Unianqa gölləri

Vikipediya, azad ensiklopediya
Jump to navigation Jump to search
Lakes of Ounianga*
Unianqa gölləri**
UNESCO-nun Ümumdünya irsi
Ounianga Lakes from ISS.jpg
Ölkə Çad Çad
Tipi Təbii
Meyarlar (vii)
İstinad 1400
Region*** Afrika
Daxil edilməsi 2012  (36-cı sessiya)
Unianqa gölləri (Çad)
Red pog.png
Unianqa gölləri
* Rəsmi ingiliscə siyahıda adı
** Region YUNESKO təsnifatlandırılmasına görə

Unianqa gölləri — Şimal-Şərqi Çadda, Böyük Səhrada, Qərbi Tibesti və şərqi Ennedi dağlarındakı bir hövzədə yerləşən bir neçə göldür. 2012-ci ildə UNESCO-nun Ümumdünya irsi siyahısına daxil edilmişdir.[1]

UNESCO-nun açıqlamasına görə göllər ildə 2 millimetr (0.1 düym)-dən az yağış yağan isti və hiperarid bir səhrada yerləşirlər. Göllər müxtəlif ölçü, dərinlik, kimyəvi tərkib və rənglər nümayiş etdirir.

Qrupda üzmumi 18 göl var. Göllərin ümumi səth sahəsi təxminən 20 kvadrat kilometrdir. Göllərin ən böyüyü olan Yoa gölü təxminən 3.5 kvadrat kilometr sahəyə və 20 metr (66 ft)-ə çatan dərinliyə malikdir.

Coğrafiya[redaktə | əsas redaktə]

Bu göllər Yer səhralarında bənzərsiz bir hidroloji sistem meydana gətirir. Suyun yüksək quraqlıq mühitlərdə buxarlamağa məruz qaldığı zaman göllərdə duzluluq meydana gəlir. Bu vəziyyətdə, Yoa gölündən buxarlanma sürəti 6 metr (20 ft)-ə bərabər olsa belə, 25 metr (82 ft) bərabər olan gölün ümumi dərinliyi və unikal fiziki amillər mərkəzi Teli gölü istisna olmaqla, bütün gölləri təmiz saxlamaq üçün birləşir.

Göllərin şirinsulu olmasının (Teli gölü istisna olmaqla) bir neçə səbəbi var. Birincisi minilliklər ərzində yeraltı bir hövzədə yığılan su göllərə verilir. İkincisi, küləyin gətirdiyi qum hövzəni ətrafdakı göllərdən daha aşağı mövqe tutan Teli gölü ilə birlikdə 10 gölə ayırır. Üçüncüsü, buxarlanmanı yavaşlatan qalın qamış örtüyü şirinsulu göllərin səthini örtür. Nəticədə suyun səviyyəsi aşağı olduğundan Teli gölünün səthindən daha böyük buxarlanma baş verir.[2]

Tarixi dəlillər[redaktə | əsas redaktə]

Bölgənin iqlim tarixinin təxminən 11000 il əvvəl son buz dövrünün sonunda insan miqrasiyası ilə əlaqəli olduğu düşünülür. Səhra təxminən 5000 il əvvəl mussonların azalmasından sonra bölgəyə qayıtmışdır. Aparılan araşdırılmada Yoa gölünün dibindən götürülmüş və buz dövründən əvvələ aid olan 16 metr (52 ft) qalınlığındakı çöküntüdə 10940 təbəqə aşkar etmişdir. Bu təbəqalərin hər biri 1 ilə uyğun gəlir.[3]

Qrupdakı Serir gölünün panoraması

İstinadlar[redaktə | əsas redaktə]

  1. "Lakes of Ounianga". UNESCO. İstifadə tarixi: 3 September 2012.
  2. Kröpelin, Stefan. "The Saharan lakes of Ounianga Serir (NE Chad): a unique hydrogeological system". 2009-12-08 tarixində orijinalından arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2009-08-28.
  3. Johann Grolle, "Miracle in the Sahara: Oasis Sediments Archive Dramatic History", Spiegel-online, May 21, 2013, http://www.spiegel.de/international/world/new-sahara-research-the-lakes-of-ounianga-a-900518.html