərkibi və təsiri:[redaktə | mənbəni redaktə et]

Çiçəklərinin tərkibində kifayət qədər flavonoidlər (kempferol), aşı maddələri, efir yağları, filoxinon, qatran, üzvü turşular, karotinoidlər, polisaxaridlər və digər maddələr vardır.

 Ödqovucu və yerli iltihabsorucu dərmandır. Çiçəklərinin cövhəri öd, mədə və mədəaltı vəzi sekresiyasını artırır, öd yolunu tonuslandıraraq ödemini aradan qaldırır, saya əzələlərə spazmalotik təsir edərək öd ifrazını yaxşılaşdırır, ödün özlülüyünü və xolatoxolesterin koeffisentini yüksəldir. Tərkibindəki flavon və fenol turşularını aktivləşdirir, bilrubini normallaşdırır. Mədədə qidanın həzm olunma qabiliyyətini yüksəldir, eyni zamanda evakuator təsir edərək qidanın bağırsağa keçməsini asanlaşdırır, mədəaltı vəzin saya əzələlərinə antispastik təsir edərək, bağırsaq divarındakı vena sistemini genişləndirir, hipoxolesterin təsir edir, sərbəst xlorid turşusunu aktivləşdirir, parazit əleyhinə təsir göstərir.

 Təbabət praktikasında müxtəlif məqsədlər üçün istifadə edilir. Qumsal solmazçiçəyi bitkisinin çiçəyinin dəmləmə və quru ekstraktından ödqovocu dərman kimi öddaşı, xroniki xolesistit, hepatit və öd yollarının diskenziyasında, eyni zamanda çiçəklərinin qranulasından geniş şəkildə iştifadə edilir. Çiçəyindən həm də flavonoidlərlə zəngin həb şəklində (0,05q) “flamin” adlı preparat hazırlanır. Pereperatları keyfiyyətli ödqovucu olduğundan öd yolları xəstəliklərində - xolesistit, xolangit, öddaşı xəstəliyi və öd yollarının diskenziyasında istifadə edilir. Qaraciyər xəstəliklərində xüsusən müxtəlif etiologiyalı kəskin hepatitlərdə daha çox səmərəlidir. Həzm zəifliklərində, iştahın pis olmasında, mədə-bağırsaq fermentlərinin çatmamazlığında, ateroskleroz, yağ mübadiləsi pozğunluqlarında, piylənmədə, şəkərli diabetdə, hipolipidemik dərman kimi ürəyin işemik xəstəliyində, orqanizmdən xolesterin və ona yaxın birləşmələrin çıxarılmasında yaxından iştirak edir. Ləmbilyoz zamanı kompleks terapiyanın aparılmasında bu bitkidən müvəffəqiyyətlə istifadə edilir. “Arenarin” adlı 1% məlhəmindən gözün kimyəvi və termiki  yanıqlarında istifadə edilir. Bu məlhəm eyni zamanda iltihabsorucu və antibakterial antibiotik kimi qrammüsbət bakteriyalayalara təsir edir və toxumaların regenerasiya qabiliyyətini stimullaşdırır.[4] 

İstinadlar[redaktə | mənbəni redaktə et]

  1. Nurəddin Əliyev. Azərbaycanın dərman bitkiləri və fitoterapiya. Bakı, Elm, 1998.
  2. Elşad Qurbanov. Ali bitkilərin sistematikası, Bakı, 2009.
  3. S.C.İbadullayeva, M.C.Qəhrəmanova Bitkilərin Sirli Dünyası (Ot Bitkiləri) Bakı 2016 s.333
  4. S.C.İbadullayeva, M.C.Qəhrəmanova Bitkilərin Sirli Dünyası (Ot Bitkiləri) Bakı 2016 s.333