Uşaq hüquqları

Vikipediya, azad ensiklopediya
Jump to navigation Jump to search
Hüquqlar
HumanRightsLogo.svg
Nəzəriyyələr
İnsan hüquqları
Qrupların hüquqları
Digər hüquq qrupları

Uşaq hüquqları — dünyadakı bütün uşaqların qanunla və ya əxlaqi baxımdan doğulduqları gündən sahib olduğu, təhsil, sağlamlıq, sığınma, fiziki, psixoloji və ya cinsi istismara qarşı qorunma kimi hüquqlarının hamısının birdən təyinində istifadə edilən universal anlayışdır.

Uşaq hüquqları insan hüquqları anlayışının bir hissəsi kimi dəyərləndirilməlidir. Bu gün, dünyanın bir çox yerində mövcud olan insan hüquqları pozuntuları, uşaq ölçüsündə daha geniş əhatəli və böyüyərək, müdaxilə edilməsi daha çətin bir şəkildə iştirak etməkdədir. Beynəlxalq Əfv Təşkilatının bildirdiyinə görə, az inkişaf etmiş və inkişaf etməkdə olan ölkələrdə əmək istismarı, pornoqrafiya, şiddət, qanundankənar mənfi faktorların daxilində, uşaq hüquqlarının pozulması daha böyük ölçülərdə olur.

Uşaqların yeniyetmələrdən fərqli fiziki, fizioloji, davranış və

af Afrikaans Kinderregte
ar العربية حقوق الطفل
ast asturianu Derechos del neñu
bg български Права на детето
ca català Drets de la infància
ckb کوردی مافی مناڵان
de Deutsch Kinderrechte
el Ελληνικά Δικαιώματα του παιδιού
en English Children's rights
eo Esperanto Infanrajtoj
es español Derechos del niño
eu euskara Haurren eskubideak
fa فارسی حقوق کودکان
fi suomi Lasten oikeudet
fo føroyskt Barnarættindi
fr français Droits de l'enfant
gl galego Dereitos do neno
gn Avañe'ẽ Mitã tekoiterape
hi हिन्दी बाल अधिकार
hy հայերեն Երեխայի իրավունքներ
ja 日本語 子どもの権利
kk қазақша Бала құқығы
km ភាសាខ្មែរ សិទ្ធិកុមារ
ko 한국어 아동 권리
ky Кыргызча Баланын укуктары
lo ລາວ ສິດທິເດັກ
lt lietuvių Vaiko teisės
my မြန်မာဘာသာ ကလေးသူငယ်များ၏ အခွင့်အရေး
ne नेपाली बाल अधिकार
no norsk Barnerett
pa ਪੰਜਾਬੀ ਬਾਲ ਅਧਿਕਾਰ ਸੁਰੱਖਿਆ ਐਕਟ
pl polski Prawa dziecka
pt português Direitos da criança
ro română Drepturile copilului
ru русский Права ребёнка
sr српски / srpski Дечја права
ta தமிழ் குழந்தைகளின் உரிமைகள்
tr

xüsusiyyətləri olduğu, davamlı böyümə və inkişaf göstərdiyi şüurunun yerləşməsi, uşaqların baxımının bir cəmiyyət problemi olduğu və elmi yanaşmalarla hər kəsin bu məsuliyyəti yüklənməsi lazım olduğu düşüncəsi, Cenevrə Uşaq Hüquqları Bəyannaməsi ilə təsbit edilmişdir. Hazırda uşaq hüquqları ilə əlaqədar olan beynəlxalq sənəd 20 noyabr 1989-cu ildə BMT tərəfindən qəbul edilən və 193 ölkə tərəfindən təsdiq edilmiş olan Birləşmiş Millətlər Təşkilatının Uşaq Hüquqları Haqqında Konvensiyasıdır.

Konseptual çərçivə[redaktə | əsas redaktə]

Uşaq və uşaq hüquqları konsepsiyası[redaktə | əsas redaktə]

Uşaqlar üzərində aparılan tədqiqatlarda ilk növbədə uşaq anlayışından nəyin başa düşülməsi, uşaqların anlayışını böyüklərdən necə fərqləndirməsi göstərilməlidir. İnkişaf etməmiş ölkələrdə mövcud olan anlayışa görə, uşaq potensiyal olaraq ailənin fenomenindən kənarda ailənin iqtisadi inkişafına töhfə verə biləcək potensial işçi qüvvəsi və ailənin sonrakı çağlarında sosial təminat vasitəsi olaraq görülür.Başqa sözlə, kənd təsərrüfatı cəmiyyətlərində uşaq iqtisadi cəhətdən səmərəli bir vasitədir. Belə cəmiyyətlərdə uşaq bir tərəfdən istehsala töhfə verir və qocalıq dövründə sığorta rolunu oynayır. Uşaq anlayışının sonrakı dövrlərdə dəyişdiyi görülür. Müasir uşaqlıq anlayışının ümumilikdə Qərb cəmiyyətlərində ortaya çıxması 17-ci əsrdən başlayaraq bir sıra dəyişikliklərin nəticəsi olmuşdur.[1]

Uşaq rifahı[redaktə | əsas redaktə]

Son illər bir çox beynəlxalq təşkilatların, xüsusən də UNİCEF-in səyləri nəticəsində inkişaf etmiş ölkələrin “siyasət və xidmətlərdə uşaqların rifahına rəvac verən mərkəz” yanaşmalarının tətbiq olunduğu görülür. Bu yanaşmanın ortaya çıxmasına insanların rifahının təkcə adambaşına gəlirlə əlaqəli olmadığı barədə geniş düşüncənin təsiri olmuşdur. Bu anlayış, eyni zamanda, BMT-nin Uşaq Hüquqları Konvensiyasında "uşaqların da xüsusi hüquqları olduğu kimi insan hüquqları da var" prinsipinin xatırlatması olaraq qəbul edilmişdir. Nəticə etibarilə uşaqların rifahını təmin etmək üçün bu hüquqlara hörmət edən xüsusi siyasət tələb olunur.[2]

İstinadlar[redaktə | əsas redaktə]

  1. http://www.calismadunyasi.gov.tr/pdf/sayi5/05.pdf
  2. https://www.unicef.org/turkey/media/4131/file/%C3%87ocuk%20Refah%C4%B1%20Belgesi.pdf