Səməni

Vikipediya, açıq ensiklopediya
Keçid et: naviqasiya, axtar
Səməni.jpg

Səməni — hər il mart ayında Novruz Bayramı ərəfəsində Şərq ölkələrində və Azərbaycanda taxıl buğdasından qablarda göyərdilən etnoqrafik element. Almanlar səmənini pasxa bayramına becərdər, adına da "Ostergras" deyər. Həyat və bolluq rəmzi, baharın ilk müjdəçilərindən hesab olunur. Səməni ilk çərşənbə axşamına yaxın zamanda göyərdilir və Novruz bayramından sonra da evlərdə, iş yerlərində və ictimai yerlərdə görünən yerdə qoyulur.

Tərif və məna[redaktə | əsas redaktə]

Səməni əsasən toxumluq buğdadan qoyulmalıdır. Sini qablarda göyərdilən səməni həm də yazda səpiləcək toxumun keyfiyyətini yoxlamağa imkan verir. Əgər səməni yaxşı cücərib boy atsa, bu həmin toxumdan bol məhsul alınacağından xəbər verir. Bəzən suda isladılmış başqa toxumlardan da səməni qoyurlar. Bayram süfrəsi nemətləri arasında səməni mütləq olmalıdır. Səməni yalnız evdə hazırlanmalıdır. Son dövrlərdə satış üçün də səməni hazırlanır və hər bir evdə səməni olmasına yaxşı imkan yaradır.[1]

Hazırlanması[redaktə | əsas redaktə]

Azərbaycan Respublikasının Xəritəsi formasında Qubada hazırlanmış səməni (2013).

Buğdanı təmizləyib suya qoyub 2-3 gün saxlayırıq.
Buğda şişəcək.
Buğdanı sudan çıxarıb dəsmalın üstünə səririk suyu çəkilir.
Suyu çəkildikdən sonra buğdanı qaba tökürük.
Tənzifi suya salıb isladıb buğdanın üstünə səririk.
Tənzif yaş qalmalıdır. Buğda cücərməyə başlayanda tənzifi götürürük.
Səməninin suyunu elə vermək lazımdır ki, altında su yığılıb qalmasın. Quruluğuna baxıb 2 gündə bir su vermək olar.

Mənbə: Səməni hazırlanma qaydası

Etimologiya[redaktə | əsas redaktə]

(Sem/Som) kökündən törəmişdir. Doluluk, saflıq bildirir. Sümen/Suma sözcüyü qədim altayca və monqolcada "şaman" mənası daşıyır. Halha ləhcəsində sum, buryatçada hum, dagur dilində sum sözləri işlədilir. Mongur dilində isə söz semen şəklindədir. Monqolcada sem gizlilik, sirr mənaları daşıyır. Som/Soma sözü türk dilində özündə qürur, şərəf və iz, işarə kimi mənalar da ehtiva edir. Bu məna tunquzcada sama sözü ilə qarşılanır. Monqolca sem, tunquzca sümen kökü "gizlətmək" mənasını da verir.

İstinadlar[redaktə | əsas redaktə]

  1. Səməni, saxla məni!

Mənbə[redaktə | əsas redaktə]

Həmçinin bax[redaktə | əsas redaktə]

Xarici keçidlər[redaktə | əsas redaktə]