V Karl (Fransa kralı)

Vikipediya, azad ensiklopediya
(V Çarlz səhifəsindən istiqamətləndirilmişdir)
Naviqasiyaya keçin Axtarışa keçin
V Çarlz
fr. Charles V de France
8 aprel 1364 – 16 sentyabr 1380
ƏvvəlkiII Con
SonrakıVI Çarlz
Şəxsi məlumatlar
Doğum tarixi 21 yanvar 1338
Doğum yeri
Vəfat tarixi 16 sentyabr 1380 (42 yaşında)
Vəfat yeri
Vəfat səbəbi Yoluxucu xəstəliklər
Dəfn yeri
Fəaliyyəti monarx, siyasətçi
Atası II Con
Anası Lüksemburqlu Bonna
Həyat yoldaşı Burbonlu Yuanna
Uşaqları VI Çarlz
I Lüdovik
Ailəsi Valua sülaləsi
Dini xristianlıq
Elmi fəaliyyəti
Elm sahəsi Dövlət idarəetməsi[2], siyasət[2]
Vikianbarın loqosu Vikianbarda əlaqəli mediafayllar

V Şarl (fr. Charles V Fransızca tələffüz: [ʃaʁl sɛ̃k]) və ya Müdrik Şarl (fr. Charles le Sage Fransızca tələffüz: [ʃaʁl lə saʒ]) (d. 21 yanvar 1338 - ö. 16 sentyabr 1380) — Fransa kralı. Onun səltənəti Yüzillik müharibənin əvvəllərində uğurlu bir fransız qələbəsi ilə fərqlənir. Onun hərbi əməliyyatları nəticəsində ingilislər tərəfindən ələ keçirilən bir çox bölgə geri alındı və sələflərinin bəzi hərbi itkilərini uğurla bərpa etdi.

Atası II Conun 1356-cı ildə Puatye döyüşündə əsir düşməsinin ardından Şarl Fransa kral naibi təyin edildi. Krallığın düşdüyü siyasi və iqtisadi çətin vəziyyətdə Şarl ilk öncə vergiləri artırdı. Nəticədə Navarra kralı Qəddar Şarlın rəhbərlik etdiyi zadəgan qrupu, fransız burjuaziyası və kəndli üsyanlarıyla qarşılaşdı. Bütün bu ayaqlanma və üsyanları yatırmasına baxmayaraq Şarl atasını azadlığa buraxmaq üçün 1360-cı ildə bağlanan sülhlə cənub-qərbi Fransanın böyük bir hissəsini ingilislərə təslim etdi.

Şarl atasının əsarət altında ölümünün ardından 1364-cü ildə Fransa kralı oldu. Təcrübəli müşavirlərinin yardımıyla ölkə üzərindəki hakimiyyəti kral xəzinəsini doldurmağa və Valua sülaləsinin yenidən nüfuz qazanmasına gətirib çıxardı. Fransa tarixinin ilk nizami ordusunu quraraq hərbçi zümrəsinin sadə xalq üzərindəki nüfuzunu azaltdı. Apardığı hərbi islahatların ardından güclənmiş orduyla vaxtilə atası səbəbilə ingilislərə tərk etdiyi bölgələrin hamısını geri aldı.

Şarl 1380-ci ildə vəfat etdi və yerinə qəli zəifliyi olan oğlu VI Şarl taxta çıxdı.

Mənbə[redaktə | mənbəni redaktə et]

  • Sarindar-Fontaine, François (2019). Charles V le Sage – Dauphin, duc et régent (1338–1358) (in French). L'Harmattan. ISBN 978-2-343-17371-9
  • Henneman, John Bell (1971). Royal taxation in Fourteenth Century France, The Development of War Financing 1322–1356 (in French). Princeton: Princeton University Press
  • Adams, Tracy; Adams, Christine (2020). The Creation of the French Royal Mistress: From Agnès Sorel to Madame Du Barry. The Pennsylvania State University Press

İstinadlar[redaktə | mənbəni redaktə et]