Uca aylant

Vikipediya, azad ensiklopediya
Jump to navigation Jump to search
?Uca aylant
Ailanthus altissima
Götterbaum (Ailanthus altissima).jpg
Elmi təsnifat
Aləmi:Bitkilər
Şöbə:Örtülütoxumlular
Sinif:İkiləpəlilər
Yarımsinif:Rozidlər
Sıra:Sabunağacıçiçəklilər
Fəsilə:Simaroubakimilər
Cins:Aylant
Növ: Uca aylant
Elmi adı
Ailanthus altissima
Wikispecies-logo.svg
Vikinövlərdə
sistematika
Commons-logo.svg
Şəkil
axtarışı
ITIS  
NCBI  
EOL  
GRIN  
IPNI 
TPL 

Uca aylant (lat. Ailanthus altissima)[1]aylant cinsinə aid bitki növü.[2] Azərbayacan şəraitində hündürlüyü 12-15 m (nadir hallarda 20 m.) m, diametri 60 sm olan, öz vətənində isə hündürlüyü 30 m-ə çatan ağacdır. Çətiri iri budaqlıdır, lakin iri yarpaqların çox olmasına görə sıxdır və kölgəlidir. Cavan budaqları açıq-qəhvəyi, yaşlı gövdəsinin rəngi isə açıq boz rəngdədir.

Yarpaq[redaktə | əsas redaktə]

Yarpaqları iri və mürəkkəbdir, uzunluğu 40-70 (90) sm-dir, tək lələkvaridir, ümumi saplaqda oturmuş 9-41 ədəd yarpaqcıqdan ibarətdir, xoşagəlməyən iyi vardır; yarpaqcıqların uzunluğu (4) 5-8 (13) sm, uzunsov-yumurtaşəkilli, və yaxud neştərvari yumurtaşəkillidir. Qaidəsinə doğru dəyirmi və ya çəpinə kəsilmiş, tam inkişaf dövründə çılpaq, kənarları nazik kirpikcikli, qaidə hissəsində, hər birində 1-2 (3-4) ədəd iri dişlidir.

Çiçək[redaktə | əsas redaktə]

Çiçək qrupu iri, süpürgəvari, kifayət qədər sıx olub, uzunluğu 20-30 sm-ə qədərdir. Çıçəkləri xırda, uzunluğu 2,5-3,5 mm, ikicinslidir və erkəkciklidir, xoşagəlməyən iyi vardır. Ləçəkləri 5-6 ədəd olub, xırdadır, yumurtaşəkilli, yaşılımtıl rəngli və tutqundur. Meyvə: Meyvəsi yastı qanadmeyvə, uzunluğu 3-4 sm, rombşəkilli formada və qanadın ortasında yerləşmiş bir toxumdan ibarətdir.

Çiçəkləməsi[redaktə | əsas redaktə]

May-(İyun).

Meyvə verməsi[redaktə | əsas redaktə]

(Avqust)-Sentyabr (Oktyabr). Azərbaycanda yayılması: Qədimdən Abşeronun hər yerində əkilir. Kür-Araz, SamurŞabran, Lənkəran, Alazan-Əyriçay oval., Kür, Naxçıvan, İsmayıllı və Xəzəryanı düz. rast gəlinir. Əsas yayılma nöqtələri: Bakı, Şamaxı, Ağsu, Kürdəmir, Göyçay, Ağdaş, Gəncə,Yevlax, Mingəçevir, Bərdə, Ağdam, Salyan, Sabirabad, Beyləqan, Naxçıvan və s.

Sinonim[redaktə | əsas redaktə]

    • Ailanthus altissima var. altissima altissima
    • Ailanthus altissima var. erythrocarpa (Carrière) Rehder
  • Ailanthus altissima f. erythrocarpa (Carrière) Rehder
  • Ailanthus altissima f. pendulifolia (Dippel) Rehder
    • Ailanthus altissima var. ramosissima B.C.Ding & T.B.Chao
  • Ailanthus altissima f. rubra (H.Jaeger) Geerinck
  • Ailanthus cacodendron (Ehrh.) Schinz & Thell.
  • Ailanthus erythrocarpa Carrière
  • Ailanthus esquirolii H.Lév.
  • Ailanthus giraldii Dode
    • Ailanthus giraldii var. duclouxii Dode
  • Ailanthus glandulosa Desf.
    • Ailanthus glandulosa var. erythocarpa (Carrière) Mouill.
  • Ailanthus glandulosa f. erythocarpa (Carrière) C.K.Schneid.
  • Ailanthus glandulosa f. pendulifolia Dippel
  • Ailanthus glandulosa f. rubra (H.Jaeger) Dippel
    • Ailanthus glandulosa var. spinosa M.Vilm. & Bois
  • Ailanthus japonica K.Koch
  • Ailanthus japonica Dippel
  • Ailanthus peregrina (Buc'hoz) F.A.Barkley
  • Ailanthus pongelion J.F.Gmel.
  • Ailanthus procera Salisb.
  • Ailanthus rhodoptera F.Muell.
  • Ailanthus rubra H.Jaeger
  • Ailanthus sinensis Dum.Cours. [Illegitimate]
  • Ailanthus vilmoriniana Dode
    • Ailanthus vilmoriniana var. henanensis J.Y.Chen & L.Y.Jin
  • Albonia peregrina Buc'hoz
  • Choerospondias auriculata D.Chandra
  • Pongelion cacodendron (Ehrh.) Farw.
  • Pongelion glandulosum (Desf.) Pierre
  • Pongelion vilmorinianum (Dode) Tiegh. [Invalid]
  • Rhus cacodendron Ehrh.
  • Toxicodendron altissimum Mill.

Təsərrüfat əhəmiyyəti[redaktə | əsas redaktə]

Oduncağından mebel və müxtəlif xarrat məmulatlarının hazırlanmasında istifadə olunur. Qabıq və yarpaqları tibbi əhəmiyyətə malikdir. Yeni zoğlarından, çiçəklərindən və cavan qabığından alınan cövhər bəzi xəstəliklərdə istifadə olunur. Qabığındakı qətranlı şirəsi yağlı boyaların hazırlanmasında istifadə olunur.

İstinad[redaktə | əsas redaktə]

  • Tofiq Məmmədov, Elman İsgəndər, Tariyel Talıbov. Azərbaycanın nadir ağac və kol bitkiləri", Bakı: "Elm", 2014, 380 səh
  • Eldar Şükürov.İsmayıllı rayonu meşə bitkilərinin bələdçi kitabı, Bakı 2016

Mənbə[redaktə | əsas redaktə]

  1. Nurəddin Əliyev. Azərbaycanın dərman bitkiləri və fitoterapiya. Bakı, Elm, 1998.
  2. Elşad Qurbanov. Ali bitkilərin sistematikası, Bakı, 2009.