Uşaqlıq mioması

Uşaqlıq mioması
Fibromioma
Mioma - Əməliyyat zamanı
Elm sahəsi	Tibb / Ginekologiya / İnvaziv Radiologiya
Vikianbarda əlaqəli mediafayllar

Uşaqlıq mioması – uşaqlıq divarının saya əzələ hüceyrələrindən əmələ gələn şişvari törəmədir. Miomaların ölçüləri bir neçə millimetr və 20-25 sm arasında dəyişə bilir. Uşaqlıq miomasının dəqiq əmələ gəlmə səbəbləri hələ də tam dəqiq müəyyən olunmayıb, lakin, miomanın hormonal tənzimləmə ilə əlaqəsi barədə məlumatlar mövcuddur.

Əmələ gəlmə səbəbləri

Uşaqlıq miomasının inkişafı haqqında müasir təsəvvürlər hormonal nəzəriyyəyə əsaslanır. Estrogenlərin ekskresiyasının və metabolik çevrilməsinin, eləcə də estrogen fraksiyalarının nisbətinin (estron və estradiolun follikulin, estriolun isə lütein fazasında artması) pozulması miometriyada morfoloji dəyişikliklərə gətirib çıxarır.

Miometriumun kütləsi estrogenlərin başlatdığı saya əzələ hüceyrələrinin hiperplaziyası və bu hüceyrələrin hipertrofiyası nəticəsində arta bilər.

Estrogenlərlə bərabər miomanın böyüməsini progesteron stimullaşdırır. Uşaqlıq mioması zamanı saya əzələ hüceyrələrinin hipertrofiyası onların hamiləlik dövründə olan hipertrofiyası ilə eynidir və yalnız estradiol və progesteronun nisbətən yüksək konsentrasiyasında birləşmiş təsiri zamanı ortaya çıxa bilər. Lütein fazasında progesteron miositlərin mitotik fəallığını artırır, bundan əlavə progesteron böyümə faktorlarının induksiyası yolu ilə miomanın böyüməsinə təsir edir. Mioma toxumasında estradiol və progesteron reseptorları sabit miometriumdakından daha çoxdur. Miomatoz düyünlərdə cinsi steroidlərin mübadiləsinin pozulması böyümə faktorlarının iştirakı ilə hüceyrələrin autokrin stimulyasiyasına səbəb olur. Uşaqlıq mioması toxumasında estrogenlərin təsir mediatorları insulinəbənzər I və II böyümə faktorlarıdır.

Uşaqlıq miomasının patogenezinin hormonal aspektləri ilə birgə orqanizmin immun reaktivliyinin dəyişməsi də əhəmiyyətli rol oynayır, xüsusilə də xroniki infeksiya ocaqları zamanı; kiçik çanağın hemodinamikasının nəzərə çarpan dəyişikliyi, eləcə də irsi meyllilik.

Miomanın böyümə zonaları miometriumda iltihab infiltratları və endometrium ocaqları ətrafında formalaşır. Miomanın böyüməsində saya əzələ hüceyrələrinin fenotipik transformasiyası və pozulmuş mikrosirkulyasiya şəraitində degenerativ dəyişikliklər əhəmiyyətli rol oynayır. Miomatoz düyünlərin rüşeymləri embrional mərhələdə də formalaşa bilər. Xələf hüceyrələrin böyüməsi uzun illər estrogenlərin və progesteronun təsiri altında yumurtalıqların nəzərə çarpan fəallığı fonunda davam edir.

Simptomları

Miomalar çox vaxt simptomsuz gediş göstərsə də əksər hallarda onlar bir sıra xoşagəlməz simptomlarla büruzə verirlər.

• Çox vaxt xroniki anemizasiya ilə nəticələnən gur menstrual qanaxmalar;
• Qarının aşağı nahiyəsində, çanaqda və beldə ağrılar;
• Miomanın sidik kisəsini sıxması nəticəsində tezləşmiş sidik ifrazı, qəbzləşmə;
• Reproduktiv funksiyanın pozulması: sonsuzluq, düşük;
• Qadınların təxminən 40%-də uşaqlıq mioması aşkar edilir;
• Histerektomiyaların əksəriyyəti (Uşaqlığın çıxarılması əməliyyatları) Uşaqlıq mioması səbəbindən həyata keçirilir.

Müalicə üsulları

Müəyyən olunmuş miomanı heç də həmişə fəal müalicə etmək lazım deyil. Lakin mioma böyüməyə davam edərsə, hər hansı simptomlar büruzə verərsə və ya hamiləliyə maneə törədərsə, müalicə zəruridir. Müasir dövrdə Uşaqlıq miomasının bir neçə müasir müalicə üsulu mövcuddur:

Uşaqlıq miomasının hormonoterapiyası

Uşaqlıq miomasının konservativ terapiyası şişin böyüməsinin ləngidilməsi və ya geriyə inkişafı, menometrorragiya və anemiyanın müalicəsi məqsədi ilə aparılır. Bu məqsədlə 19-norsteroidlərin törəmələri (norkolut, primolyut-nor, noretisteron, orqametril, hestrinon, nemestran) təyin olunur. Bu preparatların təsiri ilə mioma və müvafiq olaraq, uşaqlıq orta hesabla hamiləliyin 1-2 həftəliyinə qədər kiçilir; aybaşı zamanı qanaxma azalır və hemoqlobinin səviyyəsi normallaşır. Lakin, kliniki effekti hamiləliyin 8 həftəliyi qədərki ölçüləri aşmayan miomalarda almaq olur. Steroid strukturlu antiqonadotropinlər (danazol, hestrinon) və qonadoliberin aqonistləri (zoladeks, diferelin, buserelin və s.) miomatoz düyünlərin böyüməsinə təsir edirlər. QnRH aqonistlərinin təsiri altında miomatoz düyünlərin ölçülərinin 55%-ə qədər kiçilməsi mümkündür. Lakin bu effekt müvəqqətidir – preparatın qəbulu dayandırıldıqdan sonra və aybaşı funksiyasının (menstrual funksiyanın) bərpasından sonra 67% xəstələrdə qidalanmanın pozulması əlamətləri ilə miomanın ekspansiv böyüməsi başlayır. Uşaqlıq miomasının konservativ müalicəsi sahəsində böyük irəliləyişə baxmayaraq, medikamentoz terapiya (ilk növbədə hormon terapiyası) arxa planda qalır. Bu preparatlar şişin böyüməsinin ləngidilməsi və simptomların korreksiyası məqsədi ilə təyin edilirlər. Hətta ən müasir preparatlar belə ancaq müvəqqəti effekt əldə etməyə imkan verir. Bir qayda olaraq hormonoterapiyanın ən üstün nəticələri kiçik ölçülü miomalarda əldə edilir. Digər hallarda QnRH tətbiqi düyünlərin və onlara qan axınının azaldılması üçün planlaşdırılmış miomektomiya öncəsi əməliyyatqabağı hazırlıq kimi mümkündür.

Uşaqlıq arteriyalarının embolizasiyası (UAE)

Uşaqlıq arteriyalarının embolizasiyası (UAE) kiçik həcmli, cərrahi kəsik tələb etməyən əməliyyatdır. Bu əməliyyat zamanı yerli keyitmə ilə bud nahiyəsindəki kiçik dəlikdən bud arteriyasına girilir və nazik xüsusi kateterlərin köməyi ilə miomanı qidalandıran damarlara plastik hissəciklər yeridilir, nəticədə düyünlərdə qan dövranı tamamilə dayanır. Qan dövranı dayandıqdan sonra miomanı təşkil edən əzələ hüceyrələri ölür. Sonra sorulma prosesi nəticəsində düyünlərin nəzərə çarpan kiçilməsi və/və ya tam yox olması baş verir, mioma simptomları tam keçib gedir. UAE-dən sonra halların 98,5%-də uşaqlıq mioması ilə bağlı əlavə müalicəyə ehtiyac olmur.

Miomektomiya

Miomektomiya – uşaqlığın saxlanılması yolu ilə miomatoz düyünlərin cərrahi üsulla götürülməsindən ibarətdir və laparotomik, laparoskopik və histeroskopik müdaxilə yolu ilə həyata keçirilir. Miomektomiya ümumi narkoz altında aparılır və 5–7 gün ərzində stasionar şəraitdə saxlanılmağı tələb edir.

Tam sağalma 2–3 həftə müddətində baş verir (əməliyyatdan sonrakı dövrün ağırlaşmasız keçdiyi halda). Miomektomiya histerektomiyanın bir sıra çatışmazlıqlarından çəkinməyə imkan verir. İlk növbədə bu üsul fertilliyin saxlanılması üçün real zəmin yaradan orqanqoruyucu müdaxilədir. İkinci tərəfdən əməliyyatın bu üsulunda PHS-dən yayınmaq olur. Eyni zamanda miomektomiya da ideal üsul deyil. Bu müdaxiləni heç də hər zaman həyata keçirmək olmur. Miomektomiyanın yerinə yetirilməsinin mümkünlüyü miomatoz düyünlərin ölçüləri, miqdarı və yerləşməsindən əlavə, əməliyyat edən həkimin təcrübə və səriştəsindən asılıdır. Miomektomiyada digər maneə əməliyyatdaxili qanaxmanın baş verməsinin mümkünlüyüdür və bu baş verdikdə histerektomiya (uşaqlığın götürülməsi) tələb oluna bilər.

Bundan başqa, miomektomiya keçirmiş xəstələrin 30%-ə qədərində xəstəliyin residivi (təkrarlanması) əmələ gəlir. Bu, hər şeydən əvvəl onunla izah olunur ki, əməliyyatın gedişi zamanı heç də hər zaman bütün düyünləri götürmək olmur, onlardan bəziləri, kiçik ölçülərə malik olanları qala bilər və nəticə etibarilə böyüyə bilər. Bundan başqa, uşaqlığın mexaniki zədələnməsi özü-özlüyündə yeni miomaların əmələ gəlməsinə təkan verən faktor ola bilər. Yuxarıda göstərilənlərdən də göründüyü kimi, bu günə qədər də uşaqlıq miomasının orqanı saxlamaqla müalicəsi məsələsi müasir ginekologiyanın ən aktual problemlərindən biri olaraq qalır.

Histerektomiya

Təəssüf hissi ilə demək istərdik ki, hazırkı dövrdə Azərbaycanda miomanın müalicəsinin ən geniş yayılmış üsulu radikal əməliyyat – histerektomiyadır. Histerektomiya – uşaqlığın cərrahi yolla tamamilə götürülməsidir. Histerektomiya həm açıq əməliyyat yolu ilə, həm də laparoskopik (qarın boşluğu divarının deşilməsi ilə) yolla aparıla bilər. Bu üsulda ümumi narkoz və xəstənin 7 gündən az olmayaraq stasionarda saxlanılması gərəkdir. Tam sağalma müddəti 3–6 həftədir (əməliyyatdan sonrakı dövr ağırlaşmasız keçərsə). Qeyd etmək gərəkdir ki, uşaqlıq miomasının bu zahirən radikal müalicə üsulunun, təəssüf ki, ciddi çatışmazlıqları da mövcuddur. Aydındır ki, doğum funksiyasını tamamlamamış pasiyentlərdə uşaqlığın götürülməsi son dərəcə arzuolunmaz haldır. Bundan əlavə, narkoz tələb olunan istənilən cərrahi müdaxilə kimi histerektomiya da müəyyən dərəcədə anestezioloji risk və ciddi ağırlaşmalara gətirib çıxara bilər, xüsusilə də yanaşı patologiyası, nəzərə çarpan anemiyası olan pasiyentlərdə. Hər il Moskva stasionarlarında histerektomiya zamanı əsasən narkoz ağırlaşmaları ilə bağlı onlarla ölümcül ağırlaşma baş verir. Histerektomiyanın daha bir vacib xüsusiyyəti də əməliyyatdan sonrakı dövrdə posthisterektomiya sindromunun (PHS və ya SPH) inkişaf ehtimalının yüksək olmasıdır. Bu sindrom pasiyentlərin yaşayış keyfiyyətini əhəmiyyətli dərəcədə aşağı salan kompleks hormonal, vegetativ-damar və psixoloji pozğunluqlardan ibarətdir. Histerektomiyadan sonra qadınların 50%-dən çoxunda PHS ortaya çıxır və hormonal fonun, psixoloji-emosional sferanın və vegetativ-damar tənzimlənməsinin pozulması ilə xarakterizə olunur. Bu zaman süd vəzisinin xərçəngi, ürəyin işemik xəstəliyi kimi xəstəliklərin inkişaf təhlükəsi əhəmiyyətli dərəcədə artır. Uşaqlıq mioması olan xəstələrin yaşının gənc olmasını nəzərə aldıqda aydın olur ki, onların əksəriyyəti üçün histerektomiya psixoloji, eləcə də fiziki əziyyətlərə gətirib çıxaran bir əlillik deməkdir.

Uşaqlıq mioması müalicəsinin eksperimental üsulları (FUS -ablasiya və digərləri)

FUS-ablasiya üsulunun mahiyyəti maqnit-rezonans tomoqrafiyası (MRT) nəzarəti altında fokuslaşdırılmış ultrasəs dalğaları ilə mioma toxumasına təsirdən ibarətdir. Uşaqlıq miomasının müalicəsi üçün bu metodikanın istifadəsi eksperimental xarakter daşıyır, belə ki, bir neçə ciddi texniki məsələ, ilk növbədə ablasiyanın təsir müddətinin az olması ilə bağlı problemlər hələ də həll olunmamışdır. Bu müalicə üsulu ilk vaxtlar qaraciyərin və mədəaltı vəzinin çətin çatılan şişlərinin müalicəsi üçün təklif olunmuşdur. Uşaqlıq miomasının müalicəsi üçün bu metodikanın istifadəsi təcrübi xarakter daşıyır, belə ki, bir neçə ciddi texniki məsələ həll olunmayıb. İlk növbədə, indiki dövrdə də təsirin dəqiqliyi kifayət qədər olmur, yəni miomatoz düyünə yaxınlıqda yerləşən sağlam toxumaların və orqanların qəsdsiz olaraq zədələnməsi təhlükəsi var. İkincisi, bu prosedur zamanı miomatoz düyün toxumasının tam olaraq 100%-i təsirə məruz qalmır ki, bu da pasiyentlərin böyük əksəriyyətində 6–12 ay müddətində miomanın residiv böyüməsinə gətirib çıxarır. Bu metodikanın günümüzdə aparılmış ən böyük tədqiqatının nəticələrinə görə (Stewart EA, Rabinovici J, Tempany CM və b. Clinical outcomes of focused ultrasound surgery for the treatment of uterine fibroids.) metodun qısamüddətli effektiv olması barədə nəticə çıxarılmışdır. Pasiyentlərin yarısından çoxunda ablasiyadan bir il sonra miomatoz düyünlərin yenidən böyüməsi müşahidə olunur. Bütün bunlar FUS-ablasiyaya bir sıra əks göstərişləri müəyyən edir. Bu prosedur aşağıdakı hallarda tamamilə yolverilməzdir: Hamiləlik məqsədləri olduqda; 5-dən artıq miomatoz düyün olduqda; Dəri səthindən 12 sm-dən çox və büzdüm nahiyəsinə 4 sm-dən yaxın yerləşən düyünlər mövcud olduqda (yəni uşaqlığın arxa divarında yerləşən miomalar bu üsula uyğun deyil); 500 sm³-dən böyük həcmli mioma olduğu halda; MRT tətbiqinə əks göstəriş olduğu halda. Ola bilər ki, gələcəkdə texnologiyaların inkişafı nəticəsində FUS-ablasiyanın daha geniş istifadə olunmasına imkan yaranacaqdır. Lakin hazırkı dövrdə bu üsulun tətbiq sahəsi hədsiz dərəcədə dardır və bu üsul yalnız hamiləlikdə maraqlı olmayan, cərrahi müalicə üsuluna və UAE-yə qarşı əks göstərişləri olan simptomlu miomalı pasiyentlərə tətbiq oluna bilər.

Miomanın müalicəsində alternativ tibb

Gur menstruasiyalar kimi xoşagəlməz əlamətlərlə müşayiət olunan uşaqlıq mioması müalicə olunmalıdır. Əksər hallarda iki əməliyyat növü arasında seçim qalır (miomektomiya və uşaqlıq arteriyalarının embolizasiyası). Lakin bu müdaxilələr nə qədər az zədələyici olsa belə, bəzi qadınlar bu cür müalicə üsulundan yayınmaq üçün əllərindən gələni edirlər. Elə bu səbəbdəndir ki, xalq təbabəti, homeopatiya, dietoterapiya, fitoterapiya (otlarla müalicə) və hirudoterapiya (zəli ilə müalicə üsulu) kimi müalicə üsulları populyarlaşıb. Bəs bütün bunlar hər hansı elmi əsasa söykənirmi? Bu metodların effektivliyini sübut edən elmi dəlillər mövcuddurmu?

Miomanın otlarla müalicəsi

Fitoterapiyanın əhəmiyyətli bir çatışmazlığı var: otlar heç də bizi müalicə etmək üçün yaradılmayıb. Onların tərkibində bir çox maddələr, eləcə də müxtəlif ziyanvericilərdən müdafiə üçün zəruri olan zəhərli maddələr var. Bu səbəbdən də otlar yan təsirlərə gətirib çıxara bilər. Misal olaraq ürəkbulanma, iştahanın azalması, mədə pozğunluqları və digər yan təsirləri göstərmək olar. Həmçinin elmi işlərdə də mütəmadi olaraq müalicənin elə bu cür nəticələri təsbit olunur. Lakin hər hansı bir bitkidə həqiqətən mioma ilə mübarizədə yüksək potensial təsirliliyə malik bir maddə aşkarlanarsa, onu əldə edərək tədqiqatlar aparacaq (siçanlar üzərində təcrübələrdən tutmuş böyük insan qrupları ilə aparılan tədqiqatlara qədər) və nəticə çıxaracaqlar: preparat öz təsirliliyini və zərərsizliyini isbat etmişdir, ya yox. Əgər isbat etmiş olsa, dərman satışa çıxarılacaqdır və siz artıq onu sağlamlıq üçün təhlükəsiz, dəqiq ölçülmüş dozalarda istifadə edə bilərsiniz. İndi isə dəqiq yoxlanılmamış və potensial olaraq təhlükəli müalicə üsullarından çəkinmək daha yaxşı olardı. Bundan başqa, bu metodlar isbat olunmuş effektivliyə malik deyil. "Mioma əleyhinə" pəhriz dedikdə "iltihab əmələ gətirə bilən" məhsullardan imtina olunması nəzərdə tutulur. Buna misal olaraq qəhvə, spirtli içkilər və fast-food göstərmək olar. Bu yanaşmadakı problem də odur ki, miomanın iltihab prosesi ilə heç bir əlaqəsi yoxdur. Bu, sadəcə uşaqlığın əzələ hüceyrələrindən əmələ gələn törəmədir.

Miomanın müalicəsində hirudoterapiya və homeopatiya

Hirudoterapevt xidmətlərindən istifadə etməyi və zəlilərlə müalicə olunmağı qərara almış qadınlar çox böyük təhlükəyə məruz qalırlar. Birinci olaraq, prinsip etibarilə zəlilərin miomaya hansı yolla təsir edə biləcəyi aydın deyil. Aydındır ki, dəri üzərindən miomanın qanını “sormaq” heç də mümkün olmayacaq. Və bu kifayət qədər mənasız bir məşğuliyyətdir, çünki miomalar qanla çox yaxşı təchiz olunurlar. İkincisi, hirudoterapiya yalnız o halda təhlükəsiz ola bilər ki, tibbi zəlilər müəyyən olunmuş ciddi şərtlər daxilində yetişdirilsin – bu zaman onlar infeksiya törədicilərini daşımasınlar. Lakin Rusiya ərazisində hirudoterapiya o dərəcədə populyardır ki, azsaylı hirudoterapevt təminatçılarının zəli yetişdirilməsi kimi bahalı və çətin bir prosesin öhdəsindən necə gəldiyi tam aydın deyil. Homeopatik preparatların iş prinsipi maddənin az dozasının böyük effektə malik olmasına əsaslanır. Əgər XVIII əsrdə, homeopatiyanın yeni ortaya çıxdığı dövrdə maddələrin molekulyar quruluşu haqqında heç bir məlumat yox idisə, indiki dövrdə artıq aydınlaşmışdır ki, homeopatlar tərəfindən çox böyük miqdarda istifadə olunan tabletlər və kürəciklərin tərkibində əvvəlcədən elan olunmuş maddənin heç bir molekulu belə mövcud deyil. Belə ki, bu preparatların “təsir gücünü” yalnız plasebo effekti ilə izah etmək mümkündür.

Xarici keçidlər

• http://www.mioma.az/ Arxivləşdirilib 2016-03-04 at the Wayback Machine
• http://www.ilyashasanov.az/