Trablus müqaviləsi

Vikipediya, açıq ensiklopediya
Jump to navigation Jump to search

Trablus müqaviləsi və ya ABŞ - Osmanlı Konvensiyası4 noyabr 1796-cı ildə ABŞ ilə Osmanlı İmperatorluğu arasında imzalanan yardımlaşma və ticarət andlaşmasıdır[1].

Tarixi[redaktə | əsas redaktə]

1783-ci ildə, Avropa standartlarına görə təvazökar da olsa, yeni bir dənizçi dövlət olan ABŞ, dənizlərdə tək başına bayraq gəzdirməyə başladı. 25 iyul 1785-ci ildə Atlantik okeanında Cadiz sahillərində, bu yeni bayrağı daşıyan ilk gəmi Cezayir sahillərində Osmanlı gəmiləri tərəfindən ələ keçirildi. Bu gəmi Boston limanına bağlı, kapitan İsaak Stevensin idarəsindəki Maria idi. Arxasından Filadelpia limanına bağlı kapitan Brienin də gəmiləri eyni aqibətə məruz qaldı. 1793-cü ilin oktyabr və noyabr aylarında 11 ABŞ gəmisi də osmanlıların əlinə keçdi. Amerika Konqresi 27 mart 1794-ci ildə Osmanlı dənizcilərinə qarşı qoyacaq gücdə döyüş gəmiləri inşa edilməsi və ya satın alınması üçün prezident Corc Vaşinqtona 700.000 qızıla yaxın xərcləmə səlahiyyəti verdi.

Əhəmiyyəti[redaktə | əsas redaktə]

5 sentyabr 1795-ci ildə ABŞ bu təhdidə qarşı bir razılaşma etməyi qəbul etdi. Bu anlaşmaya görə ABŞ, Cəzairdəki əsirlərin qaytarılması və gərək Atlantik okeanında istərsə də Aralıq dənizidə ABŞ bayrağı daşıyan heç bir gəmiyə toxunulmaması qarşılığında tək səfər məxsus 642.000 qızıl və ildə 12.000 Osmanlı qızılı (21.600 dollar) ödəyəcəkdi. Dili türkçə olan və 22 maddədən ibarət olan anlaşmaya Amerika Birləşmiş Ştatları adından Cozef Donaldson və Osmanlı adına Əlcəzayir bəylərbəyi Həsən Paşa (digər adı Həsən Dayı) imza atdı. Bu, ABŞ-ın iki əsri aşan tarixində, xarici bir dillə imzalanan tək razılaşması olduğu kimi, xarici bir dövlətə vergi ödənməsini qəbul edən tək ABŞ sənədidir. ABŞ 22 maddəlik bu müqaviləyə 1818-ci ilə qədər bağlı qalmışdır.

İstinadlar[redaktə | əsas redaktə]

  1. |Trablus Antlaşması (ABD - Osmanlı Sözleşmesi)

Xarici keçidlər[redaktə | əsas redaktə]