Veb-sayt

Vikipediya, açıq ensiklopediya
Keçid et: naviqasiya, axtar

Veb-sayt (ing. website, web – hörümçək toru, site — «yer») – HTTP/HTTPS protokolları vasitəsilə İnternetdə müraciət etmək mümkün olan, eyni mövzulu veb-səhifələrin yığımıdır. Veb-saytların ümumi yığımı Ümumdünya hörümçək torunu yaradır.

Veb-saytların səhifələri ümumi domen ünvan altında birləşmiş olurlar və eyni məntiqi struktura malikdirlər. Veb-sayt anlayışı hostinq, server, provayder, domen, şəbəkə və s. anlayışlarla sıx bağlıdır. İnternet texnologiyaları inkişaf etdikcə bir serverdə (kompyuterdə) çoxlu sayda domen və veb-saytlar yerləşdirmək mümkündür.

Tarixi[redaktə]

Dünyada ilk veb-sayt 6 avqust 1991-ci ildə Tim Barners-Li (Tim Burners-Lee) tərəfindən yaradılmışdır. Həmin saytda o, World Wide Web (WWW) yeni texnologiyası haqqında ümumi anlayış verərək, URL ünvanlaşma sistemi və HTML dili haqqında danışır. Həmin saytda veb-serverlərin və veb brauzerlərin (veb səyyahların) qurulması və işi ilə bağlı da informasiya verilirdi. Həmin sayt dünyada ilk İnternet-kataloqdur. Belə ki, Tim Barners-Li burada digər saytlara keçidlərin siyahısını da göstərdi.

Tim Barners-Li hesab edirdi ki, hipermətnlərdən istifadə etməklə şəbəkələrdə informasiya mübadiləsini çox sürətlə və effektiv aparmaq mümkündür. Bu ideyanı həyata keçirmək üçün o, hələ 1980-cı ildə Enquire proqram təminatını yaratdı. 1991-ci ildə CERN-də WWW standartı təsdiq olundu. Tim Barners-Li veb-texnologiyasının – HTTP, URI/URLHTML atası hesab edilir

Veb-saytın strukturu[redaktə]

İnternetdə olan, öz aralarında hiperistinadlarla birləşmiş, kiçik saytdan tutmuş böyük informasiya portalına qədər hər bir resurs bir neçə tematik rubrikaları təşkil edir. Bir qayda olaraq məzmunu qısa anonslarla verilmiş bütün bölmələrdəki saytların istinadları birinci, yəni başlanğıc səhifəyə gətirilir ki, bu səhifəyə index.htm (.html) adı verilir. Saytın bütün başlanğıc sənədlərinə belə adın verilməsi məsləhətdir. Çünki əks təqdirdə hər hansı bölmənin başlanğıc səhifəsinin adını göstərmədən URL ünvanına müraciət olunarsa brauzer səhifənin özünü yox, cari qovluqda saxlanılmış faylların siyahısını göstərəcək.

Sənədlərin uyğun bölmələrinə görə paylanmış tematik rubrikalar yığımı və bütün səhifənin resursları arasında əvvəlcədən layihələndirilmiş hiperəlaqələr saytın məntiqi strukturu adlanır. Fiziki struktur isə sayt nəşr olunmuş qovluğun alt direktoriyalarındakı fiziki faylların yerləşdirilməsi alqoritmi kimi başa düşülür.

Ola bilər ki, məntiqi və fiziki strukturlar üst-üstə düşməsin. Çünki sənədin fiziki strukturunda fayllar proqramistin işini asanlaşdırmaq məqsədi ilə müəyyən qaydada yerləşdirilə bilər. Faylların müəyyən qayda ilə yerləşdirilməsi sayta yeni materiallar əlavə edildikdən sonra qarışıqlıq yaranmasının qarşısını alır, belə ki, proyektin elementləri sayılan bütün qrafik təsvirləri «Image» adlanan xüsusi qovluqda yerləşdirmək lazımdır. Bu qovluq saytın əsas direktoriyasında yerləşir. Nəticədə təsvir yerləşdirilmiş HTML sənədlərini təzələdikdə şəkilləri yenidən səhifəyə yerləşdirmək lazım gəlmir. Digər tərəfdən həmin qrafik təsvirləri saytın digər səhifələrində də istifadə etmək olar. Veb-saytda yerləşən hiperistinadların düzgün işləməsi, sənədlərin düzgün açılması və hər şansı bir resursa müraciət edildikdə brauzerin səhf haqqında informasiya verməsinin qarşısını almaq üçün aşağıdakı qaydalara riayət edilməlidir.

Direktoriyanın adları, HTML sənədlərinin adları və genişlənmələri, qrafik faylların adları təyin olunmalıdır. Bu adlar latın əlifbasında və kiçik reqistrlərində yazılmalıdır. Bu adların uzunluqları 8 simvoldan çox olmamalıdır. HTML sənədlərində faylların adları məna kəsb etməlidirlər, yəni gələcəkdə faylın məzmunu yaddan çıxarsa, bu halda faylın adına baxmaqla onun hansı mövzuya aid olduğu təyin olunacaq.

Alqoritm[redaktə]

Veb-saytı işləyərkən aşağıdakı alqoritmlər ardıcıl olaraq yerinə yetirilməlidir:

  • Məqsədin qoyuluşu və əsas məsələlərin təyin edilməsi
  • Gələcək tematik bölmələrin siyahısının yaradılması
  • Resursların məntiqi və fiziki strukturlarının işlənməsi
  • Dizayn eskizinin, saytın komponovkasının, görünməz verstal cədvəlin hazırlanması
  • Mətn materiallarının hazırlanması
  • Qrafik materialların hazırlanması
  • Vektor şəkillərinin yayılmış (rastrovıy) formata eksport edilməsi, şəkillərin optimallaşdırılması
  • Web-səhifələrin şablonlarının hazırlanması
  • Web-səhifələrin maşın koduna çevrilməsi

Mənbə[redaktə]

  • Osman Gündüz, Qorxmaz Əfəndiyev, Nazim Rüstəmov, "kompyuter - İnformasiya Texnologiyalarının Əsasları", Bakı, 2006

İnernet Terminleri Rusça-Azərbaycanca-Kırımca-Türkçe Kısa Sözlüğü[redaktə]

Русский Azərbaycanca Qırımtatarca Türkçe
страница Səhifə saife (саифе) sayfa
ссылка Qoşulma bağlantı (багъланты) bağlantı
кнопка Düymə dögme (дёгме) düğme
нажать (на кнопку), щёлкнуть (мышкой) Sıxmaq basmaq (басмакъ) tıklamak
сделать двойной щелчок Cüt sıxmaq çift basmaq (чифт басмакъ) çift tıklamak
выделить Seçmək saylamaq (сайламакъ) seçmek
информация, данные Məlumat malümat (малюмат) bilgiler, veri
база данных Məlumat bazası malümat bazası (малюмат базасы) veri tabanı
аккаунт, учётная запись Hesab esap (эсап) hesap
создать аккаунт Hesab yaratmaq esap açmaq (эсап ачмакъ) hesap açmak
пользователь istifadəçi qullanıcı (къулланыджы) kullanıcı
участник, член Üzv aza (аза) üye
вход Giriş kiriş (кириш) giriş
выход Çıxış çıqış (чыкъыш) çıkış
сеанс, сессия (работы с программой, сайтом) Seans oturım (отурым) oturum
войти в систему, залогиниться Sistemə giriş oturım açmaq (отурым ачмакъ) oturum açmak
выйти из системы Sistemdən çıxış oturım qapatmaq (отурым къапатмакъ) oturum kapatmak
извещать, уведомлять xəbərdarlıq haberdar etmek (хабердар этмек) haberdar etmek
перейти (по ссылке)  ? barmaq (бармакъ) gitmek
искать axtarmaq qıdırmaq (къыдырмакъ) aramak
отправить, послать göndərmək yollamaq, yibermek (ёлламакъ, йибермек) göndermek
отмена imtina lâğu (лягъу) iptal
отменить imtina etmək lâğu etmek (лягъу этмек) iptal etmek
вернуть назад geri qaytar keri ketirmek (кери кетирмек) geri getirmek
регистрация qeydiyyat qayd (къайд) kayıt
регистрироваться qeydiyyatdan keçmək qayd olmaq (къайд олмакъ) kayıt olmak
зарегистрированный qeydiyyatdan keçmiş qaydlı (къайдлы) kayıtlı
корректный, допустимый səhih keçerli (кечерли) geçerli
некорректный, недопустимый qeyri-səhih keçersiz (кечерсиз) geçersiz
настройки tənzimləmə ayarlar (аярлар) ayarlar
настраивать tənzimləmək ayarlamaq (аярламакъ) ayarlamak
проверять yoxlamaq teşkermek (тешкермек) kontrol etmek
размер ölçü büyüklik (буюклик) boyut
безопасность təhlükəsizlik telükesizlik (телюкесизлик) güvenlik
файл fayl fayl (файл) dosya
расширение uzantı uzantı (узанты) uzantı
тип növ çeşit, tür (чешит, тюр) çeşit, tür
календарь təqvim taqvim (такъвим) takvim
дата tarix tarih (тарих) tarih
общий ümümi umumiy (умумий) genel
утверждение, одобрение təstiq tasdıq (тасдыкъ) onay
утвердить, одобрить təstiq etmək tasdıqlamaq (тасдыкъламакъ) onaylamak
восстановить bərpa etmək yañıdan tiklemek, ğayrıdan tiklemek, yañıdan yaratmaq (янъыдан тиклемек, гъайрыдан тиклемек, янъыдын яратмакъ) yeniden yaratmak
сбросить, обнулить, вернуть в начальное состояние sıfırlamaq, başlanğıc vəziyyətə qaytarmaq sıfırlamaq (сыфырламакъ) sıfırlamak
обновить yeniləmək yañartmaq (янъартмакъ) yenilmek
успешный müvəffəqiyyətli muvafaqiyetli (мувафакъиетли) başarılı
успешно müvəffəqiyyətlə muvafaqiyetnen (мувафакъиетнен) başarıyla
предупреждение xəbərdarlıq tenbi (тенби) uyarı
задействовать, включить tətbiq etmək işletmek (ишлетмек) uygulamak
указать, ввести daxil etmək, göstərmək belgilemek (бельгилемек) belirtmek
удалить, убрать silmək yoq etmek (ёкъ этмек) silmek
доступ giriş irişim (иришим) erişim
право (доступа и т.д.) yetki, izin (етки, изин) yetki, izin
статус, состояние status, vəziyyət al, status (ал, статус) hal, durum
инструмент alət alet (алет) araç
вклад töhfə isse (иссе) katkı
пространство имён (в вики) adlar fəzası isim fezası (исим фезасы) alan adı (vikide)
поле sahə satır, pencere (сатыр, пенджере) alan
частые вопросы (ЧаВо) tez-tez verilən suallar sıq berilgen sualler (SBS) (сыкъ берильген суаллер (СБС)) sık sorulan sorular (SSS)
загрузить yükləmək yüklemek (юклемек) yüklemek
добавить, присоединить, приаттачить əlavə etmək, qoşmaq eklemek (эклемек) eklemek
аттачмент qoşma, əlavə eklenme (экленме) eklenti
отметить, пометить qeyd etmək, içarələmək işaretlemek (ишаретлемек) belirtmek
знак, отметка işarə işaret (ишарет) simge
символ (буква, цифра, знак) simvol simvol (символ) karakter
заполнять doldurmaq toldurmaq (толдурмакъ) doldurmak
совпадать üst-üstə düşmək eşleşmek (эшлешмек) eşleşmek
совпадение, зацепка (при поиске) üst-üstə düşmə ilişki (илишки) ilişki
приоритет, вес prioritetç çəki ağırlıq (агъырлыкъ) ağırlık
ящик (для писем) qutu qutu (къуту) kutu
папка qovluq cüzdan (джузьдан) klasör
дополнительный əlavə ilâve (иляве) ek, ilave
изображение şəkil, təsvir resim, suret (ресим, сурет) resim
разрешение (графич. файла) görüntülük çezinirlik (чезинирлик) çözünürlük
статья məqalə maqale (макъале) madde
сообщение beyanat (беянат) mesaj
тема mövzu mevzu (мевзу) konu
заголовок başlıq serleva (серлева) başlık
автор müəllif müellif (муэллиф) yazar
текст mətn metin (метин) metin
правило qayda qaide (къаиде) kaide
содержание məzmun, mündəricat münderice (мундеридже) içerik
правка, изменение, редактирование düzəliş, dəyişiklik deñişiklik (денъишиклик) değişiklik
изменять, редактировать dəyişmək, pedaktə etmək deñiştirmek (денъиштирмек) değiştirmek
обсуждение müzakirə muzakere (музакере) tartışma
предложение təklif teklif (теклиф) teklif
личный şəxsi şahsiy (шахсий) kişisel, şahsi, özel
цитата sitat alınma (алынма) alıntı
раздел bölmə bölüm (болюм) bölüm
подраздел alt bölmə alt bölüm (алт болюм) altbölüm
список siyahı cedvel (джедвель) liste
таблица cedvel (джедвель) tablo
предпросмотр ög baquv (ог бакъув) önizleme
распечатать bastırmaq (бастырмакъ) bastırmak
комментарий tefsir (тефсир) yorum
пояснение izaat (изаат) açıklama
описание tarif, tasvir (тариф, тасвир) tarif, tasvir
голос (при голосовании) rey (рей) oy
голосовать rey bermek (рей бермек) oylamak
итог, результат netice (нетидже) sonuç
жирный (шрифт) qalın (yazı) (къалын (язы)) kalın (yazı)
подпись imza (имза) imza

Həmçinin bax[redaktə]

Xarici keçidlər[redaktə]