Reologiya

Vikipediya, açıq ensiklopediya
Jump to navigation Jump to search

Reologiya yunan (rheos – axım və loqos – söz, nəzəriyyə) sözündən yaranan, maddənin axımı və deformasiya haqqında elmdir. Reologiyanın M.Reynerin nəzəriylə fizika elminə, daha çox mexanika elminə aid etmək olar.

Reologiyanın yaranma tarixi[redaktə | əsas redaktə]

Rəsmi olaraq “reologiya” termini amerikalı Yudjin Binqam tərəfindən 3-cü plastik mövzusuna aid olan simpoziumda (1929-cu il ABŞ) irəli sürülüb, lakin reologiyanın ayrı-ayrı mövqeləri bir qədər əvvəl də məlum idi. İ.Nyutonun qatı mayelərin hərəkətinə müqavimət qanunu, Novye-Stoksun sıxılmayan mayelərin hərəkətinin düsturu, Dj-Maksvell Tomsonun və başqalarının işləri təşkil edir. Bu sahədə rus alimlərinin – D.İ.Mendeleyev, N.P.Petrov, N.Ş.Vedov və sovet alimləri P.A.Rebinder, M.P.Volaroviç, Q.V.Vinoqradovun da əməkləri böyükdür.

Reologiyanın bölmələri[redaktə | əsas redaktə]

Reologiya bir neçə bölmələrə ayrılır:

  • Nəzəri reologiya (fenomenoloji reologiya və yaxud makroreologiya) hidromexanika elmi ilə, elastik, plastin və sürünmə nəzəriyyələri ilə çox sıx bağlıdır. O, cismə deformasiyadan yaranan mexaniki gərginliyin təsiri ilə vaxt dəyişməsi arasında olan asılılığı təyin edir.
  • Təcrübi reologiya (reometriya) cisimlərin müxtəlif reoloji xassələrini xüsusi cihazsınaq maşınları vasitəsilə təyin olunur.
  • Mikroreologiya mikrohəcmlərdə deformasiyanı və axıcılığı tədqiq edir, məsələn dispers sistemlərin fazalarındakı hissələrin ölçüsündəki və yaxud atom və molekul ölçüsündə həcmlərdə.
  • Bioreologiya insanlarda və heyvanlarda müxtəlif bioloji mayelərin (qan, sinoval, plevral və s.) axıcılığını, müxtəlif toxumaların (əzələ, sümük, qan damarları) deformasiyasını tədqiq edir.

Reologiya sürtkülərə və sürtkü yağlarına tətbiq olunaraq, onların xüsusən aşağı temperaturlarda mexaniki xassələrini öyrənir. Yağların və sürtkülərin reologiyasını xarakterizə edən özlülükdür. Reologiyada viskozimetriya üsulundan geniş istifadə olunur.

Mənbə[redaktə | əsas redaktə]

  1. Асторита Дж., Маруччи Дж. Основы гидромеханики неньютоновских жидкостей. – М.Мир. 1978 – 312 с.
  2. Шульман З.П. Беседы о реофизике – Минск, Наука и техника 1976-96 с.
  3. Виноградов Г.В., Малкин А.Я. Реология полимеров – М.Химия 1977-440с.
  4. Севере Э. Текучесть и реология полимеров. Пер.с англ. – М.Химия, 1966-200с.