Sayma gölü

Vikipediya, açıq ensiklopediya
Keçid et: naviqasiya, axtar

Sayma gölü
fin Saimaa
Saimaan aalto.jpg
Ölkə Flag of Finland.svg Finlandiya
Dəniz səviyyəsi 76 m
Sahəsi 4.380 km2
Həcmi 8.400 km3
Sahil uzunluğu 14.850 m
Dərin yeri 84 m
Orta dərinliyi 17 m
Su tutumu 61.054 km2
Axan çay Vuoks
Sayma gölü (Finlandiya)
Blue pog.svg
Commons-logo.svg Sayma gölü Commonsda

Sayma gölü (fin Saimaa, isv. Saimen) — Finlandiyanın ən böyük gölü. Avropanın isə şirinsulu gölləri arasında dördündü göldür. Ölkənin cənub-şərqində yerləşir. Göl bir-biri ilə əlaqədə olan 8 iri və çoxlu sayla sayda su tutarının birləşməsi nəticəsində əmələ gəlmişdir. Gölün sahəsi 4400 km² təşkil edir. Sahil xətdinin uzunluğu 15 min km-dir. Göl daxilində 13710 ada vardır. Bu adaların ümumi sahəsi 1850 km²-dir. Göldən başlanğıcını götürən yeganə çay Vuoksadır. Çay Ladoqa gölünə tölülür.

Fiziki-coğrafi xüsusiyyətləri[redaktə | əsas redaktə]

GreaterSaimaa.gif

Tarixi[redaktə | əsas redaktə]

Avropanın iri gölləri
Göllər Sahəsi
səth
suları, км²
Həcmi,
km³
Ölkə
Ladoqa gölü 17700 908 Flag of Russia.svg
Oneqa gölü 9720 285 Flag of Russia.svg
Venern 5550 180 Flag of Sweden.svg
Sayma 4380 36 Flag of Finland.svg
Çud-Pskov gölü 3550 25,2 Flag of Russia.svg
Flag of Estonia.svg
Vettern 1900 72 Flag of Sweden.svg
Beloye gölü 1290 5,2 Flag of Russia.svg
Vıqozero 1140 7,1 Flag of Russia.svg
Melaren 1140 10,0 Flag of Sweden.svg
Pyayannıy 1065 18,1 Flag of Finland.svg
İlmen göle 1200 12,0 Flag of Russia.svg
İnari gölü 1000 28,0 Flag of Finland.svg

Gölün yatağı tektonik məşhəlli olmasına baxmayaraq buzlaqların təsirinə məruz qalmışdır. 10000 il öncə göl Baltik dənizinə daxil olan İoldiev dənizinin körfəzlərindən biri olmuşdur. Gölün Balrik hövzəsindən tam aralanması 8 000 ilə təsadüf edir. Müasir dönəmdə Vuoksa çayının Ladoqa gölü ilə əlaqələnməsə 5000 ilə öncəyə təsadüf edir.

Sayma sisteminə daxil olan göllər[1][redaktə | əsas redaktə]

1) Sayma (fin Saimaa), 137 703 ha
2) Pihlayavesi (fin Pihlajavesi), 71 258,5 ha
3) Orivesi (fin Orivesi), 60 130,2 ha
4) Haukivesi (fin Haukivesi), 56 042,9 ha
4) Puruvesi (fin Puruvesi), 41 635,4 ha
5) Pyhyaselkyo (fin Pyhäselkä ), 36 110,4 ha
6) Enonvesi (fin Enonvesi), 19 667,6 ha
7) Pyyvesi (fin Pyyvesi), 2 975,11 ha
8) Ukonvesi (fin Ukonvesi), 2 423,26 ha

Su yollarının istifadəsi[redaktə | əsas redaktə]

17911792-ci illər Finlandiyada olan rus qoşunlarının komandanı Aleksadr Vasileviç Suvorov gölün sahilində post təşkil edir. İsveçlər daxili keçidləri tutmaq məqsədi ilə göldə bateriyalar yerləşdirirlər. Hazırda belə bu keçidlər turistik maşrutlar üçün istifadə edilir. 1856-ci ildə gölü Fin körfəzi ilə birləşdirən kanal inşa edilir. Gölün dib relyefini 1857-ci ildə Finlandiyanın Senatı Yohan Bartmana tərtib etməyi həvalə edir. 1940-ci ildə işi davam etdirmək Aaro Hellaakosa həvalə edilir.

Sayma gölü

Ehtiyyatları[redaktə | əsas redaktə]

Göl balıqları ilə zəngindir. Burada hətta 2015-ci ildə elmə məlum olmayan yeni balıq növü aşkarlanmışdır (Romanogobio albipinnatus).

Üstəlik göldə nəsli kəsilmək üzrə olan Sayma nerpası yayılmışdır. Bu canlı Halqaşəkilli suitinın yarımnövüdür. 2012 ilə olan məlumata görə sayları cəmi 310 baş[2] təşkil edir. 2020—2025 illər ərzində saylarının 400 başa çatdırılması planlaşdırılır[3].

Gölün sahilində azbest ehtiyyatları aşkarlanmışdır.

Saimaa Schiff retouched.jpg

Ədəbiyyat[redaktə | əsas redaktə]

  • Esko Kuusisto: Lake District in Finland. In: Matti Seppälä (Hg.): The Physical Geography of Fennoscandia. Oxford University Press 2005.

İstinadlar[redaktə | əsas redaktə]

Xarici keçidlər[redaktə | əsas redaktə]