Başınağacı
Başınağacı | ||||||||||||
---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|
![]() | ||||||||||||
Elmi təsnifat | ||||||||||||
Domen: Klad: Ranqsız: Aləm: Klad: Klad: Klad: Klad: Klad: Klad: Klad: Klad: Klad: Klad: Klad: Dəstə: Fəsilə: Cins: Başınağacı |
||||||||||||
Beynəlxalq elmi adı | ||||||||||||
|
Başınağacı (lat. Viburnum) — bitkilər aləminin fırçaotuçiçəklilər dəstəsinin adoksakimilər fəsiləsinə aid bitki cinsi.
Azərbaycanda yabanı halda 3 növü yayılıb, təbabətdə adi başınağacı (Viburnum opulus) istifadə edilir.
Adi başınağacı – yaşıltəhər, qonur – boz rəngdə qabıqlı gövdəyə malik koldur. Qarşı-qarşıya düzülmüş, yumurtaşəkilli, kənarı iri dişli yarpaqları vardır. Çiçəkləri ağdır, çətir formada yerləşir. Al qırmızı rəngli yumurtavari – girdə formada bir çəyirdəkli yeməli meyvələri var. Bitki may – iyun aylarında çiçəkləyir, meyvələri avqust – sentyabrda yetişir.
Başınağacı Azərbaycanda Böyük və Kiçik Qafaqzın meşəliklərində və Talışda – ovalıqdan başlayaraq orta dağ qurşağına kimi geniş yayılıb. Ona daha çox meşələrdə, çayların kənarında və kolluqlarda rast gəlinir. Bundan əlavə – bağlarda, parklarda bəzək bitkisi kimi də becərilir.
Başınağacının meyvələrindən daha çox istifadə edilir. Meyvələrini tamam yetişəndə toplayır, onlardan həm təzə-tər, həm də xüsusi quruducularda qurudub istifadə edirlər.
Meyvələrinin tərkibində çoxlu miqdarda şəkər – (32 %-ə qədər), aşı maddələri (3 %), ursol və xlorogen turşuları, üzvi turşular (3-4 %), C və K vitaminləri vardır.
Elmi təbabətdə başınağacının qabıqlarından sulu dəmləmə, bişirmə və duru ekstrakt formada preparatlar hazırlayıb, daxili qanaxmalarda, eləcə də uşaqlıq və mədə-bağırsaq qanaxmalarında qankəsici dərman kimi işlədilir.
Növləri[redaktə | mənbəni redaktə et]
- Viburnum acutifolium Benth.
- Viburnum alnifolium Marshall
- Viburnum amplifolium Rehder
- Viburnum anabaptista Graebn.
- Viburnum atrocyaneum C.B. Clarke
- Viburnum atrocyaneum subsp. atrocyaneum
- Viburnum atrocyaneum subsp. harryanum (Rehder) P.S. Hsu
- Viburnum ayavacense Kunth
- Viburnum betulifolium Batalin
- Viburnum blandum C.V.Morton
- Viburnum brachybotryum Hemsl.
- Viburnum brevipes Rehder
- Viburnum brevitubum (P.S. Hsu) P.S. Hsu
- Viburnum buddleifolium C.H. Wright
- Viburnum burejaeticum Regel & Herd.
- Viburnum burmanicum (Rehder) C.Y. Wu
- Viburnum caudatum Greenm.
- Viburnum chinense Hook. & Arn.
- Viburnum chingii P.S. Hsu
- Viburnum chingii var. carnosulum (W.W. Sm.) P.S. Hsu
- Viburnum chingii var. chingii
- Viburnum chingii var. impressinervium (P.S. Hsu) P.S. Hsu
- Viburnum chinshanense Graebn.
- Viburnum chunii P.S. Hsu
- Viburnum ciliatum Greenm.
- Viburnum cinnamomifolium Rehder
- Viburnum congestum Rehder
- Viburnum conspectum C.V. Morton
- Viburnum corymbiflorum P.S. Hsu & S.C. Hsu
- Viburnum costaricanum (Oerst.) Hemsl.
- Viburnum cotinifolium D. Don
- Viburnum cylindricum Buch.-Ham. ex D. Don
- Viburnum dalzielii W.W. Sm.
- Viburnum dasyanthum Rehder
- Viburnum davidii Franch.
- Viburnum dilatatum Thunb.
- Viburnum dilatatum var. dilatatum
- Viburnum dilatatum var. fulvotomentosum (P.S. Hsu) P.S. Hsu
- Viburnum discolor Benth.
- Viburnum divaricatum Benth.
- Viburnum edule Raf.
- Viburnum elatum Benth.
- Viburnum elatum var. cuneifolium (Bartlett) C.V. Morton
- Viburnum erosum Thunb.
- Viburnum erosum var. erosum
- Viburnum erosum subsp. ichangense (Hemsl.) P.S. Hsu
- Viburnum erosum var. taquetii (H. Lév.) Rehder
- Viburnum erubescens Wall.
- Viburnum erubescens var. erubescens
- Viburnum erubescens var. prattii (Graebn.) Rehder
- Viburnum farreri Stearn
- Viburnum ferrugineum (Torr. & A. Gray) Small
- Viburnum flavescens W.W. Sm.
- Viburnum foetidum Wall.
- Viburnum foetidum var. ceanothoides (C.H. Wright) Hand.-Mazz.
- Viburnum foetidum var. rectangulum (Graebn.) Rehder
- Viburnum fordiae Hance
- Viburnum formosanum Hayata
- Viburnum fuscum (Oerst.) Hemsl.
- Viburnum glabratum Kunth
- Viburnum glomeratum Maxim.
- Viburnum glomeratum subsp. glomeratum
- Viburnum glomeratum subsp. magnificum (P.S. Hsu) P.S. Hsu
- Viburnum glomeratum subsp. rotundifolium (P.S. Hsu) P.S. Hsu
- Viburnum goudotii Killip & A.C. Sm.
- Viburnum grandiflorum Wall. ex DC.
- Viburnum hainanense Merr. & Chun
- Viburnum hainanense f. xanthocarpum (Rehder) Chun & F.C. How
- Viburnum hallii (Oerst.) Killip & A.C. Sm.
- Viburnum hanceanum Maxim.
- Viburnum hartwegii Benth.
- Viburnum hengshanicum Tsiang
- Viburnum henryi Hemsl.
- Viburnum hupehense Rehder
- Viburnum incarum Graebn.
- Viburnum inopinatum Craib
- Viburnum integrifolium Hayata
- Viburnum jamesonii (Oerst.) Killip & A.C. Sm.
- Viburnum jelskii Zahlbr.
- Viburnum jucundum C.V.Morton
- Viburnum jucundum var. detractum (Standl. & Steyerm.) D.N. Gibson
- Viburnum kansuense Batalin
- Viburnum koreanum Nakai
- Viburnum lancifolium P.S. Hsu
- Viburnum lasiophyllum Benth.
- Viburnum laterale Rehder
- Viburnum lautum C.V.Morton
- Viburnum leiocarpum P.S. Hsu
- Viburnum lobophyllum Graebn.
- Viburnum loeseneri Graebn.
- Viburnum longipedunculatum (P.S. Hsu) P.S. Hsu
- Viburnum longiradiatum P.S. Hsu & S.W. Fan
- Viburnum lutescens Blume
- Viburnum luzonicum Rolfe
- Viburnum macrocephalum Fortune
- Viburnum mathewsii (Oerst.) Killip & Smith
- Viburnum meiothyrsum Diels
- Viburnum melanocarpum Hsu in Chen et al.
- Viburnum membranaceum (Oerst.) Hemsl.
- Viburnum microcarpum Schltdl. & Cham.
- Viburnum microphyllum (Oerst.) Hemsl.
- Viburnum molle Michx.
- Viburnum mongolicum (Pall.) Rehder
- Viburnum morrisonense Hayata
- Viburnum mullaha Buch.-Ham. ex D. Don
- Viburnum mullaha var. glabrescens (C.B. Clarke) Kitam.
- Viburnum mullaha var. mullaha
- Viburnum nervosum D. Don
- Viburnum odoratissimum Ker Gawl.
- Viburnum odoratissimum var. awabuki (K. Koch) Zabel ex Rumpler
- Viburnum odoratissimum var. odoratissimum
- Viburnum odoratissimum var. sessiliflorum (Geddes) Fukuoka
- Viburnum oliganthum Batalin
- Viburnum omeiense P.S. Hsu
- Adi başınağacı (Viburnum opulus L.)
- Viburnum opulus var. calvescens (Rehder) H. Hara
- Viburnum opulus subsp. trilobum (Marshall) R.T. Clausen
- Viburnum ovatifolium Rehder
- Viburnum parvifolium Hayata
- Viburnum peruvianum Poepp.
- Viburnum pichinchense Benth.
- Viburnum plicatum Thunb.
- Viburnum propinquum Hemsl.
- Viburnum prunifolium L.
- Viburnum prunifolium var. bushii (Ashe) E.J. Palmer & Steyerm.
- Viburnum pubescens (Aiton) Pursh
- Viburnum pubescens var. canbyi (Rehder) S.F. Blake
- Viburnum pubescens var. longifolium (Dippel) S.F. Blake
- Viburnum punctatum Buch.-Ham. ex D. Don
- Viburnum punctatum var. lepidotulum (Merr. & Chun) P.S. Hsu
- Viburnum punctatum var. punctatum
- Viburnum pyramidatum Rehder
- Viburnum rafinesquianum Schult.
- Viburnum reticulatum Ruiz & Pav.
- Viburnum rhombifolium (Oerst.) Hemsl.
- Viburnum rhytidophyllum Hemsl.
- Viburnum sargentii Koehne
- Viburnum scabrellum (Torr. & A. Gray) Chapm.
- Viburnum schensianum Maxim.
- Viburnum seemenii Graebn.
- Viburnum semitomentosum (Michx.) Rehder
- Viburnum sempervirens K. Koch
- Viburnum setigerum Hance
- Viburnum shweliense W.W. Sm.
- Viburnum squamulosum P.S. Hsu
- Viburnum stellatotomentosum (Oerst.) Hemsl.
- Viburnum stellatum (Oerst.) Hemsl.
- Viburnum stenocalyx (Oerst.) Hemsl.
- Viburnum subalpinum Hand.-Mazz.
- Viburnum subalpinum var. limitaneum (W.W. Sm.) P.S. Hsu
- Viburnum sulcatum (Oerst.) Hemsl.
- Viburnum sympodiale Graebn.
- Viburnum taitoense Hayata
- Viburnum tengyuehense (W.W. Sm.) P.S. Hsu
- Viburnum tengyuehense var. polyneurum (P.S. Hsu) P.S. Hsu
- Viburnum tengyuehense var. tengyuehense
- Viburnum ternatum Rehder
- Viburnum thaiyongense W.W. Sm.
- Viburnum tiliifolium (Oerst.) Hemsl.
- Viburnum tinoides L.f.
- Viburnum tinoides var. roraimense (Killip & A.C.Sm.) Steyerm.
- Viburnum tinoides var. venezuelense (Killip & A.C.Sm.) Steyerm.
- Viburnum toronis Killip & A.C. Sm.
- Viburnum trabeculosum C.Y. Wu
- Viburnum tridentatum Killip & Smith
- Viburnum triphyllum Benth.
- Viburnum triphyllum f. macrophyllum (Oerst.) Killip & A.C. Sm.
- Viburnum triplinerve Hand.-Mazz.
- Viburnum undulatum (Oerst.) Killip & A.C.Sm.
- Viburnum urbanii Graebn.
- Viburnum urceolatum Siebold & Zucc.
- Viburnum utile Hemsl.
- Viburnum venustum C.V. Morton
- Viburnum versatile R.H. Miao, W.B. Liao & Q.Y. Sun
- Viburnum wendlandii (Oerst.) Hemsl.
- Viburnum witteanum Graebn.
- Viburnum wrightii Miq.
- Viburnum wurdackii T.R. Dudley
- Viburnum yunnanense Rehder
İstinadlar[redaktə | mənbəni redaktə et]
- ↑ Linney K. Genera plantarum eorumque characteres naturales, secundum numerum figuram, situm, & proportionem omnium fructificationis partium. 5 Stokholm: 1754. S. 129. doi:10.5962/BHL.TITLE.746
- ↑ Linnaeus C. Species Plantarum (lat.): Exhibentes plantas rite cognitas ad genera relatas. 1753. C. 1. S. 267.