Trayan sütunu

Vikipediya, açıq ensiklopediya
Keçid et: naviqasiya, axtar
Trayan sütunu
Colonna Traiana
Trajan's Column Panorama.jpeg
Ölkə Flag of Italy.svg İtaliya
Şəhər Roma
Yerləşir Trayan forumu
Memar Dəməşqli Apollodor
Sifarişçi Trayan
Tikilmə tarixi 113
Üslubu Qədim Roma memarlığı
Rəsmi adı: Historic Centre of Rome, the Properties of the Holy See in that City Enjoying Extraterritorial Rights and San Paolo Fuori le Mura
Tipi Mədəni
Kriteriya i,ii,iii,iv,vi
Təyin edilib 1980
İstinad nöm. 91
Dövlət İtaliya
Region Avropa
Trayan sütunu is located in Roma
Trayan sütunu
Commons-logo.svg Trayan sütunu Wikimedia Commonsdа

Trayan sütunu (lat. Colonna Traiana) — Romada Trayan meydanında sütun. 113-cü ildə Trayanın daklar üzərindəki qələbənin şərəfinə ucaldılıb. Memarı Dəməşqli Apollodor. Sütun Ulpiya bazilkasının arxasında ucaldılıb. Mərmərdən olan Trayan sütunu həmdə iki böyük kitabxana arasında yerləşir:yunanlatın kitabxanası[1][2]

Tarixi[redaktə | əsas redaktə]

114-cü ilin pulunda Trayan və sütunun təsviri.

Trayan Mark Ulpi İspan mənşəli olmaqla, öz karyerasına adi legionerlikdən başlamış və iperatorluğa qədər yüksəlmişdir [3]. Həyatı boyu davamsız olaraq müharibələrdə iştirak etmiş: Dakiyada(Müasir Rumuniya ərazisi), Şimali Ərəbistanda, Parfiyada və Romaya əvəzolunmaz tövhələr vermişdir. Onun zamanında Roma heç bir vaxt bu səviyyəyə gəlməmişdir, imperiyanın sərhədləri bu qədər genişlənməmişdir. Onun sələfləri bu sərhədləri genişləndirə bilmədilər, sadəcə qoruyub saxladılar. İlk vaxtlar sütunun zirvəsində qartal, imperatorun ölümundən sonra isə Trayanın heykəli qoyuldu. 1588-ci ildə isə V Skist sütunda Müqəddəs Pyotrun heykəlini ucaltdı[4]. Sütun 113-cü ildə inşa olunub[5].

Trayan öldükdən sonra onun və yoldaşının kül urnada sütunun içərisində yerləşdirildi. 1900 il orjinallığını qorumuş və heç bir rekanustruksiyaya məruz qalmayan Trayan sütunu Roma şəhərinin simvollarından biri hesab olunur.

Xarakteriskası[redaktə | əsas redaktə]

Postament[redaktə | əsas redaktə]

Postamentin hündürlüyü 5,27 metr, eni 5,5 metrdir. Postamentin fundamentini travertin təşkil edir[6]. Postament üç tərəfədən trofey barelyefi ilə bəzədilib. Dört küncdə duran qartallar dəfinə əkilini saxlayır. Postament daxilinə iki bölmə var; pilləkənlərə gedən bölmə və Trayanın urnasının yerləşdiyi otaq[7].

Yazı[redaktə | əsas redaktə]

Maraqlıdır ki, Trayan sütunun özündə heç bir yazı yoxdur. Ancaq postamentdə, girişin üstündə yeganə yazı nümunəsi var[8]. Şəkildəndə aydın görsənir ki, yazının sonuncu sətri zədələnib, ancaq bu mətnin bərpasında elə bir çətinlik yaratmayıb.

Girişdə roma kapital şirifti ilə yazılmış yazı.
"

SENATVS•POPVLVSQVE•ROMANVS
IMP•CAESARI•DIVI•NERVAE•F•NERVAE
TRAIANO•AVG•GERM•DACICO•PONTIF
MAXIMO•TRIB•POT•XVII•IMP•VI•COS•VI•P•P•
AD•DECLARANDVM•QVANTAE•ALTITVDINIS
MONS•ET•LOCVS•TANT[IS•OPER]IBVS•SIT•EGESTVS

"


Sütun[redaktə | əsas redaktə]

Hündürlüyü 39,86 metr olan bu sütun əslində 100 - lük simvol hesab olunur. Romada 100 fut 29,78 metrdir(sütun üzərinə qoyulmuş postamenti nəzərə almasaq)[9]. Sütunun diametri 3,69 metrdir. O 18 blokdan ibarətdir[6]. Blokların hər birinin çəkisi 29-33 tondur[10]. Daxilində olan 185 pilləkən sonda sütunun kapitelisi ilə yekunlaşır. Sütuna 28 dəfə papirus örtüyü sipiral formasında dolandırılıb. Ümumi uzunluğu 190 m, hündürlüyü 1 metrdir[11].

Sütunun görünüşü[redaktə | əsas redaktə]

Təsvirlər[redaktə | əsas redaktə]


Sütun frizində 155 səhnə, 2570 personaj göstərilib(634-dü dakiyalılar)[12]. Hər səhnə konkret bir hadisəni ifadə edir. Təsvirlərdə təkcə döyüş səhnələri deyil, həm də yerdəyişmə, tikinti, söhbət və s tipli səhnələrdə var[13]. Təsvirlərdə arxa fonda qala, kənd, körpü, qayalıq, meşə və s.tipli rəsimlərdən istifadə olunub[14]. Təsvirlərdə həmdə zaman və məkan anlayışıda düzgün şeçilib. Aşağıdan yuxarıya doğru təsvirlər xronoloji ardıcillıqla düzüllüb. Gecə, hava şəraiti və illərdə təsvirlərdə diqqəti cəl edir[15]. Təsvirlərdə həmdə simvol və şərtilik gözə çarpır. Hər hansı əsgər fiquru bütün bir bölüyü və ya bir ağac bütov bir meşəni simvolizə edir. Ehtimal olunur ki, təsvirləri heç də tək bir sənətkar işləməyib.

Daxili və spiral pilləkənlər[redaktə | əsas redaktə]

Trayan ordu generalı ilə birgə əsgərlər qarşısında.

Daxili boş olan sütunun içində spiral şəkilli pilləkənlər var. Tam dövrə vurmaq üçün 14 pilləkəndən istifadə olunur. 43 düzbucaqlı pəncərələr içərini işıqlandırır[16].

Trayanın təsviri[redaktə | əsas redaktə]

Trayan sütün frizində 59 dəfə təsvir olunub. Hər səhnədə o tək yox insanların əhatəsində görsənir. Təsvirlərdə bir liderə məxsus bütün cəhətlərin Trayanın simasında əks olunmasına çalışılıb; müdrüklük, hərbi bacarıq, natiqliq qabiliyyəti, yüksək insanı hislər və s. Tütün təsvirlərdə Trayan ətrafakılarla ünsüyyətdə və daha çox qolunun bükülmüş pozası diqqəti cəl edir[17].

Şəkillər[redaktə | əsas redaktə]


İstinadlar[redaktə | əsas redaktə]

  1. Колонна Траяна в Риме: история и описание
  2. Колонна Траяна
  3. Колонна Траяна
  4. Paoletti, John T.; Radke, Gary M. (2005), Art in Renaissance Italy (3rd ed.), Laurence King Publishing, ISBN 978-1-85669-439-1
  5. Epigraphik-Datenbank Clauss / Slaby EDCS
  6. 6,0 6,1 Samuel Ball Platner et Thomas Ashby, A topographical dictionary of Ancient Rome, Oxford University Press,‎ 1929, p. 240-244
  7. Martin Galinier, La colonne Trajane et les forums impériaux, Rome, Publications de l'École française de Rome,‎ 2007
  8. Settis, « La colonne Trajane : L'empereur et son public », Revue Archéologique Nouvelle Série, Presses Universitaires de France, vol. 1,‎ 1991, p. 186-198
  9. Ranuccio Bianchi Bandinelli, Roma: l'arte al centro del potere (dalle origini al II secolo d.C.), vol. 1, RCS Corriere della Sera, Milano, RCS, 2005, ISSN 112908500.
  10. Mark Wilson Jones, « One Hundred Feet and a Spiral Stair : The Problem of Designing Trajan's Column », Journal of Roman Archaeology, vol. 6, no 23-28,‎ 1993
  11. Martin Galinier, La colonne Trajane et les forums impériaux, Rome, Publications de l'École française de Rome,‎ 2007
  12. Cinzia Conti, « Les sculpteurs de la frise historiée », Dossiers d'archéologie, Éditions Faton, no 359,‎ septembre/octobre 2013
  13. Secondo Reinach, da fonte: Coarelli 1984.
  14. Cinzia Conti, « Les sculpteurs de la frise historiée », Dossiers d'archéologie, Éditions Faton, no 359,‎ septembre/octobre 2013
  15. Рим – властитель мира • 25 мая 2009 г.Rossi L., Жихарев Е.
  16. Giangiacomo Martines, « Columna cochlis : la structure », Dossiers d'archéologie, Éditions Faton, no 359,‎ septembre/octobre 2013
  17. Mark Wilson Jones, « One Hundred Feet and a Spiral Stair : The Problem of Designing Trajan's Column », Journal of Roman Archaeology, vol. 6, no 23-28,‎ 1993

Həmçinin bax[redaktə | əsas redaktə]

Vikianbarda Trayan sütunu ilə əlaqəli mediafayllar var.

Xarici keçidlər[redaktə | əsas redaktə]