Sayma gölü

Vikipediya, azad ensiklopediya
Jump to navigation Jump to search
Sayma gölü
fin Saimaa
Saimaan aalto.jpg
61°15′54″ şm. e. 28°19′32″ ş. u.
Ölkə Finlandiya Finlandiya
Mütləq hündürlüyü 76 m
Sahil uzunluğu 14850 km
Sahəsi 4380 km²
Həcmi 8400 km³
Su tutumu 61054 km²
Dərin yeri 84 m
Orta dərinliyi 17 m
Axan çay Vuoks
Sayma gölü xəritədə
Sayma gölü
Sayma gölü
Commons-logo.svg Vikianbarda əlaqəli mediafayllar

Sayma gölü (fin Saimaa, isv. Saimen) — Finlandiyanın ən böyük gölü. Avropanın isə şirinsulu gölləri arasında dördündü göldür. Ölkənin cənub-şərqində yerləşir. Göl bir-biri ilə əlaqədə olan 8 iri və çoxlu sayla sayda su tutarının birləşməsi nəticəsində əmələ gəlmişdir. Gölün sahəsi 4400 km² təşkil edir. Sahil xətdinin uzunluğu 15 min km-dir. Göl daxilində 13710 ada vardır. Bu adaların ümumi sahəsi 1850 km²-dir. Göldən başlanğıcını götürən yeganə çay Vuoksadır. Çay Ladoqa gölünə tölülür.

Fiziki-coğrafi xüsusiyyətləri[redaktə | əsas redaktə]

GreaterSaimaa.gif

Tarixi[redaktə | əsas redaktə]

Avropanın iri gölləri
Göllər Sahəsi
səth
suları, км²
Həcmi,
km³
Ölkə
Ladoqa gölü 17700 908 Rusiya
Oneqa gölü 9720 285 Rusiya
Venern 5550 180 İsveç
Sayma 4380 36 Finlandiya
Çud-Pskov gölü 3550 25,2 Rusiya
Estoniya
Vettern 1900 72 İsveç
Beloye gölü 1290 5,2 Rusiya
Vıqozero 1140 7,1 Rusiya
Melaren 1140 10,0 İsveç
Pyayannıy 1065 18,1 Finlandiya
İlmen göle 1200 12,0 Rusiya
İnari gölü 1000 28,0 Finlandiya

Gölün yatağı tektonik məşhəlli olmasına baxmayaraq buzlaqların təsirinə məruz qalmışdır. 10000 il öncə göl Baltik dənizinə daxil olan İoldiev dənizinin körfəzlərindən biri olmuşdur. Gölün Balrik hövzəsindən tam aralanması 8 000 ilə təsadüf edir. Müasir dönəmdə Vuoksa çayının Ladoqa gölü ilə əlaqələnməsə 5000 ilə öncəyə təsadüf edir.

Sayma sisteminə daxil olan göllər[1][redaktə | əsas redaktə]

1) Sayma (fin Saimaa), 137 703 ha
2) Pihlayavesi (fin Pihlajavesi), 71 258,5 ha
3) Orivesi (fin Orivesi), 60 130,2 ha
4) Haukivesi (fin Haukivesi), 56 042,9 ha
4) Puruvesi (fin Puruvesi), 41 635,4 ha
5) Pyhyaselkyo (fin Pyhäselkä ), 36 110,4 ha
6) Enonvesi (fin Enonvesi), 19 667,6 ha
7) Pyyvesi (fin Pyyvesi), 2 975,11 ha
8) Ukonvesi (fin Ukonvesi), 2 423,26 ha

Su yollarının istifadəsi[redaktə | əsas redaktə]

17911792-ci illər Finlandiyada olan rus qoşunlarının komandanı Aleksadr Vasileviç Suvorov gölün sahilində post təşkil edir. İsveçlər daxili keçidləri tutmaq məqsədi ilə göldə bateriyalar yerləşdirirlər. Hazırda belə bu keçidlər turistik maşrutlar üçün istifadə edilir. 1856-ci ildə gölü Fin körfəzi ilə birləşdirən kanal inşa edilir. Gölün dib relyefini 1857-ci ildə Finlandiyanın Senatı Yohan Bartmana tərtib etməyi həvalə edir. 1940-ci ildə işi davam etdirmək Aaro Hellaakosa həvalə edilir.

Sayma gölü

Ehtiyyatları[redaktə | əsas redaktə]

Göl balıqları ilə zəngindir. Burada hətta 2015-ci ildə elmə məlum olmayan yeni balıq növü aşkarlanmışdır (Romanogobio albipinnatus).

Üstəlik göldə nəsli kəsilmək üzrə olan Sayma nerpası yayılmışdır. Bu canlı Halqaşəkilli suitinın yarımnövüdür. 2012 ilə olan məlumata görə sayları cəmi 310 baş[2] təşkil edir. 2020—2025 illər ərzində saylarının 400 başa çatdırılması planlaşdırılır[3].

Gölün sahilində azbest ehtiyyatları aşkarlanmışdır.

Saimaa Schiff retouched.jpg

Ədəbiyyat[redaktə | əsas redaktə]

  • Esko Kuusisto: Lake District in Finland. In: Matti Seppälä (Hg.): The Physical Geography of Fennoscandia. Oxford University Press 2005.

İstinadlar[redaktə | əsas redaktə]

Xarici keçidlər[redaktə | əsas redaktə]