Vasan (ədəbiyyat)

Vikipediya saytından
Naviqasiyaya keç Axtarışa keç
Şinran.

Vasan (和讃?)buddaları, bodhisattvaları, sekta qurucularını tərifləyən yapon şeirləri və mədhləri. Şeirlər və ya qatalar buddist sutralarında və mətnlərində keçmiş zamanlardan yer alır.[1] Vasanlar isə Çindən götürülmüş mədhlər və Yaponiyada mövcud olan mədhlər əsasında yaranıb.[1]

Bazar yeri müqəddəsi olan Kuya budda Amida üçün nəğmələr oxuyaraq nembutsuyu öyrətmişdir. Yuzu Nembutsu sektasının qurucusu olan Ryonin doktrinasını təbliğ etmək üçün Tenday mərasim musiqisindən istifadə edirdi.[1] Ennin, QenşinSenkan kimi Tenday sektası müəllimləri Amida və Təmiz torpağı tərifləyən bir çox poetik əsər yaradıblar.[1] Vasan İppen tərəfindən qurulmuş Ci sektası tərəfindən də geniş istifadə olunub.[1]

Codo Şin sektasının qurucusu olan Şinran vasanlar yazan ədiblər arasında ən tanınmışı hesab olunur.[1] Onun tərəfindən yazılmış 500-dən çox bənd bir neçə kolleksiyada toplanmışdır.[1] XV əsrdə yaşamış Rennyo ibadətlərdə istifadə etmək məqsədilə Şinranın 3 mətnini "Sanco Vasan" əsərində cəmləmişdir: "Codo Vasan" 118, "Koso Vasan" isə 119 bənddən ibarətdir və ikisi də 1248-ci ildə yazılıb. "Şozomatsu Vasan" isə 116 bənddən ibarət olub 1257-ci ildə tamamlanıb.[1] "Sanco Vasan" kolleksiyasının məzmunun Şinranın Codo Şin doktrinin əsas traktatı olan Kyoqyoşinşonun nəzəriyyələrinə uyğun gəlir.[1] "Codo Vasan" 3 Təmiz torpaq sutrasının xülasəsidir, "Koso Vasan" isə Şinran tərəfindən nəzəriyyələrinin mənbəsi hesab olunan 7 patriarxın doktrinalarından bəhs edir.[1] Buddist esxatologiyasının 3 mərhələsi nəzəriyyəsinə əsaslanan "Şozomatsu Vasan" əsərində isə Şinran dinin və cəmiyyətin tənqidini aparır, mükəmməl olmadığını etiraf edirdi.[1] Əsərdə Zenkoci buddasını mədh edən bəndlər də yer alıb.[1] Bu əsərlərdən əlavə, Şinran "Kotaişi Şotoku hosan" (1255) əsərində Şahzadə Şotokunu mədh edən 75 bənd, "Daynihonkoku zokusanno Şotoku tayşi hosan" (1257) əsərində isə 114 bənd yazmışdır.[1] Şinran son mətnlərində Şahzadə Şotoku kultundan ilham almış, onu Kannonun təzahürü və Yaponiya buddizminin qurucusu adlandırmışdır.[1]

Şinranın istifadə etdiyi lirik üslub adi insanlar üçün nəzərdə tutulmuşdur.[1] Nəzəriyyələrinin daha çox adama çatması və asan başa düşülməsi üçün 5-7 hecalıq misralardan istifadə edirdi.[1]

Xüsusiyyətlər

[redaktə | mənbəni redaktə et]

Vasanda bir bənd 4 misradan ibarətdir və misraların heca sayı 7 və 5 olmaq üzrə bir-birini əvəz edir.[1] Tam vasan 20 və ya 30 bənddən ibarətdir.[1] Heyan dövrünün əvvəllərindən etibarən vasanlar təmiz torpağın buddizmini təbliğ etmək üçün istifadə olunan vasitə idi.[1]

  • Kodansha Encyclopedia of Japan. VIII cild. Tokio: Kodansha. 1983. səh. 231. ISBN 0-87011-628-2. İstifadə tarixi: 12 mart 2022.