Tüdorlar

Tüdorlar
Tüdorlar
	Tüdorlar
Ölkə	İngiltərə krallığı; İrlandiya krallığı[d];
Hissəsidir	Lankaster sülaləsi, Britaniya monarxlarının siyahısı, İrlandiya krallığı[d], Fransa monarxlarının siyahısı
Banisi	VII Henri
Sonuncu hökmdar	I Elizabet
Əsası qoyulub	1485
Soyun kəsilməsi	Kəsilib
Milliyyət	İngilis və Uels
Titullar
	Kral, Kraliça
	Vikianbarda əlaqəli mediafayllar

Tüdorlar — vaxtilə şimal-qərbi Uelsdə hakimiyyətdə olan Pennimud Tüdorlarının ata xətti ilə soyundan gələn, Uels və ingilis mənşəli monarx sülaləsidir. Bu sülaləyə mənsub olan 5 kral İngiltərə krallığını və onun torpaqlarını, eyni zamanda İrlandiya lordluğunu və babalarından qalma Uels torpaqlarını 1485-1603 illərində idarə etmişdir. İlk Tüdor kralı olan VII Henri ana xətti ilə ingilis əsilli Lankaşir sülaləsinin soyundan gəlirdi. Gül Savaşı sonlarında Tüdor sülaləsinə mənsub çox az adam qalmışdı.^[1]

Tarixi

Tüdorlar sülaləsi (ing. House of Tudor) 1485–1603-cü illərdə İngiltərə və Uelsi idarə etmiş kral sülaləsi olmuşdur. Sülalənin hakimiyyətə gəlməsi İngiltərədə uzun illər davam edən Güllər müharibəsinin (1455–1487) başa çatması ilə əlaqədar olmuş və ölkənin siyasi cəhətdən yenidən birləşdirilməsi prosesinin başlanğıcı hesab edilir.^[2]

Tüdor sülaləsinin banisi VII Henri (Henri Tüdor) atasının xətti üzrə uels mənşəli Tüdor ailəsinə, anası Marqaret Bofort vasitəsilə isə Plantagenet sülaləsinin Lankaster qoluna mənsub idi. Onun İngiltərə taxtına iddiası hüquqi baxımdan güclü hesab edilməsə də, Lankaster tərəfdarlarının dəstəyi sayəsində o, York sülaləsinə qarşı mübarizənin əsas simasına çevrildi.^[3]

1485-ci il 22 avqust tarixində baş vermiş Bosvort döyüşündə VII Henri York kralı III Riçardı məğlub etdi. Döyüş zamanı III Riçard həlak oldu və bununla Plantagenet sülaləsinin kişi xətti üzrə hakimiyyəti sona çatdı. Bosvort döyüşü İngiltərə tarixində dönüş nöqtəsi hesab olunur, çünki bu qələbə Tüdor sülaləsinin hakimiyyətinin əsasını qoydu.^[4]

Hakimiyyətini möhkəmləndirmək məqsədilə VII Henri 1486-cı ildə York sülaləsinin varisi Elizabet York ilə evləndi. Bu nikah Güllər müharibəsində qarşı-qarşıya dayanmış Lankaster və York sülalələrinin barışmasının simvolu hesab edilir. Həmin birliyin rəmzi kimi qırmızı və ağ qızılgüllərin birləşdirilməsindən yaranmış Tüdor qızılgülü (Tudor Rose) sülalənin əsas gerbinə çevrildi.^[5]

VII Henri hakimiyyətinin ilk illərində taxt uğrunda çıxış edən iddiaçılar – Lambert Simnel və Perkin Uorbek – tərəfindən təşkil edilmiş üsyanlarla qarşılaşdı. Kral bu çıxışları yatıraraq mərkəzi hakimiyyəti gücləndirdi, iri feodalların müstəqilliyini məhdudlaşdırdı və kral maliyyəsini bərpa etməyə yönəlmiş islahatlar həyata keçirdi. Tarixçilərin fikrincə, bu tədbirlər İngiltərədə erkən mərkəzləşmiş monarxiyanın formalaşmasının əsasını qoymuşdur.^[6]

XVI əsr boyunca Tüdor hökmdarları İngiltərənin siyasi, dini və iqtisadi həyatında dərin dəyişikliklər həyata keçirdilər. VIII Henri dövründə İngiltərə kilsəsinin Roma Papalığından ayrılması və Anqlikan kilsəsinin yaradılması ölkənin dini tarixində mühüm dönüş nöqtəsi oldu. VI Eduard, I Mariya və I Elizabet dövrlərində aparılan dini siyasət nəticəsində İngiltərədə protestantlıq dövlət dini kimi möhkəmləndi.^[7]

Tüdorlar dövrü həm də İngiltərənin Avropanın aparıcı dövlətlərindən birinə çevrilməsi, dəniz ticarətinin genişlənməsi, kral idarəçiliyinin təkmilləşdirilməsi və İngilis İntibahının inkişafı ilə xarakterizə olunur. Xüsusilə I Elizabetin hakimiyyəti illərində ölkənin beynəlxalq nüfuzu artmış, 1588-ci ildə İspan Armadasının məğlub edilməsi İngiltərənin dəniz gücü kimi yüksəlişinin rəmzinə çevrilmişdir.^[8]

Tüdor sülaləsinin hakimiyyəti 1603-cü ildə I Elizabetin övladı olmadan vəfat etməsi ilə başa çatdı. Taxt Şotlandiya kralı VI Ceymsə keçdi və bununla İngiltərədə Stüartlar sülaləsinin hakimiyyəti başladı. Buna baxmayaraq, tarixçilər Tüdor dövrünü İngiltərə tarixində dövlət idarəçiliyinin mərkəzləşdirilməsi, dini islahatların həyata keçirilməsi və ölkənin erkən yeni dövr Avropasının aparıcı monarxiyalarından birinə çevrilməsi baxımından həlledici mərhələ kimi qiymətləndirirlər.^[9]

Mənşəyi və yüksəlişi

Tüdorlar sülaləsinin mənşəyi Uels zadəgan nəslinə gedib çıxır. Sülalənin adı Uels əsilli zadəgan Tüdor ap Qorondan (Tudur ap Goronwy) götürülmüşdür. XV əsrin əvvəllərində ailənin ən tanınmış nümayəndəsi Ouen Tüdor (Owain Tudor) İngiltərə kralı V Henrinin dul həyat yoldaşı, Valua sülaləsindən olan Kraliça Ketrin ilə evlənmişdir. Bu nikahdan doğulan övladlar kral ailəsi ilə qohumluq əlaqəsi qazansalar da, onların İngiltərə taxtına birbaşa varislik hüququ yox idi.^[10]

Ouen Tüdorun oğlu Edmund Tüdor VI Henrinin ögey qardaşı idi və 1452-ci ildə Riçmond qrafı titulunu aldı. Edmundun Lankaster sülaləsinin əsas varisi olan Marqaret Bofort ilə evlənməsi Tüdor ailəsinin siyasi mövqeyini əhəmiyyətli dərəcədə gücləndirdi. Marqaret Bofort III Eduardın oğlu Con Qontun nəslindən gəldiyi üçün onların oğlu Henri Tüdor Lankaster xətti üzrə İngiltərə taxtına müəyyən iddia irəli sürə bilirdi.^[11]

1455-ci ildə başlayan Güllər müharibəsi İngiltərədə Lankaster və York sülalələri arasında uzunmüddətli hakimiyyət mübarizəsinə səbəb oldu. Müharibənin son mərhələsində York sülaləsinin üstünlük qazanması nəticəsində Henri Tüdorun həyatı təhlükə altına düşdü. 1471-ci ildə Tüksberi döyüşündə Lankaster ordusunun məğlubiyyətindən sonra o, Bretana qaçdı və təxminən on dörd il sürgündə yaşadı. Bu dövrdə Henri Fransa və Bretan hersoqluğunun himayəsi altında öz tərəfdarlarını qorumağa və gələcək hakimiyyət planlarını hazırlamağa çalışırdı.^[12]

1485-ci ildə Fransa sarayının dolayı dəstəyi və İngiltərədəki Lankaster tərəfdarlarının köməyi ilə Henri Tüdor kiçik bir ordu ilə Uels sahillərinə çıxdı. Onun ordusu Uels və İngiltərənin qərb bölgələrində irəlilədikcə yerli zadəganların bir hissəsi də ona qoşuldu. 22 avqust 1485-ci ildə Bosvort döyüşündə Henri Tüdorun qüvvələri III Riçardın ordusunu məğlub etdi. Döyüş zamanı III Riçardın həlak olması ilə York sülaləsinin hakimiyyəti sona çatdı və Henri VII Henri adı ilə İngiltərə kralı elan edildi.^[13]

Hakimiyyətini qanuniləşdirmək məqsədilə VII Henri taxta çıxmasını Bosvort qələbəsindən əvvəlki tarixdən hesab etdirdi. Bunun nəticəsində döyüşdə III Riçardın tərəfində vuruşmuş şəxslər hüquqi baxımdan üsyançı elan edilə bildilər. Daha sonra o, York kralı IV Eduardın böyük qızı Elizabet York ilə evlənərək Lankaster və York sülalələri arasındakı qarşıdurmaya rəmzi son qoydu. Bu nikah Tüdor hakimiyyətinin legitimliyini gücləndirdi və ölkədə siyasi sabitliyin bərpasına mühüm töhfə verdi.^[14]

Buna baxmayaraq, Tüdor hakimiyyətinin ilk illərində yeni sülalə bir sıra təhlükələrlə üzləşdi. Lambert Simnel və Perkin Uorbek özlərini York sülaləsinin qanuni varisləri kimi təqdim edərək üsyan qaldırdılar. VII Henri diplomatik tədbirlər, maliyyə siyasəti və hərbi qüvvədən istifadə etməklə bu çıxışların qarşısını aldı. Tarixçilərin fikrincə, məhz bu dövrdə Tüdor monarxiyasının siyasi dayaqları formalaşmış və sonrakı yüz il ərzində davam edəcək güclü mərkəzləşmiş kral hakimiyyətinin təməli qoyulmuşdur.^[15]

Hakimiyyəti dövrü

Tüdorlar sülaləsinin hakimiyyəti 1485-ci ildə VII Henrinin Bosvort döyüşündə qələbə qazanaraq taxta çıxması ilə başlamış və 1603-cü ildə I Elizabetin vəfatı ilə başa çatmışdır. Bu 118 illik dövr İngiltərə tarixində siyasi hakimiyyətin mərkəzləşdirilməsi, dini islahatlar, dəniz qüdrətinin artması və dövlət idarəçiliyinin yenidən təşkili ilə səciyyələnir. Tarixçilər Tüdor dövrünü orta əsr İngiltərəsindən erkən yeni dövr dövlətinə keçid mərhələsi kimi qiymətləndirirlər.^[16]

VII Henri (1485–1509)

VII Henri uzun illər davam etmiş Güllər müharibəsindən sonra ölkədə siyasi sabitliyi bərpa etməyə çalışdı. O, iri feodal ailələrinin müstəqil hərbi qüvvələr saxlamasını məhdudlaşdırdı, kra xəzinəsinin gəlirlərini artırdı və mərkəzi hakimiyyəti gücləndirdi. Xarici siyasətdə sülhə üstünlük verən VII Henri İspaniya, Şotlandiya və Müqəddəs Roma İmperiyası ilə diplomatik münasibətləri inkişaf etdirdi. Onun dövründə dövlət maliyyəsinin sabitləşdirilməsi sonrakı Tüdor hökmdarlarının siyasəti üçün möhkəm zəmin yaratdı.^[17]

VIII Henri (1509–1547)

VIII Henrinin hakimiyyəti Tüdor dövrünün ən mühüm mərhələlərindən biri hesab edilir. Onun Roma Papası ilə münasibətlərinin pozulması nəticəsində İngiltərə kilsəsi Roma-katolik kilsəsindən ayrıldı və kral dövlət kilsəsinin ali rəhbəri elan edildi. 1534-cü ildə qəbul edilmiş Üstünlük Aktı (Act of Supremacy) bu dəyişiklikləri hüquqi cəhətdən rəsmiləşdirdi. Həmin dövrdə monastırların ləğvi həyata keçirildi, onların torpaqları və əmlakı dövlətin nəzarətinə keçdi. Bu proses həm kral hakimiyyətini gücləndirdi, həm də İngiltərənin sosial və iqtisadi quruluşunda mühüm dəyişikliklərə səbəb oldu.^[18]

VIII Henri dövründə İngiltərənin Uels üzərində inzibati nəzarəti də gücləndirildi. 1535 və 1542-ci illərdə qəbul edilən qanunlarla Uels İngiltərə krallığının hüquq sisteminə inteqrasiya edildi və vahid inzibati idarəetmə formalaşdırıldı.^[19]

VI Eduard (1547–1553)

VIII Henrinin ölümündən sonra hakimiyyətə onun azyaşlı oğlu VI Eduard gəldi. Faktiki idarəçilik əvvəlcə Somerset hersoqu Edvard Seymurun, daha sonra isə Nortamberlend hersoqu Con Dadlinin əlində cəmləşdi. Bu dövrdə protestant islahatları sürətləndirildi, 1549-cu ildə ilk Book of Common Prayer nəşr olundu və İngiltərə kilsəsinin ibadət qaydaları yenidən təşkil edildi.^[20]

I Mariya (1553–1558)

VI Eduardın ölümündən sonra hakimiyyətə VIII Henrinin qızı I Mariya gəldi. O, İngiltərəni yenidən Roma-katolik kilsəsi ilə birləşdirməyə çalışdı və atası ilə qardaşı dövründə həyata keçirilmiş dini islahatların əksəriyyətini ləğv etdi. Protestantların təqib olunması və yüzlərlə şəxsin edam edilməsi onun tarixdə "Qanlı Mariya" (Bloody Mary) ləqəbi ilə tanınmasına səbəb olmuşdur. Bununla belə, müasir tarixşünaslıq onun dini siyasətini XVI əsr Avropasında geniş yayılmış dini qarşıdurmalar kontekstində qiymətləndirir.^[21]

I Elizabet (1558–1603)

I Elizabetin hakimiyyəti Tüdor dövrünün zirvəsi hesab olunur. O, protestant və katolik qüvvələri arasında nisbi tarazlıq yaratmağa çalışan dini siyasət həyata keçirdi. 1559-cu il Dini Razılaşması (Elizabethan Religious Settlement) İngiltərə kilsəsinin gələcək inkişafının əsasını qoydu. Elizabet dövründə dəniz ticarəti genişləndi, Şimali Amerikaya ilk ingilis ekspedisiyaları təşkil edildi və İngiltərə Avropanın aparıcı dəniz dövlətlərindən birinə çevrildi.^[22]

1588-ci ildə İspaniya kralı II Filipp tərəfindən göndərilən "Məğlubedilməz Armada"nın məğlub edilməsi İngiltərənin hərbi və siyasi nüfuzunu əhəmiyyətli dərəcədə artırdı. Elizabet dövrü eyni zamanda Uilyam Şekspir, Kristofer Marlo və Edmund Spenser kimi görkəmli ədiblərin yaradıcılığı ilə İngilis İntibahının ən parlaq mərhələsi hesab edilir.^[23]

I Elizabet 1603-cü ildə övladı olmadan vəfat etdi. Bununla Tüdorlar sülaləsinin birbaşa varis xətti sona çatdı və İngiltərə taxtı Şotlandiya kralı VI Ceymsə keçdi. O, İngiltərədə I Ceyms adı ilə hakimiyyətə başladı və bununla Stüartlar sülaləsinin dövrü başlandı.^[24]

Dövlət idarəçiliyi və islahatlar

Tüdorlar sülaləsinin hakimiyyəti dövründə İngiltərədə dövlət idarəçiliyi əhəmiyyətli dərəcədə yenidən təşkil edildi. XV əsrin sonlarında başlayan bu dəyişikliklər nəticəsində kral hakimiyyəti gücləndirildi, mərkəzi idarəetmə orqanlarının səlahiyyətləri genişləndirildi və feodal aristokratiyasının siyasi təsiri tədricən məhdudlaşdırıldı. Tarixçilər bu prosesi İngiltərədə erkən müasir dövlət institutlarının formalaşmasının əsas mərhələlərindən biri hesab edirlər.^[25]

VII Henri hakimiyyətə gəldikdən sonra Güllər müharibəsinin nəticəsində zəifləmiş dövlət aparatını bərpa etməyə çalışdı. O, iri feodalların özəl silahlı dəstələr saxlamasına məhdudiyyətlər qoydu, qanunsuz himayədarlıq münasibətlərinə qarşı mübarizə apardı və kral məhkəmələrinin fəaliyyətini genişləndirdi. "Ulduz Palatası Məhkəməsindən (Star Chamber) nüfuzlu zadəganlara qarşı hüquqi nəzarət vasitələrindən biri kimi istifadə olunurdu^[26]

Maliyyə sahəsində də mühüm dəyişikliklər həyata keçirildi. VII Henri ənənəvi xəzinə sistemindən əlavə kral sarayının maliyyə idarəçiliyini təkmilləşdirdi, vergi və cərimələrin yığılmasına ciddi nəzarət tətbiq etdi. Bu tədbirlər nəticəsində kral gəlirləri artdı və taxtın iri zadəgan ailələrindən maliyyə asılılığı azaldı.^[27]

VIII Henri dövründə dövlət idarəçiliyində daha dərin institusional dəyişikliklər baş verdi. Baş müşavir Tomas Kromvelin rəhbərliyi altında kral administrasiyası yenidən quruldu, müxtəlif sahələr üzrə ixtisaslaşmış dövlət idarələri yaradıldı və sənədləşmə sistemi təkmilləşdirildi. G. R. Elton bu islahatları "Tüdor hökumətində inqilab" (Tudor Revolution in Government) kimi xarakterizə etmişdir.^[28]

1534-cü ildə qəbul edilən Üstünlük Aktı (Act of Supremacy) ilə VIII Henri İngiltərə kilsəsinin ali rəhbəri elan olundu. Bunun nəticəsində Roma Papasının İngiltərə üzərində dini yurisdiksiyası ləğv edildi və dövlət idarəçiliyi ilə kilsə arasında münasibətlər köklü şəkildə dəyişdi. Sonrakı illərdə monastırların ləğvi həyata keçirildi, onların torpaq və əmlakı müsadirə olunaraq əsasən tacın sərəncamına verildi. Bu proses kralın maliyyə imkanlarını əhəmiyyətli dərəcədə artırdı və yeni torpaq sahibi zadəgan təbəqəsinin formalaşmasına şərait yaratdı.^[29]

Tüdor dövründə Parlamentin əhəmiyyəti də artdı. Monarx əvvəlki kimi geniş səlahiyyətlərə malik olsa da, xüsusilə dini islahatların və vergi qanunlarının hüquqi qüvvəyə minməsi üçün Parlamentin qəbul etdiyi aktlardan istifadə olunurdu. Bu təcrübə gələcək əsrlərdə Parlamentin konstitusion rolunun güclənməsinə təsir göstərmişdir.^[30]

İnzibati idarəetmə sahəsində ölkənin müxtəlif bölgələrində kral hakimiyyətini təmsil edən yerli məmurların və sülh hakimlərinin (Justices of the Peace) səlahiyyətləri genişləndirildi. Onlar vergi yığılması, ictimai asayişin qorunması, cinayət işlərinin araşdırılması və kral fərmanlarının icrasına nəzarət edirdilər. Bu sistem mərkəzi hökumətin yerli idarəetmə üzərində nəzarətini gücləndirərək vahid dövlət idarəçiliyinin formalaşmasına töhfə verdi.^[31]

I Elizabet dövründə yaradılmış idarəetmə sistemi daha da sabitləşdirildi. Kraliça təcrübəli müşavirlərdən ibarət Gizli Şuraya (Privy Council) geniş səlahiyyətlər verdi və dövlət aparatının fəaliyyətini şəxsi nəzarət altında saxladı. Xarici siyasət, maliyyə, müdafiə və daxili təhlükəsizlik məsələlərinin əlaqələndirilməsi bu orqan vasitəsilə həyata keçirilirdi. Tarixçilər hesab edirlər ki, Elizabet dövrünün idarəetmə modeli sonrakı Stüartlar dövrünün dövlət institutlarının inkişafına mühüm təsir göstərmişdir.^[32]

İstinadlar

↑ http://www.britannica.com/EBchecked/topic/608456/House-of-Tudor House of Tudor Arxivləşdirilib 2015-05-08 at the Wayback Machine. 2010. In Encyclopædia Britannica. Retrieved 6 March 2010, from Encyclopædia Britannica Online
↑ Guy, John. Tudor England. Oxford University Press. 1988. ISBN 9780192852137.
↑ Chrimes, S. B. Henry VII. Yale University Press. 1999. ISBN 9780300078831.
↑ Loades, David. The Tudors: The History of a Dynasty. Bloomsbury. 2012. ISBN 9781408179246.
↑ Elton, G. R. England Under the Tudors. Routledge. 1991. ISBN 9780415068109.
↑ Guy, John. Tudor England. Oxford University Press. 1988. ISBN 9780192852137.
↑ MacCulloch, Diarmaid. The Reformation: A History. Penguin Books. 2003. ISBN 9780140285345.
↑ Loades, David. The Tudors: The History of a Dynasty. Bloomsbury. 2012. ISBN 9781408179246.
↑ Elton, G. R. England Under the Tudors. Routledge. 1991. ISBN 9780415068109.
↑ Loades, David. The Tudors: The History of a Dynasty. Bloomsbury. 2012. ISBN 9781408179246.
↑ Chrimes, S. B. Henry VII. Yale University Press. 1999. ISBN 9780300078831.
↑ Guy, John. Tudor England. Oxford University Press. 1988. ISBN 9780192852137.
↑ Carpenter, Christine. The Wars of the Roses: Politics and the Constitution in England, c.1437–1509. Cambridge University Press. 1997. ISBN 9780521318747.
↑ Elton, G. R. England Under the Tudors. Routledge. 1991. ISBN 9780415068109.
↑ Guy, John. Tudor England. Oxford University Press. 1988. ISBN 9780192852137.
↑ Elton, G. R. England Under the Tudors. Routledge. 1991. ISBN 9780415068109.
↑ Chrimes, S. B. Henry VII. Yale University Press. 1999. ISBN 9780300078831.
↑ MacCulloch, Diarmaid. Thomas Cranmer: A Life. Yale University Press. 1996. ISBN 9780300066883.
↑ Loades, David. The Tudors: The History of a Dynasty. Bloomsbury. 2012. ISBN 9781408179246.
↑ Brigden, Susan. New Worlds, Lost Worlds: The Rule of the Tudors, 1485–1603. Penguin Books. 2002. ISBN 9780142001257.
↑ Duffy, Eamon. Fires of Faith: Catholic England under Mary Tudor. Yale University Press. 2009. ISBN 9780300114935.
↑ Guy, John. Tudor England. Oxford University Press. 1988. ISBN 9780192852137.
↑ Loades, David. The Tudors: The History of a Dynasty. Bloomsbury. 2012. ISBN 9781408179246.
↑ Elton, G. R. England Under the Tudors. Routledge. 1991. ISBN 9780415068109.
↑ Elton, G. R. England Under the Tudors. Routledge. 1991. ISBN 9780415068109.
↑ Guy, John. Tudor England. Oxford University Press. 1988. ISBN 9780192852137.
↑ Chrimes, S. B. Henry VII. Yale University Press. 1999. ISBN 9780300078831.
↑ Elton, G. R. The Tudor Revolution in Government: Administrative Changes in the Reign of Henry VIII. Cambridge University Press. 1953.
↑ MacCulloch, Diarmaid. Thomas Cranmer: A Life. Yale University Press. 1996. ISBN 9780300066883.
↑ Loades, David. The Tudors: The History of a Dynasty. Bloomsbury. 2012. ISBN 9781408179246.
↑ Brigden, Susan. New Worlds, Lost Worlds: The Rule of the Tudors, 1485–1603. Penguin Books. 2002. ISBN 9780142001257.
↑ Guy, John. Tudor England. Oxford University Press. 1988. ISBN 9780192852137.

Həmçinin bax

Stüartlar

Vindzorlar

[1] ttp://www.britannica.com/EBchecked/topic/608456/House-of-Tudor House of Tudor Arxivləşdirilib 2015-05-08 at the Wayback Machine. 2010. In Encyclopædia Britannica. Retrieved 6 March 2010, from Encyclopædia Britannica Online

[2] Guy, John. Tudor England. Oxford University Press. 1988. ISBN 9780192852137.

[3] Chrimes, S. B. Henry VII. Yale University Press. 1999. ISBN 9780300078831.

[4] Loades, David. The Tudors: The History of a Dynasty. Bloomsbury. 2012. ISBN 9781408179246.

[5] Elton, G. R. England Under the Tudors. Routledge. 1991. ISBN 9780415068109.

[6] Guy, John. Tudor England. Oxford University Press. 1988. ISBN 9780192852137.

[7] MacCulloch, Diarmaid. The Reformation: A History. Penguin Books. 2003. ISBN 9780140285345.

[8] Loades, David. The Tudors: The History of a Dynasty. Bloomsbury. 2012. ISBN 9781408179246.

[9] Elton, G. R. England Under the Tudors. Routledge. 1991. ISBN 9780415068109.

[10] Loades, David. The Tudors: The History of a Dynasty. Bloomsbury. 2012. ISBN 9781408179246.

[11] Chrimes, S. B. Henry VII. Yale University Press. 1999. ISBN 9780300078831.

[12] Guy, John. Tudor England. Oxford University Press. 1988. ISBN 9780192852137.

[13] Carpenter, Christine. The Wars of the Roses: Politics and the Constitution in England, c.1437–1509. Cambridge University Press. 1997. ISBN 9780521318747.

[14] Elton, G. R. England Under the Tudors. Routledge. 1991. ISBN 9780415068109.

[15] Guy, John. Tudor England. Oxford University Press. 1988. ISBN 9780192852137.

[16] Elton, G. R. England Under the Tudors. Routledge. 1991. ISBN 9780415068109.

[17] Chrimes, S. B. Henry VII. Yale University Press. 1999. ISBN 9780300078831.

[18] MacCulloch, Diarmaid. Thomas Cranmer: A Life. Yale University Press. 1996. ISBN 9780300066883.

[19] Loades, David. The Tudors: The History of a Dynasty. Bloomsbury. 2012. ISBN 9781408179246.

[20] Brigden, Susan. New Worlds, Lost Worlds: The Rule of the Tudors, 1485–1603. Penguin Books. 2002. ISBN 9780142001257.

[21] Duffy, Eamon. Fires of Faith: Catholic England under Mary Tudor. Yale University Press. 2009. ISBN 9780300114935.

[22] Guy, John. Tudor England. Oxford University Press. 1988. ISBN 9780192852137.

[23] Loades, David. The Tudors: The History of a Dynasty. Bloomsbury. 2012. ISBN 9781408179246.

[24] Elton, G. R. England Under the Tudors. Routledge. 1991. ISBN 9780415068109.

[25] Elton, G. R. England Under the Tudors. Routledge. 1991. ISBN 9780415068109.

[26] Guy, John. Tudor England. Oxford University Press. 1988. ISBN 9780192852137.

[27] Chrimes, S. B. Henry VII. Yale University Press. 1999. ISBN 9780300078831.

[28] Elton, G. R. The Tudor Revolution in Government: Administrative Changes in the Reign of Henry VIII. Cambridge University Press. 1953.

[29] MacCulloch, Diarmaid. Thomas Cranmer: A Life. Yale University Press. 1996. ISBN 9780300066883.

[30] Loades, David. The Tudors: The History of a Dynasty. Bloomsbury. 2012. ISBN 9781408179246.

[31] Brigden, Susan. New Worlds, Lost Worlds: The Rule of the Tudors, 1485–1603. Penguin Books. 2002. ISBN 9780142001257.

[32] Guy, John. Tudor England. Oxford University Press. 1988. ISBN 9780192852137.

[1]

[2]

[3]

[4]

[5]

[6]

[7]

[8]

[9]

[10]

[11]

[12]

[13]

[14]

[15]

[16]

[17]

[18]

[19]

[20]

[21]

[22]

[23]

[24]

[25]

[26]

[27]

[28]

[29]

[30]

[31]

[32]